Bebeğim ve Ben

Memorial Hastanesi Diyet Hizmetleri Bölümü Uzmanları anne sütünün yararları ve emzikli annelerin sorularını yanıtladı.

ANNE SÜTÜNÜN ÖNEMİ

Anne sütü bebeğe verilebilecek en temiz besindir. Annenin sütünün içeriği bebeğinin ihtiyaçlarına uygundur. Koruyucu etmenler (hormonlar, büyüme faktörleri, sindirime yardımcı enzimler, enfeksiyonu önleyen ajanlar) içerir. Anne sütü ile beslenen bebeklerde solunum yolu ve sindirim sistemi hastalıkları daha az görülür. Şeker hastalığı, kalp hastalıkları, şişmanlık gibi hastalıkların oluşma riskini azaltır. Allerjiye karşı koruyucudur ve bebeği pişikten korur. Bebeğin ruhsal, bedensel ve zeka gelişimine yardımcı olur. Anne ve bebeği arasındaki duygusal bağı güçlendirir.

ANNE SÜTÜNÜN İÇERİĞİ VE ÖZELLİKLERİ

Anne sütünün içeriği emzirme zamanına, bebeğin doğduğu gebelik haftasına ve yaşına göre değişiklik gösterir. Proteinler; bebeğin büyümesi açısından önemlidir. Anne sütü proteinleri bebek için en ideal yapıya sahiptir. İnek sütünde bulunan ve bebeğe allerji yapabilen B-laktoglobilin (bir çeşit protein) anne sütünde bulunmaz. Anne sütündeki proteinler inek sütüne göre daha kolay eriyebilen proteinler içerdiğinden dolayı kolay sindirilip, emilebilmektedirler. Ayrıca anne sütünde, inek sütüne göre 30-40 kez daha fazla bulunan taurin proteini bebeğin büyümesinde önemli rol oynar. Anne sütünün verdiği enerjinin yaklaşık yarısı yağlardan gelir.Anne sütü yağının sindirim ve emilimi inek sütüne oranla çok daha kolaydır. İçerdiği yağ asitleri çocuğun beyin gelişiminde, göz işlevlerinde ve hücre yapısında kullanılır. Emzirmede ilk gelen süt yağdan fakir, karbonhidrattan zengindir; beslenme uzadıkça çocuk yağlı süte ulaşır ve yağdan zengin olan sütü alır, doygunluk hissederek memeyi bırakır. Yağlı süt bebeğin enerjisinin büyük bir kısmını karşılayacağından bu süte ulaşması için emme süresinin uzun olması gerekir. Yağlı süt enerji yanında doygunluk vereceği için de çocukta rahatlama ve derin uyku görülebilir. Bu nedenle her süt verişte anne bir memesini sonuna kadar boşaltmalıdır. Süt şekeri laktozdur. Anne sütündeki laktoz kolay ve yavaş sindirildiğinden kan şekerini bebeğe uygun olarak düzenler, diğer besinlerin emilimine yardımcı olur, beyin dokusu gelişimi için önemlidir. Anne sütündeki vitaminlerin işleme ile kayıpları olmadığından dolayı vitaminlerin kullanılırlığı ve emilimleri yüksektir. Vitaminler; bebeğin hastalıklara karşı korunmasında, hücre sağlığının sürdürülmesinde, sinir sisteminde, enzimlerin yapısında görev alırlar. Kalsiyum bebekte diş ve kemik sağlığı için gereklidir ve anne sütündeki kalsiyumun emilimi inek sütünden daha fazladır. Kan hücrelerinin yapısına katılan demirin de anne sütündeki kullanılırlığı ve emilimi diğer sütlere göre çok daha fazladır. Anne sütü alan bebeklerde bakır (beyin sinir ve enzimlerin yapısında bulunan bir eser element) yetersizliği görülmez. Ayrıca sodyum iyononun içeriğinin düşüklüğü bebeğin gelişmemiş böbrek işlevlerine fizyolojik olarak uyum gösterir.

ANNELERİN İLK EMZİRME GÜNLERİNDE YAPTIKLARI HATALAR

Bazı bölge inanışlarına göre anneler 1 veya 3 ezan sesinden sonra bebeği emzirmeye başlama, anne sütü vermeden önce şekerli ve ballı su içerme, annenin dinlenmesi için bebeği hemen emzirmeme, bebeği 1 veya daha fazla gün aç bırakma gibi beslenme konusunda hatalar yapmaktadırlar. Oysa doğumdan sonraki ilk ½-1 saatte emzirmeye başlanmalıdır. Süt üretiminin artması için, bebekle anne doğumdan sonra aynı odada olmalı ve emme hemen başlamalıdır.

EMZİKLİLİKTE ZAYIFLAMA

Emziklilik döneminde süt miktarı ve sütün kalitesi annenin beslenmesiyle ilişkili olduğundan dolayı bu dönemde zayıflama diyeti uygulanmamalıdır. Anneler eski vücut ağırlığına dönmek için hemen acele etmemelidirler. Bu süre 6 ay ya da daha fazla sürebilir. Annede süt oluşumu sırasında vücut enerji harcadığı için eski formlarına daha kolay dönebileceklerdir. Ancak gebelik sırasında önerilenden fazla ağırlık kazanımı gerçekleşmişse her ay 2 kilo ağırlık kaybı normaldir. Bu durum süt salgılanmasını etkilemez. Ayda 2 kilodan fazla ağırlık kaybı olması doğru değildir, böyle bir durumda diyetisyene danışılmalıdır.

EMZİKLİLİK DÖNEMİNDE BESLENME

Emziklilikte beslenme, üzerinde önemle durulması gereken bir konudur. Annenin günlük tükettiği besinlerin çeşit ve miktarı, vücut depo düzeyi, psikolojik durumu gibi etmenler süt miktarını ve kalitesini etkilemektedir. Emziklilik döneminde; günlük kalori, alınması gereken sıvı, protein, vitamin, mineraller, temel ve eser elementlerin ihtiyacının arttığı bir dönemdir. Emzikli kadının salgıladığı sütteki enerjinin önemli bir kısmı yediklerinden sağlanır. Buna bağlı olarak bu dönemde annenin kişisel farklılıklarına (kilo, boy, fiziksel aktivite durumu v.b.) göre enerji ihtiyacı artar. Annenin kendi dokularının korunması, sütle bebeğe geçen proteinin bebeğin doku oluşumu için kullanılması amacıyla annenin yeterli ve kaliteli protein tüketmesi gereklidir. Her gün 1 adet yumurta ve 100-150 gr yağsız et (tavuk, balık, hindi v.b.) veya 1 porsiyon kurubaklagil yemeği tüketilmesi önerilmektedir. Balık tüketiminin haftada ortalama 2 kez olmasına önem gösterilmelidir. Emziklilik döneminde tüketilen yağ miktarı kadar çeşidi de önemlidir.Anne doymuş yağları (margarin, tereyağı v.b.) tüketmemeli, doymamış yağları (zeytinyağı, mısırözü, soya, ayçiçek yağı vb.) tüketmelidir. Ayrıca çok fazla yağ içeren gıdalar (pasta, kaymak, yağlı tatlılar vb.) tüketilmemeli, yemekler sıvı yağ konularak pişirilmeli veya ızgara, buğulama, haşlama yöntemleri kullanılmalıdır. Emziklilik döneminde kalsiyum ihtiyacı artmaktadır. Yeterli kalsiyum alamayan annelerde kemiklerde yumuşama şeklinde beliren osteomalasi sık görülür. Artan kalsiyum ihtiyacının karşılanması amacıyla kalsiyum yönünden zengin olan süt, yoğurt ve peynir belirtilen miktarlarda düzenli olarak tüketilmelidir. Bu dönem de kalsiyumdan zenginleştirilmiş süt ve ürünleri de tüketilebilir. Özellikle hamilelik ve emziklilik dönemlerinde sık karşılaşılan bir sorun da demir eksikliğidir. Emziklilik döneminde vücudun demire olan ihtiyacı artar. Anne sütüyle bebeğe geçen demir de bebeğin demir depolarının dolması ve kan yapımında kullanılması açısından önemlidir. Buna bağlı olarak bu dönemde anneler demir içeren gıdaları düzenli tüketmelidirler. Et ve et ürünleri, balık, yumurta, kuru meyveler, kuruyemişler, kurufasülye, nohut, mercimek demir içeriği yüksek gıdalardır, günlük beslenme de düzenli tüketilmesinde yarar vardır. Ayrıca demirin emilimini azaltan çay ve kahve de yemeklerle birlikte içilmemelidir, demirin emiliminin arttırılması için ise C vitamini içeriği zengin gıdalar portakal, mandalina, domates, maydonoz, yeşil biber gibi besinlerle beraber tüketilmelidir. Emziklilik döneminde ihtiyaç duyulan vitaminlerin karşılanması için düzenli ve dengeli beslenilmeli, vitamin ve mineral yönünden zengin olan sebze ve meyveler diyette her öğün olmalıdır. Vitamin tabletleri tek başına insan vücudunun tüm vitamin ve mineral ihtiyacını karşılamaktan uzaktır, dengeli ve yeterli bir beslenme programına ek olarak alınabilirler. Ek vitamin-mineral tabletleri doktora danışılmadan tüketilmemelidir. Emziklilikte süt oluşumu sırasında sıvıya ihtiyaç artmaktadır. Artan sıvı ihtiyacının karşılanması amacıyla her gün 10-12 (2.5-3 lt) bardak su içilmelidir. Mutlaka iyotlu tuz kullanılmalıdır. Salam, sosis, sucuk,hazır çorbalar gibi gıda katkı maddesi diğer hazır besinler mümkün olduğu kadar tüketilmemelidir. Çay, kahve yerine ıhlamur, papatya, kuşburnu gibi bitki çayları tüketilmelidir. Fazla tüketilen çay, kahve, koladan bebeğin sütüne geçen kafein bebeğin sağlığını olumsuz yönde etkiler, yemeklerle beraber içildiğinde demir emilimini azaltmaktadır. Sigara ve alkol kullanılmamalıdır.Hazır meyve suları, gazoz ve kolalı içecekler yerine taze sıkılmış meyve suyu, ayran, limonata ve bitki çayları tüketilmelidir. Sizin yediğiniz kurubaklagiller, lahana, turp gibi besinler bazı bebeklerde gaz sıkıntısı yapabilir. Eğer bebeğinizde böyle bir durum gözlemlediyseniz bu besinleri tüketmeyiniz. Ancak herhangi bir sıkıntı yaşamadıysanız haftada ortalama 1-2 kez kurubaklagil yemeği tüketebilirsiniz.

EMZİREN ANNELER İÇİN ÖRNEK BESLENME PROGRAMI

SABAH * 2 DİLİM PEYNİR * 1 YUMURTA * 1-2 DİLİM KEPEK EKMEK * DOMATES - BİBER - SALATALIK * 1 BARDAK SÜT (İSTENİRSE 1 TATLI KAŞIĞI PEKMEZ, BAL VEYA REÇEL TÜKETİLEBİLİR) ARA * 1-2 PORSİYON MEYVE ÖĞLE * 1 PORSİYON ETLİ SEBZE YEMEĞİ * PİLAV YA DA MAKARNA * 1 PORSİYON MEYVE * 1 KASE YOĞURT VEYA AYRAN * SALATA * 1 İNCE DİLİM KEPEK EKMEK ARA * SÜTLÜ TATLI YA DA 1 BARDAK SÜT * 1 PORSİYON MEYVE AKŞAM * IZGARA ET/TAVUK/BALIK * ÇORBA * ZEYTİNYAĞLI SEBZE YEMEĞİ * SALATA * 1 PORSİYON MEYVE * 1 İNCE DİLİM KEPEK EKMEK ARA * PEYNİRLİ SANDVİÇ * 1 BARDAK SÜT ARLARDA IHLAMUR, NANE, PAPATYA GİBİ BİTKİ ÇAYLARI, AZ ŞEKERLİ LİMONATA VE KOMPOSTO İÇİLEBİLİR. Emziklilik döneminde annenin yukarıda belirtildiği gibi yeterli ve dengeli beslenmesi, yeterli sıvı alması, stresten uzak durması, dinlenmiş olması, sık aralıklarla bebeği emzirmesi ile annenin süt miktarı ve kalitesi artmış olacaktır.


Bilgi için: 444 7 888

30 Nisan 2009

CANLI DESTEK