Yutma Bozuklukları ve Yutma Terapisi

Yutma Bozukluğu (disfaji) Nedir?

Yutma bozukluğu tıp dilinde “disfaji” olarak bilinir. Bu durum, yiyeceğin ağız boşluğundan mideye geçişinde gecikme, engellenme ve yanlış bir yol izleyerek nefes borusuna kaçması şeklinde ortaya çıkar. Yiyecek ses telleri seviyesine kadar inerse “penetrasyon”, ses tellerinin altına geçerse de “aspirasyon” olarak bilinen oldukça tehlikeli, ölüme yol açabilen bir durum gerçekleşir. Çünkü aspirasyon,  yiyeceklerin nefes borusu yolu ile ciğerlere kaçması emektir.

Herkes yemek yerken zaman zaman tıkanarak yutma zorluğu çekebilir; ancak sağlıklı bir kişi, yedikleri yemek borusu yerine nefes borusuna kaçtığında refleks olarak öksürerek boğazını temizleyebilir. Ancak bazı kişiler değişik hastalıklara bağlı olarak boğaz temizleme işlemini gerçekleştiremeyebilir ve bu durum da bazen ciddi hatta ölümcül sorunlara yol açabilir. Yutma bozukluğu her yaş grubundan hastada ve sinirsel (nörojenik), mekanik, psikolojik nedenler ve kas hastalıklarına (myojenik) bağlı olarak oluşabilir.

Yutma Bozukluğunda Kullanılan Değerlendirme Yöntemleri Nelerdir?

Yutma sorununun nedenini anlamak ve buna uygun terapi yöntemlerini belirlemek açısından kullanılan görüntüleme yöntemleri iki başlık altında incelenebilir:

  • Videofloroskopi (Modifiye Baryum Yutma Çalışması MBYÇ): Bu değerlendirme yutma bozukluklarını tespit etmek için en kapsamlı bilgi veren testtir. Bu değerlendirme radyolog ve konuşma terapisti tarafından yapılır. Hastalara içine baryum karıştırılmış farklı kıvamlarda yiyecek verilir. Hastanın bu yiyeceği yutarken yaptığı işlem röntgen ışığında görüntülenir. Bu değerlendirmede aspirasyon ve penetrasyon kolayca gözlenebilir. Yutma fazlarının hepsi gözlenebilir. Böylelikle hastaların beslenme programları ve gerekliyse uygulanacak terapiler belirlenir. Bu değerlendirmenin yapılabilmesi için hastanın uyanık olması, yemeği ağıza istemli olarak ve kabul edilebilir bir sürede alabilmesi ve ayakta veya oturabilir pozisyonda belirli bir süre kalabilmesi gereklidir. Videofloroskopik değerlendirmenin amacı, sadece aspirasyonun varlığını belirlemek değildir. Amaç hastada disfajiye neden olabilecek anatomik ve fizyolojik anormallikleri belirlemek, hastanın güvenli ve etkili şekilde beslenmesini sağlayabilecek telafi stratejilerini belirlemek ve denemektir.
  • Fiberoptik Endoskopik Yutma Çalışması (FEYÇ) : FEYÇ burundan geçen ince bir telin ucundaki fiberoptik kamera  ile yutma bozukluklarının değerlendirilmesinde gırtlak bölgesini, ses tellerini ve soluk borusunu görmeyi sağlayan bir yöntemdir. Aspirasyon bu testte sadece yutma öncesi veya sonrası oluyorsa gözlenebilir. Bu işlem bir KBB hekimi ile dil ve konuşma terapisti tarafından yapılır.

Yutma Bozukluğunda Kullanılan Terapi Yöntemleri Nelerdir?

Yutma bozuklularının tedavisinin planlanması için öncelikle yapılacak değerlendirme çok önemlidir. Hangi tedavi stratejisinin uygulanacağına bu değerlendirme sayesinde karar verilir. Yutma sorununun nedenini anlamak ve buna uygun terapi yöntemlerini belirlemek açısından en uygun yöntem MBYÇ (Modifiye Baryum Yutma Çalışması veya diğer adıyla videofloroskopi)’dir. Bu değerlendirmeyle hangi kıvamların yutulduğu ya da yutulamadığı, yutmanın hangi fazlarında sorun olduğu belirlenir. Bu değerlendirmenin ışığında terapi stratejileri belirlenir. Yutma tedavisinde uygulan yöntemler şunlardır:

  • Diyet Modifikasyonu: Burada amaç, hastanın ihtiyacına uygun olan kıvamı belirleyerek hastanın güvenli yutmasını sağlamaktır.
  • Telafi Edici Manevralar: Bunlara “pozisyonel yutma tedavisi” de denir. Amaç; yiyeceklerin daha kolay ve güvenli şekilde yutulmasını sağlamaktır.
  • Dolaylı Yöntemler: Bu yöntemlerde amaç; hastanın ihtiyacına uygun olan ağız-yüz-motor hareketlerini geliştirmek ve hastanın yutmasını olumlu etkilemektir.
  • Doğrudan Yöntemler: Amaç; beslenme güvenliğini sağlamaktır. Bu nedenle çeşitli manevralar kullanılır. Bu manevralar hastanın yemekler nefes borusuna kaçırmadan yutmasına yardımcı olur.
  • Duyusal Uyarma Teknikleri: Amaç; yutma refleksini uyarmak, ağız boşluğunda duyusal farkındalığı artırmak, oral fazdan faringeal faza geçişte gecikmeyi azaltmaktır.
  • Elektriksel Uyarı Tekniği (VitalStim Terapi): Bu tedavi yutma tedavileri içinde en etkili sonuçlar veren tedavi olarak nitelendirilebilir. Bu tedavide amaç: yutma bozukluğu bulunan hastaların yutkunma esnasında işlev gören kaslarının elektrik stimülasyonu ile uyarılarak rehabilite etmektir.  Merkezimizde yutma terapisinde kullanılan diğer yöntemlerin yanı sıra “VitalStim” tedavileri uygulanmaktadır.

11 Ocak 2013

CANLI DESTEK