Robotik Fizik Tedavi
Robotik fizik tedavi veya robotik rehabilitasyon, gelişmiş robotik teknolojilerin fizik tedavi ve rehabilitasyon alanında kullanılması ile doğmuştur. Sanal gerçekliğin entegre edildiği gelişmiş robotik fizik tedavi cihazları ile, hastalardaki fonksiyon bozuklukları ve hareket kayıpları daha hızlı şekilde tedavi edilebilir.
Robotik rehabilitasyonun geleneksel fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarına ilave olarak kullanılması, özellikle yürüme bozukluğunda ve el-kol kullanım bozukluğunda daha hızlı başarılı sonuçlara ulaşmaya olanak sağlar.
Robotik Fizik Tedavi Hangi Hastalıklarda Uygulanır?
- Beyin kanaması, beyin damar tıkanıklığı veya beyne pıhtı atması sonucu oluşan inme
- Trafik kazaları, düşmeler veya kafaya alınan darbeler sonucu oluşan beyin hasarı
- Beyin tümörü nedeniyle oluşan veya tümör ameliyatı sonrası oluşan beyin hasarı
- Kalp durmasına bağlı beynin oksijensiz kalması ve hasar görmesi
- Omurilikte iltihap veya yaralanmaya bağlı oluşan omurilik felci
- MS, Parkinson gibi nörolojik hastalıklar
- Yürüme ve denge kaybına yol açan hastalıklar
- El – kol kullanım bozukluğuna yol açan hastalıklarda robotik fizik tedaviden faydalanılabilir.
Beyin kanaması, beyin damar tıkanıklığı veya beyne pıhtı atması nedeniyle meydana gelen inme; beyinde hasara yol açar. Beyinde oluşan hasara bağlı olarak, kişide hareket kaybı ve felç tablosu gelişebilir. Beyin hasarı sonrası kaybolan hareketlerin yeniden öğrenilmesi, beynin kendini yeniden şekillendirebilme yeteneği olan nöroplastisite sayesinde gerçekleşir.
Felç tedavisinde uygulanan nöro-rehabilitasyon tedavilerinin tümü nöroplastisiteyi uyarmayı hedefler. Bunun için farklı aktiviteler bol tekrarla ve çeşitli uyaranlar eşliğinde çalışılır. Robotik fizik tedavi cihazları hastaya anlık geribildirim sağlayarak, egzersizlerin doğru şekilde ve sık tekrarla yapılmasına olanak tanır.
Bu sayede özellikle beyin hasarına bağlı oluşan yürüme bozukluğu, denge kaybı ve el-kol kullanım güçlüğü gibi durumlarda robotik rehabilitasyon önemli faydalar sağlar.
Robotik Fizik Tedavi Cihazları
Yaygın olarak kullanılan robotik fizik tedavi cihazları şunlardır:
- Robotik yatak
- Yürüme robotu
- El – kol robotu
- Yerçekimsiz yürüme platformu
- Bilgisayarlı denge cihazı
Robotik Yatak
Robotik yatak, hastanın erken dönemde dik pozisyona getirilmesine ve bacaklarına yürüme hareketleri yaptırılmasına olanak sağlar.
İnme, beyin hasarı ve beyin tümörü gibi hastalıklar nedeniyle uzun süre yatağa bağlı kalan hastalarda; kas kısalıkları, eklem kontraktürleri, bası yaraları ve dolaşım bozuklukları gibi ek sorunlar gelişmeye başlar. Bu hastaların en erken dönemde dik pozisyona getirilmeleri oldukça önemlidir.
Robotik yatak ile hastanın tansiyon, kalp hızı ve genel durumu yakından takip edilerek dik pozisyona getirilmesi sağlanır. Dik pozisyona gelen hastanın farkındalığı ve çevreye ilgisi artar. Bu sırada robotik ayaklar ile bacaklarında yürüme hareketleri sağlanır.
Robotik yatak, hastayı ayağa kalkmaya ve yürüme robotuna geçme aşamasına hazırlar.
Yürüme Robotu
Yürüme robotu, felç geçiren veya çeşitli nedenlerden yürüme fonksiyonunu kaybeden hastalarda, doğru yürüme paterninin beyinde yeniden öğrenilmesini sağlar. Dinamik vücut ağırlığı desteği ve kişiye uyum sağlayan robotik dış iskelet ile ağır beyin hasarlarında bile hastanın ayağa kaldırılıp yürütülebilmesi mümkündür.
Yürüme robotu, hastaya ihtiyacı olduğu kadar yürüme desteği sağlar. Kas gücü hiç olmayan hastalarda, robotik ayaklar hastayı pasif olarak yürütür. Hastanın kas gücü geliştikçe robotun verdiği destek azalır. Hasta hareketin yapabildiği kadarını yapar, yapamadığı kısım robot tarafından tamamlanır. Böylece beyin ile bacaklar arasındaki yeniden öğrenme mekanizması uyarılmış olur.
Hasta, karşısındaki ekranda hareketlerini gösteren grafikleri inceleyebilir, kendi avatarı ile yürüyüş yapabilir veya oyunlar oynayabilir. Yürüme robotunda hastanın motivasyonunu artırmak üzere kurgulanmış pek çok çeşitli oyun vardır. Hasta her seansta bir öncekinden daha yüksek skor almak için çabalar. Dolayısı ile hasta sıkılmadan motive olarak tekrar yürüme kabiliyetini kazanabilir.
El – Kol Robotu
El – kol kullanım bozukluğu yaşayan hastaların tedavisinde, günlük yaşam aktivitelerini normale en yakın şekilde taklit eden egzersizler daha etkilidir. El – kol robotu ile hedefe yönelik egzersizleri çeşitli oyunlar oynayarak ve günlük yaşam aktivitelerini taklit ederek uygulamak mümkündür.
El – kol robotunda bulunan sensörler, hastanın hareketi ne kadar yapabildiğini algılar. Hareketi hiç yapamayan hastalarda robot hastayı pasif olarak çalıştırır. Hastanın el ve kol hareketleri geliştikçe robotun verdiği destek azalır ve hasta hareketleri kendisi yapmaya başlar. İhtiyaca göre verilen robot desteği; hastanın tedaviye katılımını ve motivasyonunu artırır. Ayrıca hareketin beyinde yeniden öğrenilmesini teşvik eder.
El – kol robotu ile, amaca yönelik el ve kol egzersizlerinin bol tekrarlı ve yoğun bir şekilde uygulanması mümkündür.
Yerçekimsiz Yürüme Platformu
Yürüme zorluğu çeken veya felç tedavisinde henüz yürüme aşamasına yeni geçen hastalar, bağımsız ve dengeli bir şekilde yürüyemeyebilirler. Bu hastalarda yerçekimsiz yürüme platformu önemli katkılar sunar.
Yerçekimsiz yürüme platformu, hava basıncı teknolojisi ile vücuda etki eden yerçekimi kuvvetinin azaltılmasını sağlar. Hastanın vücut ağırlığı yerçekimine göre %80’e kadar azaltılabilir. Böylece hastanın zayıf kas gücü desteklenir ve uzun süre yürüyebilmesi sağlanır.
Düşmeyi önleyen güvenli ortamı ile, hasta düşme korkusunu yener ve tüm dikkatini yürüyüşüne verir. Bu sırada karşısındaki ekrandan adımlarını izleyen hasta, yürüyüşü hakkında anlık geribildirim alır.
Bilgisayarlı Denge Cihazı
Bilgisayarlı denge cihazı, denge kaybı ve yürüme bozukluğu yaşayan hastalarda, dengenin değerlendirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla kullanılır.
İlk seansta yapılan değerlendirme sonucu hastanın hangi yönde ne tür bir denge bozukluğu yaşadığı tespit edilir. Ardından hastaya özel planlanan oyunlar sayesinde çeşitli denge egzersizleri yapılır.
Bilgisayarlı denge cihazı, hastanın bacaklarına ağırlık aktarabilme yeteneğini ve dengesini geliştirir; düşme riskini azaltır. Böylece hastada düşmeye bağlı gelişebilen kalça kırığı ve kafa travması vb. riskler en aza indirilir.
Robotik Fizik Tedavinin Avantajları
- Anlamlı aktivitelerin ve hastalığa özgü egzersizlerin bol tekrarlı yapılabilmesini sağlar.
- Hastaya yaptığı egzersiz ile ilgili görsel, işitsel ve dokunsal geribildirim sağlar.
- Eklem hareketi, kas gücü, yürüme hızı vb. parametrelerin objektif şekilde ölçülmesini ve takip edilmesini sağlar.
- Rehabilitasyon ekibinin fiziksel yorgunluğunu azaltır ve böylece seansların daha verimli geçmesini sağlar.
- Hastanın tedaviye katılımını ve motivasyonunu artırır.
Felç tedavisinde kullanılan nöro-rehabilitasyon uygulamaları; göreve odaklı aktivitelerin bol tekrarlı ve yoğun şekilde yapılmasını içerir. Bu koşulları sağlayan egzersizler, felçli kol ve bacak fonksiyonlarının gelişmesini sağlar. Robotik fizik tedavi, hastaya oyunlar oynatarak istenen tekrarda ve yoğunlukta egzersizler sunar.
Sonuç olarak; felç tedavisinde geleneksel fizik tedavi ve nöro-rehabilitasyon uygulamalarına ilave olarak robotik fizik tedaviden faydalanmak hastanın iyileşme potansiyelini artırır.
