Diz Protezi

Diz, vücutta bulunan en büyük eklemdir ve adeta menteşe görünümündedir. Kaval kemiğinin (tibia) üst ucunda yuvarlanan uyluk kemiğinin (femur) alt ucuyla, uyluk kemiğinin ucunda bir yuva içinde hareket eden diz kapağından (patella) oluşur. Bu üç kemiğin birbiriyle temas ettiği eklem yüzlerinde kemiklerin rahat hareket edebilmesini sağlayan ve bir yastık görevi gören eklem kıkırdağıyla kaplıdır.

Dizin geri kalan bütün yüzeyleri ince yumuşak bir doku olan “sinoviyal zar” ile örtülüdür. Bu zar, dizi kayganlaştıran ve sağlıklı bir dizde sürtünmeyi en aza indiren özel bir sıvı salgılamaktadır.

Sağlıklı bir diz kolayca bükülür. Eklem üzerine binen yükü taşır ve kolayca hareket eder. Bu sayede ağrı duymadan yürüyebilir, çömelebilir ve dönebilirsiniz. Ama zamanla kıkırdakta çatlama veya aşınma başlar ve eklem, yükü taşıma yeteneğini kaybeder. Kıkırdağın kendini yenileme yeteneği sınırlı olduğu için bu hasar giderek büyür. Başlangıçta dizlerde sadece biraz tutukluk hissedilir ancak eklemdeki kemikler arasında sürtünme başladıkça ağrı duymaya başlanır.

Diz Ağrısı Nedenleri ve Dizde İşlev Kaybı

Kronik diz ağrısının en sık karşılaşılan nedeni “artrit”tir. “Osteoartrit”, “romatoit artrit” ve “travmatik artrit” en sık görülen türlerdir.

Osteoartrit

Diz kemiklerini yastık görevi görerek koruyan kıkırdak zamanla yumuşayarak yıpranır. Böylelikle kemikler birbirlerine sürtünerek dizde ağrı ve sertleşmeye yol açar. Üzeri açılan kemikler birbirleriyle sürtünmeye başlayınca, yüzeyleri sert ve pütürlü bir hal alır ve eklemde hasar başlar. Buna “Osteoartrit” denir. Osteoartrit genellikle 50 yaş sonrasında, ailesinde artrit vakası olan kişilerde ortaya çıkabilir. Fazla kilolu olmak ve içe ya da dışa çarpık bacaklı olmak gibi duruş bozuklukları ekleme daha fazla ağırlık bindirir. Bu da dizde hasar oluşumunu hızlandırır.

Eklem Yangısı (Artrit)

Bu durum, “Romatoid artrit” veya “Gut”a benzeyen kronik bir hastalıktır ve eklemi kaplayan kıkırdak dokusunda şişme ve iltihap (yangı) yaratabilir. Hastalık ilerledikçe, kıkırdak aşınır ve eklem sertleşir.

Romatoit Artrit

Sinoviyal zarın kalınlaşarak yangılı hale gelmesi sonucu eklem boşluğunun çok fazla sinoviyal sıvıyla dolması sonucunda oluşur. Kronik yangı kıkırdağı tahrip ederek; kıkırdak kaybına, ağrıya ve sertleşmeye yol açabilir.

Zedelenme - Travmatik Artrit

Ciddi bir diz incinmesi sonucunda gelişebilir. Kötü bir düşme ya da dize gelen ağır bir darbe, eklemi zedeleyebilir. Eğer bu zedelenme uygun şekilde iyileşmezse, ekleme fazla ağırlık biner.

Zamanla bu durum kıkırdağın aşınmasına yol açar (Travmatik artrit). Diz kırığı ya da ciddi bağ yırtılmaları zamanla eklem kıkırdağını tahrip edebilir. Bu tahribat sonucunda dizde ağrı ve diz işlevlerinde gerileme görülebilir.

Diz Protezine Ne Zaman Başvurulmalıdır?

Total diz protezi ameliyatı kararı aileniz, aile doktorunuz ve ortopedistinizle birlikte vereceğiniz bir karardır. Aile doktorunuz bu ameliyattan faydalanıp faydalanmayacağınızı belirlemek üzere sizi daha ayrıntılı bir değerlendirme için bir ortopediste yönlendirebilir.

Total diz protezi ameliyatı gerektirebilecek durumlar şunlardır:

  • Yürüme, merdiven inip çıkma, koltuğa oturup kalkma gibi  gündelik hareketlerinizi engelleyen şiddetli diz ağrısı. (Yüz  veya iki yüz metre yolu kat etmede zorluk  çekebilir ve bu  aşamada yürümenize yardımcı olabilecek bir baston ya da   değnek kullanma ihtiyacı duyabilirsiniz.)
  • Akşam ya da gündüz vakti dinlenirken orta derecede ya da  şiddetli diz ağrısı
  • Kronik diz yangısı ve dinlendirme ya da ilaçla geçmeyen şişlik.
  • Diz deformitesi: Diziniz içe ya da dışa doğru şekil değiştirebilir.
  • Diz sertleşmesi: Dizinizi kıramayıp, gergin tutamayabilirsiniz.
  • Anti-enflamatuar ilaçlar ağrınızı kesmeyebilir. Aspirin ve bazı  ilaçlar artritin ilk aşamalarında etkili olmakla birlikte; şiddetli  artrit ağrısı çeken hastalarda etki göstermeyebilir.
  • Ağrı kesici ilaçları bünyeniz kaldırmayabilir ya da bunlara  bağlı bir takım komplikasyonlar gelişebilir.
  • Kortizon iğnesi, fizik tedavi ya da bir takım cerrahi yöntemler gibi tedavilerin uygulanması iyileşmenizde etkili olmayabilir.

Ortopedik diz muayenesi birkaç aşamadan oluşur:

  • Hastanın genel sağlık durumu, mevcut şikâyetleri ve bulgularına ilişkin bilgi edinilmesi için hastanın tıbbi öyküsünün alınması.
  • Diz hareket genişliği ve sağlamlığı ile birlikte kas gücünü ve  bacağınızın genel durumunu değerlendirmeye yönelik fiziksel muayene yapılması.
  • Dizdeki tahribatın şekil bozukluğunun derecesini belirtmek için röntgen çekilmesi.
  • Dizinizdeki kemiklerin ve yumuşak dokunun durumunu  saptamak için kan testleri, MRG ya da kemik taraması  testlerinin yapılması.

Ortopedistiniz, test sonuçlarına göre diz protezinin size uygun olup olmadığını değerlendirerek ameliyat hakkında size bilgi verecektir.

Ameliyata Hazırlık

Ameliyat öncesi bazı basit tedbirler alarak ameliyat sonrası iyileşme döneminde yaşamınızı kolaylaştırabilirsiniz.

  • Doktorunuz ameliyattan önce kontrol altına alınması gereken sağlık sorunlarınız hakkında sizinle görüşecektir.
  • Sigara içiyorsanız ameliyattan önce mutlaka bırakın.Bu iyileşmenize yardımcı olur ve protez sonrası olabilecek komplikasyonları azaltır.
  • Ameliyattan önce diş ve diş eti sorunlarınız varsa tedavi ettirin.
  • Doğru ve sağlıklı beslenmeye özen gösterin.
  • Alkol kullanıyorsanız miktarını sınırlandırın.
  • Evde ihtiyacınız olacak tüm araç gereçleri beliniz ile omzunuz arasındaki yükseklikteki noktalara yerleştirin.
  • Ev içinde yürürken ayağınıza takılabilecek eşyaları toplayın.
  • Mümkün olduğu takdirde evinizdeki oturma grubu, klozet, duş gibi alanlara kolçak eklettirin.
  • İki katlı bir evde yaşıyorsanız yaşam alanı olarak alt katı tercih edin.

Ameliyat Süreci

Ameliyattan ne kadar önce yemek yemeyi ve sıvı almayı kesmeniz gerektiği size bildirilecektir. Ameliyatı gerçekleştirecek olan doktorunuza, kullanmakta olduğunuz ilaçların listesini verin. Ameliyat için hastaneye geldiğinizde süreç hakkında detaylı bir şekilde bilgilendirileceksinizdir.

Ameliyat Sonrası

Ameliyattan sonra bir süre ağrı hissedebilirsiniz ancak bunu gidermek için belirli aralıklarla ağrı kesici uygulaması yapılacaktır. Ameliyatınızdan birkaç saat sonra ayakta durabilir veya yürüteç yardımıyla yürümeye başlayabilirsiniz. Damar yolu ve sondanız daha çıkarılmamış olduğu için yürüteç kullanırken dikkatli olmalısınız. Yürüyüş ve egzersizler iyileşme sürecinizde büyük önem taşımaktadır. Doktorunuz ne zaman taburcu olacağınız konusunda sizi bilgilendirecektir.

Operasyondan sonra dikkat edilmesi gereken noktalar:

  • Dizinizi güçlendirmek için düzenli bir egzersiz programı uygulamalısınız,
  • Düşmelere ve yaralanmalara karşı kendinizi özellikle korumalısınız.
  • Ameliyat sonrası düzenli kontrollerinizi yaptırmayı ihmal etmeyin.

Kuadriseps Egzersizleri

  • Yatağın başına sırtınızı dayayarak oturun ve bacağınızı uzatın.
  • Diz kapağınızı kalçanıza doğru çeken kasları sıkıp, bacağınızın arka kısmını yatağa bastırın
  • 5 sn. bekledikten sonra bacağınızı serbest bırakın.
  • Hareketi tekrarlı yapın.

Oturarak diz bükme egzersizi

  • Dizinizin altına yumuşak bir destek ya da rulo haline getirilmiş bir havlu yerleştirerek sandalyeye oturun.
  • Bacağınızı havaya kaldırın ve 5’e kadar sayın.
  • Bacağınızı geri çekin ve 5 sn. öyle kalın.
  • Hareketi tekrarlı yapın.

Önemli Uyarı!

  • Dizde şiddetli ağrı
  • Bacakta ağrı ya da şişme
  • Ameliyat yerinde yoğun kızarıklık ve akıntı
    • 38.5 derece üzerinde ateş
    • Göğüs ağrısı ve nefes darlığı durumlarında mutlaka doktorunuza haber verin.

    İyileşme Süreci

    • Düzenli olarak yürüyüş yapın.
    • Ameliyattan birkaç hafta sonra araba kullanmaya başlayabilir, yorucu olmayan ve masa başı bir işiniz varsa meslek yaşantınıza kaldığınız yerden devam edebilirsiniz.
    • Spora başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışmalısınız futbol, basketbol, koşu gibi fiziksel aktivitesi yüksek sporları doktorunuzun kontrolü ve izniyle yapabilirsiniz.
    • Kendinizi tamamen iyi hissetmeniz birkaç ayı bulabilir. Bu konuda sabırlı davranmalı ve doktorunuzun önerilerine eksiksiz uymalısınız.

11 Mayıs 2010

CANLI DESTEK