Beyin Hasarı Tedavisi
Beyin dokusunda meydana gelen ve hasara sebep olan tüm durumlar beyin hasarı olarak adlandırılır. Nedenine bağlı olarak beyin hasarları travmatik beyin hasarı ve travma dışı beyin hasarı olarak iki ayrılır.
Travmatik Beyin Hasarı
- Trafik kazaları (en yaygın nedenidir)
- Düşme sonucu kafaya alınan darbeler
- İş kazaları
- Ateşli silah yaralanmaları
- Darp gibi travmalar sonucu beyinde oluşan hasarlar travmatik beyin hasarı olarak sınıflandırılır.
Travma Dışı Beyin Hasarı
- İnme
- Beynin oksijensiz kalması
- Beyin tümörü
- Beyin dokusunda oluşan enfeksiyonlar (Menenjit veya Ensefalit gibi)
- Soba gazı veya diğer toksik gazlar kaynaklı zehirlenmeler
- Parkinson, Alzheimer, Huntington gibi dejeneratif nörolojik hastalıklar ise travma dışı beyin hasarına yol açabilir.
Beyin Hasarı Belirtileri Nelerdir?
Beyin hasarı, her bireyde kendine özgü sorunlara yol açabilir. Hasarın nedeni, şiddeti ve beynin hangi bölgesini etkilediği kişide görülecek belirtileri ve iyileşmeyi etkileyen en önemli faktörlerdir.
Yaygın olarak görülen beyin hasarı belirtileri şunlardır:
- Bilinç bulanıklığı
- Görme bozukluğu
- Kol ve bacakta güç kaybı ve/veya uyuşma
- Kusma ve
- Nöbetler
Beyin Hasarı Tedavisi
Beyin hasarı tedavisinde, kişide oluşan sorunlara ve fonksiyon kayıplarına bağlı olarak, kişiye özel bir tedavi programı uygulanır. Beyin hasarı tedavisinde amaç, kişide oluşan fonksiyon kayıplarının geri kazanılması ve kişinin günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlığının artırılmasıdır.
Beyin hasarında erken dönemde girişimsel tedaviler, ilaç tedavileri ve/veya cerrahi tedaviler uygulanabilir. Beyinde hasara neden olan durumun tedavi edilmesi, daha fazla hasar oluşmasının önlenmesi ve kişinin yaşamsal bulgularının stabil hale getirilmesi erken dönem tedavinin amaçlarındandır.
Beyin Hasarında Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon
Acil tıbbi tedavilerin ardından yaşamsal riskleri kontrol altına alınan ve tıbbi durumu stabil hale gelen hastada en erken dönemde fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarına başlanır.
Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Uzman Hekimi hastayı yoğun bakımda, nöroloji veya beyin cerrahisi servisinde değerlendirir. Beyin hasarına bağlı gelişen fonksiyon kayıplarını tespit eder ve hastanın ihtiyaçlarına yönelik kapsamlı bir rehabilitasyon programı planlar. Beyin hasarı tedavisinde uygulanan fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarına nöro-rehabilitasyon adı verilir.
Kapsamlı Nöro-Rehabilitasyon Programı
Hastada gelişen fonksiyon kayıplarına bağlı olarak, hastaya özel kapsamlı bir nöro-rehabilitasyon programı planlanır.
Nöro-rehabilitasyon çalışmaları, hastanın tıbbi durumu stabil hale geldikten hemen sonra, hasta henüz yoğun bakımda iken başlanabilir. Özellikle bu aşamada yapılan pozisyonlama ve pasif eklem hareket açıklığı egzersizleri ile hastalarda gelişebilecek yatak yaraları, eklem kontraktürleri, kas kısalıkları ve dolaşım sorunları engellenebilir.
Yatılı fizik tedavi servisine nakil alınan hastada, nöro-rehabilitasyon çalışmaları
- Yatak içi güçlendirme egzersizleri,
- Yatakta dönme ve oturmaya gelme,
- El – kol kullanımının geliştirilmesi ve
- Yürüme çalışmaları şeklinde devam eder.
En erken aşamadan itibaren, son teknoloji robotik fizik tedavi cihazlarının kullanılması sayesinde, hastanın tedaviye katılımı artırılabilir ve iyileşme süreci hızlandırılabilir. Robotik rehabilitasyonda yaygın olarak kullanılan cihazlardan bazıları şunlardır:
- Robotik Yatak: Hastanın erken dönemde dik pozisyona getirilmesini ve bacaklarına yürüme hareketlerinin yaptırılmasını sağlar.
- Yürüme Robotu: Yürüme yetisini kaybeden hastalarda, yürümenin yeniden öğrenilmesine ve doğru yürüyüş paterninin geliştirilmesine yardımcı olur.
- El – Kol Robotu: Kaybedilen el – kol fonksiyonlarının geri kazanılması için hastaya oyunlar eşliğinde kapsamlı el – kol egzersizleri uygulanmasını sağlar.
- Yerçekimsiz Yürüme Platformu: Yürümeye yeni başlayan ancak henüz güvenli şekilde yürüyemeyen hastaların, yerçekimsiz ortamda yürütülebilmesine olanak tanır.
- Bilgisayarlı Denge Cihazı: Ayakta durma ve yürüme sırasında denge kaybı yaşayan hastalarda, dengenin değerlendirilmesi ve oyunlar eşliğinde geliştirilmesi amacı ile kullanılır.
Beyin hasarına bağlı olarak felç gelişen veya çeşitli fonksiyon kayıpları yaşayan hastaların;
- nöro-rehabilitasyon prensiplerinin kullanıldığı,
- robotik rehabilitasyon imkanının olduğu ve
- tüm tıbbi branşlardan destek alınabilen kapsamlı bir yatılı fizik tedavi servisinde tedavi görmeleri, kaybettikleri fonksiyonları geri kazanabilmeleri için büyük avantaj sağlar.
Beyin Hasarı İyileşebilir Mi?
Beynin kendini yeniden organize edebilme yeteneği olan nöroplastisite sayesinde, beyin hasarı nedeniyle oluşan fonksiyon kayıpları tedavi edilebilir.
Nöro-rehabilitasyon egzersizleri ve robotik rehabilitasyon uygulamaları, nöroplastisiteyi uyararak kaybedilmiş fonksiyonların yeniden öğretilmesini amaçlar.
Beyin hasarı sonrası tamamen eski hayatına geri dönebilen hastalar olduğu gibi, kısmen iyileşen veya hiç iyileşemeyen hastalar da mevcuttur. Beyin hasarı sonrası iyileşmeyi etkileyen önemli faktörler şunlardır:
- Beyin hasarının nedeni
- Beyin hasarının oluştuğu beyin bölgesi
- Beyin hasarın şiddeti
- Yaş
- Kişinin genel tıbbi durumu
- Acil tıbbi müdahalenin hızı ve başarısı
- Fizik tedavinin erken dönemde başlaması
