Demans (Bunama) Nedir? Demans Belirtileri Nelerdir?

Bunama olarak da bilinen Demans, beyin hücrelerinin zarar görmesi sonucu, düşünme, hatırlama ve muhakeme gibi zihinsel işlevlerin kişinin günlük yaşamını ve aktivitelerini etkileyecek düzeyde kaybıdır. İnsan beyninde geçmişte sağlıklı olan sinir hücrelerinin doğru çalışamaz hale gelmesi sonucu diğer beyin hücrelerinin aktivitelerini kaybetmesi ve ölmesi demansın nedenidir. 

Demans Nedir?

Demans, beyin hücrelerinin birbirleri ile iletişim kurma yeteneğinin kaybolması sonucu düşünce, davranış ve duyguların etkilendiği semptomlar bütünüdür. Demans, kişinin hafıza, konuşma, problem çözme ve diğer düşünme gibi bilişsel yeteneklerinin kaybını ifade eder. Alzheimer gibi hastalıklar, bunama olarak bilinen demansın kaynağıdır.

Hafıza kaybının yanında demansı destekleyen semptomların da olması gerekir. İletişim kurmakta güçlük yaşanması, karar vermede zorluk ve en basit problemlerinin çözümünde bile başarısız olunması demansa işaret eder. 

Demans Türleri Nelerdir?

En sık görülen demans Alzheimer hastalığıdır. Parkinson hastalığına bağlı demans, vasküler demans, Lewy cisimcikli demans ve frontotemporal demans olarak adlandırılan türleri bulunmaktadır.

Frontotemporal demans

Frontotemporal demans, beyinde frontal alanda yani kulakların arkasındaki bölgelerde ilerleyici sinir hücresi kaybına bağlı bozukluğudur. Frontotemporal demansın da türleri vardır. Davranış varyantı frontotemporal demans, primer ilerleyici afazi, motor bozuklukları fonksiyonu bunların arasındadır. Frontotemporal demans hastaları genelde ilişkilerde, kişilikte ve davranışlarda göze çarpan değişiklikler yaşarlar. Dil becerileri, konuşmaları, yazmaları etkilenir. Bireyler sözlü cümleleri anlayamayabilir. Kas veya motor fonksiyonlarda değişimler yaşanır. Kas güçsüzlüğü, yürüme zorluğu olabilir. Frontotemporal demans tedavisi merak edilmektedir. Ancak henüz bu hastalığın seyrini durduracak bir yöntem yoktur. İyi bir bakım, aktiviteler, beslenme düzeni, uyku düzeni, stres yönetimi bu hastalık için olumlu olabilir.

Lewy cisimcikli demans

Lewy cisimcikli demans, Alzheimer hastalığından sonra en yaygın ikinci demans türüdür. Normal hücre iletişimini önleyen, nöral rejenarasyonu bozan anormal bir protein birikiminin sonucu olarak gelişir. Belirtileri parkinson ile örtüşebilir. Halüsinasyonlar sıktır. Semptomların hızlı gelişmesi bu sorunun göstergelerindendir. Kan testleri, B12 vitamini, tiroid fonksiyonlarına mutlaka bakılmalıdır. Nörogörüntüleme yöntemleri ile araştırılmalıdır. Bu sorunun nedeni henüz bilinmemektedir.

Vasküler demans

Beyne kan akımını sağlayan damarların zarar görmesinden kaynaklanan vasküler demans, beyin kanaması ya da damar tıkanıklığına bağlı inmeler sonucu, damar çeperinde amiloid birikimine bağlı (Amiloid Anjiopati) ortaya çıkabilir. Bazen şikayetler ani olarak inme sonrasında ortaya çıkabilir ve zaman içinde ilerleme eğilimi gösterebilir.

Alzheimer ve Demans Arasındaki Fark Nedir?

Demans, zihinsel yeteneklerde günlük yaşamı etkileyecek düzeyde kaybı ifade eden genel bir terimdir. Özetle demans, hafıza, muhakeme ve hareket etme kabiliyetinin yitirilmesine neden olan beyin hücrelerine zarar veren çeşitli hastalıkların bir sonucudur. Alzheimer ise direk nörolojik bir hastalıktır ve alzheimer demansın en yaygın nedenidir.

Alzheimer hastalığı belirtileri de demans bulguları ile aynıdır yani Alzheimer hastalığı bunamaya neden olan bir hastalıktır. Alzheimer hastalığının ilk 2-4 senesi hafif ve erken evre olarak bilinir. En erken bulgusu yeni öğrenilen şeylerin veya olayların unutulmasıdır. Yazmada, cihaz kullanmada zorluklar başlayabilir. Sonraki 4-10 sene arası orta evre olarak kabul edilebilir.

Burada problemlerle başa çıkmada güçlük, sebep sonuç ilişkisi kuramama, kaybolma, uyku bozukluğu meydana gelebilir. Kişiler günlük aktivitelerinde yardıma ihtiyaç duyar. Bu evrelerde kafa karışıklığı belirgin olur. İleri evrede ise yakınlar tanınmaz, düşmeler, yutma sorunları, idrar-dışkı kaçırma meydana gelir. Alzheimer hastalığında risk faktörü olarak kalp sağlığına kötü etkenlerin beyin sağlığına da olumsuz olduğu ifade edilir. Vasküler risk faktörlerinin önlenmesi, sigarayı bırakmak, uyku düzeni, sosyal aktiviteler, egzersiz, bilişsel aktivite için hobilerAlzheimer Hastalığı riskini azaltmada önemlidir.

Demans Neden Olur?

Alzheimer hastalığı ile beyindeki mikroskobik kanama ve kan damarlarının tıkanması sonucu meydana gelen vasküler demans, demansın nedenidir. Ayrıca Parkinson hastalığına bağlı, normal basınçlı hidrosefali gibi birçok nörolojik hastalık ve sistemik bazı durumlar demansa neden olabilir. Bunun yanında madde, alkol kullanımı, tümör ya da tüm bunların birkaçının bir arada olmasıyla da demans görülebilir.

Demans Belirtileri Nelerdir?

Demansın en yaygın belirtisi hafıza kaybıdır. Hafıza sorunları olduğu için kişilerin yaptığı konuşmaları anımsamaması, sürekli aynı şeyleri tekrar etmesi ya da sorması demans belirtisi olarak ortaya çıkar. Demans belirtileri nedene bağlı olarak değişir. En yaygın semptomları şunlardır:

Bilişsel değişikliklerde demans belirtileri

• Başkaları tarafından fark edilen hafıza kaybı
• İletişim kurmada güçlük ya da kelimeleri bulmada sorun yaşama
• Görsel ve yer bulma becerilerinde zayıflama
• Akıl yürütme veya problem çözmede güçlük
• Karmaşık görevleri yerine getirememe
• Planlama ve organize edememe
• Hareketlerin koordinasyonu ve kontrolünde zayıflık

Psikolojik değişikliklerde demans belirtileri

• Kişilik farklılıkları oluşması
• Depresyon.
• Anksiyete
• Uygunsuz davranışlar
• Şüpheci olmaya bağlı olarak paranoya
• Olmayan şeyleri görme yani halüsinasyon

Demans Evreleri Nelerdir?

Demans bulgulara göre erken, orta ve geç evre olarak sınıfladırılabilir. Erken evrede, unutkanlık, zamanı takip edememek, tanıdık mekanlarda kaybolmak görülür. Orta evrelerde, yaşanan son olaylar, insan isimleri unutulabilir. Ev içinde kaybolma, iletişim sorunları yaşama, kişisel bakımı yapamama gibi problemler görülebilir. Geç evrede ise kişi zamandan, mekandan habersiz olur, yakın tanıdıklarını tanımaz, kişisel bakımını yapamaz, yürümede zorluk yaşayabilir, saldırgan davranışlar gösterebilir.

Demans Nasıl Teşhis Edilir?

Demans tanısı için hastalara Mini Mental Test uygulanmaktadır. Sık kullanılan bu tarama test sonucunda demans şüphesi uyanmışsa hastalar daha ayrıntılı nörolojik ve psikometrik değerlendirmeye alınmaktadır. Hasta kapsamlı bir fiziki muayeneden geçirilir. Kendisinden ve ayrıca bir yakınından kişinin geçmişiyle ilgili detaylı bir bilgi alınır. Mini Mental Test sonrasında, biyokimyasal testler, nörogörüntüleme yöntemleri (MR, BT), nöropsikolojik testler ve gerekirse EEG, belden sıvı alma işlemleri de uygulanabilir. Bu incelemeler ışığında demans ayırıcı tanısı yapılabilir. Demansa yol açan hastalığın tanısının konması seyir ve tedavi açısından büyük bir rol oynar.

Demans (Bunama) Hastalığı Tanısında Uygulanan Testler Nelerdir?

Demans tanısı; uzman bir nörolog tarafından gerçekleştirilen klinik öykü alımı, nörolojik muayene, bilişsel tarama testleri ve beyin dokusundaki değişimleri gösteren görüntüleme yöntemlerinin multidisipliner bir şekilde değerlendirilmesiyle konulmaktadır. Bu süreçte hekimler, mevcut hafıza kaybı durumuna ek olarak, hastanın uyku düzeni ve günlük yaşam aktivitelerindeki değişimleri de bir bütün olarak ele alırlar.

Bilişsel ve nöropsikolojik tarama testleri

Tanı sürecinin ilk basamağını, hastanın zihinsel performansını objektif olarak ölçen standart testler oluşturur.

• Mini-Mental Test (MMSE): Zaman, mekan algısı, dikkat ve hatırlama becerilerini değerlendiren en yaygın tarama aracıdır.
   
• MoCA (Montreal Bilişsel Değerlendirme): Daha hafif düzeydeki bilişsel gerilemeleri saptamak için kullanılan, görsel-uzamsal yetenekleri ve yönetici işlevleri ölçen detaylı bir testtir.
   
• Saat Çizme Testi: Hastadan bir saat kadranı çizmesi ve belirli bir zamanı işaretlemesi istenir. Bu, beynin planlama ve görsel algı merkezlerinin sağlığı hakkında bilgiler verir.

Laboratuvar tetkikleri (Kan testleri)

Demans benzeri semptomlara yol açabilecek ve aslında tedavi edilebilir olan diğer tıbbi durumları dışlamak için kapsamlı kan analizleri yapılır. Bu aşamada; B12 vitamini seviyeleri, folik asit, tiroid fonksiyon testleri (TSH), karaciğer ve böbrek fonksiyonları ile elektrolit dengesi kontrol edilir. Bazı durumlarda enfeksiyon hastalıklarına yönelik taramalar da sürece dahil edilir.

Radyolojik görüntüleme yöntemleri

Beynin fiziksel yapısındaki ve işleyişindeki bozulmaları saptamak için ileri teknoloji görüntüleme cihazlarından yararlanılır.

• Beyin MR (Manyetik Rezonans): Beyin dokusundaki küçülmeyi (atrofi), damar tıkanıklıklarını veya tümör gibi yapısal bozuklukları en net gösteren yöntemdir.
   
• PET ve SPECT Tarayıcıları: Beyindeki glikoz metabolizmasını veya amiloid protein birikimini ölçerek, demansın türünü belirlemede kritik rol oynar.

Demans Nasıl Tedavi Edilir?

Demans tedavisi ve bu tedaviye yanıt demansın hangi türde olduğuna göre farklılık gösterir. İlerleyici demans türlerinin çoğu kesin tedavi edilemez ama destek tedavilerle belirtiler ve semptomlar yönetilebilir.

Kolinesteraz inhibatörleri, memantin gibi ilaçlarla hastalığın seyrinin durdurulması hedeflenerek bulgularda geçici düzelme sağlanabilir. Ayrıca nöroloji uzmanı depresyon, uyku bozukluğu, ajitasyon gibi bulguları geriletmek, tedavi etmek için farklı ilaçlar verebilir. Ayrıca medikal tedaviler dışında çevre düzenlemeleri ile hastanın bulunduğu ortamın güvenli bir hale getirilmesi gereklidir.

Düşme, çarpma gibi kazaları önlemek için hasta yakınlarına önemli görevler düşmektedir. Gürültüyü azaltmak demans hastalarının odaklanmasına yardım eder. Bıçak, araba anahtarı gibi güvenliği tehdit eden eşyaların gizlenmesi gerekebilir.

Tedavi edilebilir demanslar içerisinde yer alan B12 eksikliği, tiroid hormon bozukluğu gibi nedenlerle ortaya çıkan demanslarda altta yatan nedenin tedavisi ile bulgularda tam düzelme görülmektedir.

Demansı olan hastaların düzenli olarak nöroloji ve psikiyatri doktorları tarafından takibinin yapılması hastalık bulgularının, hastalık seyri ve şiddetinin kontrolü açısından önem taşımaktadır.

Demans testleri nelerdir?

Mini Mental Test sonrasında, nörogörüntüleme (MR, BT), nöropsikolojik testler demans hakkında bilgi vermektedir. Nöropsikolojik testler uzman psikiyatrist ve psikologlar tarafından uygulanmaktadır. Hastanın dikkat, bellek, planlama, algı gibi işlevleri bu testlerde değerlendirmeye alınır.

Bu testlerle hastaların depresyon durumuna da bakılır. Bu testten elde edilen sonuçlar hastanın hangi tip demans profili gösterdiği konusunda nöroloji hekimine yardımcı olur. Bu testler arasında Wechler Bellek Testi, Stroop Test, Wisconsin Kart Eşleme Testi, Semantik Akıcılık ve Harf Akıcılığı Testleri, Öktem Sözel Bellek Süreçleri Testi de bulunmaktadır.

Demans Önlenebilir mi?

Demansı önlemenin kesin bir yolu olmamakla birlikte yaşam şeklinde değişiklikler yapılması ve risk faktörlerinin kontrolü, beyin rezervinin korunmasına ve demansın ilerlemesinin yavaşlatılabilmesine katkı sağlayabilir. Kişinin zihnini aktif tutması sudoku gibi zihinsel olarak teşvik eden oyunları oynamak faydalı olabilir.

Fiziksel aktivite demans başlangıcını geciktirebileceğinden mutlaka egzersiz yapılmalıdır. Sigara içilmemelidir. Çünkü sigara riski artırabilir. Vitamin ve mineralden, antioksidanlardan zengin beslenmek gereklidir. Diyette tuz ve şeker alımının azaltılması faydalı olacaktır. Kardiyovasküler risklerin yönetimi, diyabet, yüksek tansiyon ve kolesterolün önlenmesi, kilo vermek faydalıdır. Kaliteli uyku, diğer sağlık koşullarının düzeltilmesi önemlidir.

Demans ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Demans ne demek?

Demans, beynin belirli bölgelerindeki sinir hücreleri ve bağlantılarının düzgün çalışmamasına neden olan, hafıza kaybı ve karar verme gibi en az iki beyin fonksiyonunun bozulmasıyla karakterize edilen bir durumdur.

Demans hastalığı nedir?

Demans, sağlıklı olan sinirlerin hücrelerinin çalışma fonksiyonlarının bozulması ve diğer beyin hücreleriyle olan bağlantılarını kaybetmesi sonucu öğrenme, düşünme, bellek, dil ve muhakeme gibi fonksiyonlarının etkilendiği ilerleyici bir hastalıktır. Demans hastalığı, özellikle hafıza ve soyut düşünme yeteneğinin bozulması sonucu zihinsel işlev kaybı ve kişilik değişikliğiyle birlikte görülür.,

Demansta ayırıcı tanıda hangi hastalıklar yer alır?

Yalancı demansa neden olan depresyon ayırıcı tanıda mutlaka yer almalıdır. B12, B1, B6 eksiklikleri, kurşun ve cıva zehirlenmesi gibi toksik sebepler, hipotiroidizm gibi endokrin sebepler, vaskülopatiler, subdural hematom, normal basınçlı hidrosefali, yavaş büyüyen tümörler, santral sistemi enfeksiyonları ayırıcı tanıda gözden geçirilmelidir.

Demans hızlı ilerler mi?

Hızlı ilerleyici demans tablosuna yol açabilecek ayırıcı tanıda yer alan bazı hastalıklar mevcuttur. Bu hastalıkların yanı sıra, Alzheimer hastalığına bağlı ya da diğer demansa yol açan hastalıklarının seyrinde de beslenme alışkanlıkları, ek kronik rahatsızlıklar, bazı ilaçların kullanımı, sık enfeksiyonlar veya geçirilen cerrahi ameliyatlar gibi durumlarda demans daha hızlı ilerleyebilmektedir.

Demanslı hasta halüsinasyon görür mü?

Demansta sık görülen bir durum da halüsinasyon görmedir. Genellikle orta ve geç evrede görülmektedir. Demansta eşya çalmak, sadakatsizlik, yaşanan evin kendi evi olduğunu kabul etmeme, hastanın eşini kendi eşi olduğunu kabul etmemesi gibi durumlar görülmektedir.

Egzersiz demansı önler mi?

Demansta en büyük risk faktörü yaşlanmaktır. Demans vakalarının büyük çoğunluğu 65 yaş üzerinde görülür. Demans için değiştirilebilir risk faktörleri arasında bedensel hareketsizlik ve obezite de vardır. Demansın bilişsel bulguları nöron hasarından çok uzun yıllar sonra başlar. Bu sebeple genç yaşlarda da risk kontrolü yapmak önemlidir. Değiştirilebilir risk faktörleri demansın geciktirilmesi açısından önem taşır. Dünya Sağlık Örgütü haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta bedensel aktivite önermektedir. Ayrıca Dünya Sağlık Öegütü haftada iki kez kas germe hareketleri önermekte. Düşmeyi azaltmak için yaşlı insanlara denge aktiviteleri vermektedir.

Demans her yaşta olur mu?

Demans yaşlanınca görülen bir sorundur ama nadiren gençlerde de görülebilmektedir.

Demans ölümcül müdür?

Tüm dünyada demans kaynaklı ölümler artmaktadır ve araştırmalara göre yaşlılar arasında demans ölüm nedenleri arasında ilk sıralarda yer almaktadır. İleri evre demans hastalığında hastalar zamanlarının çoğunu yatakta geçirir. İdrar yolu enfeksiyonu, yatak yarası enfeksiyonuna eğilim artar. Enfeksiyonlar sık tekrarlayabilir.

Demans hastalarının yaşam süresi nedir?

Demans hastalarının ömrü ne kadardır bu konuda sık sorulan sorulardan biridir. Ancak Demans hastalığında yaşam süresi kişiye göre değişmektedir. Doğru tedavi planlaması, uygun hasta bakımı yaşam kalitesi ve süresini artırmaktadır.

Alzheimer ne kadar sürede ilerler?

Alzheimer hastalığının ilerleme hızı kişiden kişiye farklılık göstermekle birlikte, genellikle tanı konulduktan sonraki 8 ila 10 yıllık bir süreçte evreler halinde gelişim gösterir. Hastalığın seyri, kişinin genel sağlık durumu, eşlik eden kronik rahatsızlıklar ve erken müdahale imkanlarına göre daha hızlı veya daha yavaş olabilir.

Bunama tamamen iyileşir mi?

Tıbbi olarak ilerleyici (progresif) karakterdeki çoğu bunama türü, özellikle Alzheimer ve vasküler demans, günümüzde tamamen iyileştirilememektedir. Ancak vitamin eksikliği, ilaç yan etkileri veya metabolik bozukluklar gibi spesifik nedenlerden kaynaklanan demans benzeri durumlar, altta yatan neden tedavi edildiğinde tamamen geri döndürülebilir.

Alzheimer ile bunama aynı şey mi?

Alzheimer ve bunama (demans) terimleri sıkça birbirinin yerine kullanılsa da, demans genel bir sendromun adıyken Alzheimer bu sendroma yol açan en yaygın hastalıktır. Yani demans bir şemsiye terim, Alzheimer ise bu şemsiyenin altındaki en büyük kategoridir.

Demans hastaları ne zaman hastaneye yatırılmalı?

Demans hastaları, evdeki bakımın hastanın güvenliğini sağlayamadığı, kontrol edilemeyen agresif davranışların ortaya çıktığı veya yutma güçlüğü gibi ileri evre komplikasyonlarının geliştiği durumlarda hastaneye yatırılmalıdır. Ayrıca, eşlik eden akut bir enfeksiyon veya cerrahi müdahale gereksinimi doğduğunda da profesyonel klinik bakım şart hale gelir.

Bunama hastalarında uyku bozukluğu neden olur?

Bunama hastalarında uyku bozuklukları, beynin biyolojik saatini yöneten bölümlerinin hasar görmesi ve gün içindeki hareketsizliğin gece-gündüz algısını bozması nedeniyle meydana gelir. Bu durum hastanın uyku düzeni üzerinde ciddi bir bozulmaya yol açarak geceleri uyanık kalmasına ve huzursuzluk yaşamasına neden olur.

Bunama hastaları kendi başına karar verebilir mi?

Bunama hastalarının kendi başlarına karar verme yetisi, hastalığın evresine ve etkilenen bilişsel alanlara göre kademeli olarak azalır. Erken evrelerde hastalar birçok konuda tercihlerini belirtebilse de, hastalık ilerledikçe finansal, hukuki ve tıbbi konularda muhakeme yeteneği kaybolduğu için bir vasi tayini gerekebilir.

Bunama genç yaşta görülür mü?

Genellikle 65 yaş ve üzeri bireylerde görülse de demans, genetik faktörler veya bazı nadir beyin hastalıkları nedeniyle "erken başlangıçlı demans" olarak 40'lı veya 50'li yaşlarda da ortaya çıkabilir. Genç yaşta görülen türler genellikle daha agresif bir seyir izleyebilir ve aile öyküsü bu vakalarda önemli bir rol oynar.

Bunama hastalarında konuşma ne zaman bozulur?

Bunama hastalarında konuşma bozuklukları (afazi), genellikle hastalığın orta evrelerinde kelime bulma güçlüğü ile başlar ve ileri evrelerde yerini tamamen sessizliğe veya anlam ifade etmeyen seslere bırakabilir. Hastanın iletişim yeteneği, beynin dil merkezlerindeki hasarın derinliğine göre zamanla körelir.

Demans ile alzheimer aynı şey mi?

Demans ile Alzheimer arasındaki fark, demansın bilişsel yıkımı tanımlayan genel bir tanı, Alzheimer'ın ise bu yıkıma neden olan spesifik bir patoloji olmasıdır. Her Alzheimer hastası demans semptomları gösterir ancak her demans hastasının nedeni Alzheimer değildir; örneğin damar tıkanıklığı da demansa yol açabilir.

Demans hastaları neden geceleri huzursuz olur?

Demans hastalarında geceleri görülen huzursuzluk, tıp literatüründe gün batımı sendromu olarak adlandırılır ve azalan ışıkla birlikte hastanın yönelimini kaybetmesinden kaynaklanır. Gün sonundaki yorgunluk ve çevresel uyaranların azalması, hastanın zaten bozuk olan uyku düzeni üzerindeki baskıyı artırarak kaygı seviyesini yükseltir.

Demans hastalarında konuşma ne zaman bozulur?

Demans hastalarında konuşma becerisi, beynin temporal ve frontal loblarının hasar görmeye başladığı orta evreden itibaren bozulmaya başlar. İlk başlarda nesnelerin isimlerini unutma veya yanlış kelime seçimi görülürken, geç evrelerde hasta cümle kurmakta ve karşısındakini anlamakta tamamen yetersiz kalabilir.

Her hafıza kaybı yaşayan birey demans mıdır?

Hayır, her hafıza kaybı durumu doğrudan demans anlamına gelmez. Çünkü aşırı stres, depresyon, uykusuzluk, bazı vitamin eksiklikleri veya normal yaşlanma süreci de geçici unutkanlıklara neden olabilir. Demans tanısı konulabilmesi için bellekteki bu kaybın ilerleyici olması ve kişinin günlük hayatını tek başına idame ettirmesini imkansız hale getirmesi şarttır.

Demans (bunama) belirtileri için hangi bölüme veya doktora başvurulmalıdır?

Demans veya halk arasındaki adıyla bunama belirtileri gözlemlendiğinde randevu alınması gereken birincil uzmanlık alanı Nöroloji bölümüdür; çünkü beyin fonksiyonlarındaki bilişsel gerilemeyi ve yapısal değişimleri en kapsamlı şekilde nörologlar değerlendirir. Bununla birlikte, eğer hasta 65 yaş ve üzerindeyse, yaşlı sağlığı konusunda uzmanlaşmış bir dal olan Geriatri bölümüne başvurulması, yaşlılığa bağlı çoklu sağlık sorunlarının bir arada yönetilmesi açısından daha bütüncül bir yaklaşım sağlar. Tanı konulduktan sonraki süreçte hastalığa eşlik edebilecek depresyon, uyku bozuklukları veya agresyon gibi psikolojik semptomların kontrol altına alınması aşamasında ise Psikiyatri bölümünden destek alınması gerekebilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."