Bel fıtığı nedir, nasıl anlaşılır? Bel fıtığına ne iyi gelir?

Omurilik, omurgamız boyunca ilerleyerek her seviyede sağ ve soldan birer dal olarak çıkan sinir kökleri ile organlarımızın çalışmasını ve kaslarımızın hareketlerini sağlamaktadır. Bel seviyesinden ayrılan dallar bacakların hareket ve duyusunu idare etmektedir. Anatomik olarak yumuşak ve oldukça hassas yapıda olan sinirlerimiz omurgamız tarafından korunmaktadır. Omurgamız omuriliğin korunmasının yanında hareket sistemimizin de en önemli parçasıdır. Yani aynı zamanda hem en değerli hücrelerimizin korunmasından hem de hareketliliğin sağlanmasından sorumludur. Bu hareketlilik omurlar arasında bulunan ve yastık görevi yapan kıkırdak dokular ve eklemlerle sağlanır.  Omurgalar arasındaki kıkırdak dokular yaş, kişisel alışkanlıklar, meslek gibi sebeplerle zaman içerisinde yıpranıp parçalanabilir. Bu kıkırdak dokunun omurilik ve sinir köklerine doğru taşması veya kopup yer değiştirerek sinir köklerini sıkıştırması bel fıtığı olarak adlandırılmaktadır. Çoğunlukla orta yaş grubundakiler olmak üzere her yaş, cins ve kiloda ortaya çıkabilir. Meslek ile ilişkili olarak yorucu geçen iş saatleri, hareketsiz yaşam biçimi, hızlı kilo alma, ani yapılan hareketler, haddinden fazla ağırlık kaldırma gibi faktörler bel fıtığı vakalarında artışa neden olur. Bel ağrısı çok yaygın bir durum olmasına rağmen tüm bel ağrılarının neredeyse sadece %1’i bel fıtıklarına bağlıdır. Bunlarında büyük bir kısmı ilaçlar ve istirahat ile tedavi edilebilir. Memorial Sağlık Grubu Beyin, Sinir, Omurilik ve Omurga Cerrahisi Uzmanları, bel fıtığının belirtileri, nedenleri ve tedavisi hakkında bilgi verdi.

İçindekiler

Bel fıtığı nedir?

Bel fıtığı yani lomber disk hernisi omurları arasındaki kıkırdak dokunun yıpranma veya zorlanma nedeniyle yırtılması, kopması ve yerinden kayması sonrasında sinir köklerinin sıkışması ile oluşur. Diskler, amortisör görevi gören, omurganın hareket yeteneğini sağlayan, omurlar arasındaki lastik sertliğindeki dokudur. Normalde sinir köklerine yakın yerleşmiş olan disk, olduğu yerden taşarak veya koparak sinir köklerine baskı yapabilir. Bu durumda bel ağrısı, bacak ağrısı, bacak uyuşması, kas güçsüzlüğü ortaya çıkabilir. Bel fıtıklarının büyük çoğunluğu bel omurlarının son ikisinde meydana gelmektedir.

Bel fıtığı için risk faktörleri nelerdir?

Bel fıtığı riskini artırabilecek faktörler şunları kapsar:

Aşırı kilo- obezite: Hızlı kilo alma, fazla vücut ağırlığı, belinizin alt kısmındaki disklerde baskıya neden olur. Gövdemizin ağırlığını omurga taşır. Aşırı baskıya maruz kalma disklerde deformasyona ve normal şeklin bozulmasına sebep olur. Hamilelik, çok hızlı kilo alma gibi durumlar da vücudun ağırlık merkezinin öne doğru yer değiştirmesi omurgaya ek yük binmesine neden olur.

Hareketsizlik: Vücudun yükünü taşıyan sadece omurga değildir. Omurga boyunca uzanan tüm boyun, sırt, bel kasları ve karın kaslarının da fonksiyonu çok önemlidir. Hareketsiz yaşam, düzenli egzersiz yapmama gibi durumlarda kaslarda zayıflama olur ve biyomekanik denge bozulur. Omurganın üzerine ek yük biner. Bu yük, disklerin üzerine binerek fıtıklaşmalarına neden olabilir.

Meslek: Ağır fiziksel aktivite ve ağırlık kaldırma gerektiren, fiziksel güce dayalı meslekler ile uzun süre ayakta durma veya oturma gerektiren mesleklerde çalışan kişilerde bel fıtığı riski daha yüksektir. (Masa başında çalışanlar, uzun yol şoförlüğü yapanlar, futbol, halter, kürek ve güreş sporlarıyla uğraşanlar, inşaat işçileri vb.)

Genetik: Bel fıtığı genetik bir hastalık değildir ancak hastalığı ortaya çıkartan bağ dokusu zayıflığı hastalığa bir yatkınlık oluşturabilir bu nedenle bazı kişilerde bel fıtığına yatkınlık ailesinden miras kalabilir, bel fıtığının görülme riski ailesinde bel fıtığı hastalığı olanlarda daha yüksektir.

Sigara içmek: Sigara içerisindeki toksik maddeler sıvı kaybına neden olarak diske giden oksijen kaynağını azaltırlar. Bu durumun diskin daha çabuk parçalanmasına neden olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle diğer birçok zararlı etkisinin yanında sigaradan bel fıtığı riskini artırması nedeni ile de uzak durulmalıdır.  

Bel fıtığı belirtileri-semptomları nelerdir?

'Bel fıtığı belirtileri nelerdir?' sorusu sıkça sorulmaktadır. Bel fıtığı yani lomber disk hernisi semptomları, diskin nerede fıtıklaştığına ve hangi sinir köküne baskı yaptığına bağlı olarak değişir. Bel fıtığının en yaygın belirtilerini şu şekilde sıralayabiliriz: 

  • Alt bel bölgesinde ağrı: Ağrı şikayetleri; öksürme, hapşırma veya uzun süre ayakta durma ile daha da kötüleşebilir. Ayrıca kaslarda spazm oluşabilir.
  • Belden bacağa yayılan ağrılar: Bel fıtığının en tipi belirtilerinden biri de belden bacağa doğru yayılan (siyatik) ağrıdır. Ağrı ayak tabanına kadar yayılabilir.
  • Uyuşukluk: Bacakta meydana gelen ağrıya ek olarak uyuşma, keçeleşme şikayetleri de olabilir.
  • Kas zayıflığı: Ağrı ile birlikte bel fıtığı sebebiyle etkilenen tarafta bacakta, ayakta veya başparmakta kas zayıflığı da meydana gelebilir.
  • Mesane veya bağırsak fonksiyonundaki değişiklikler: İleri evrelerde bel fıtığından bağırsak veya mesane işlevi de etkilenebilir. İdrar yapamamaya bağlı olarak mesane dolar ve damla damla idrar kaçırma ortaya çıkar.

Ağrıya tolerans yeteneği kişiden kişiye değişebilir. Kişi ağrıya katlanabiliyor olsa da, kasları kontrol etme yeteneğini etkileyen ilerleyici kas güçsüzlüğü ile belirgin uyuşma-keçeleşme varsa bir beyin cerrahisi uzmanına başvurulması önemlidir.

Bacağa yayılan ağrının günlük yaşam aktivitelerinizi engelleyecek kadar artması, damla damla idrar kaçırma, idrar yapamama gibi bulgular, uyluk içi, bacakların arkası ile makat çevresindeki alanda meydana gelen ilerleyici his kaybı ve ilerleyici kas güçsüzlüğü gibi durumlarda acil tıbbi yardım gerekli hale gelmiştir.

Bel fıtığı teşhisi nasıl konulur?

Bel fıtığı tanısı için ilk olarak doktor tarafından kişinin tıbbi geçmişi öğrenilir ve fizik muayenesi gerçekleştirilir.  Doktorunuz fiziksel muayene esnasında şikayetlerinizin, rahatsızlığınızın kaynağını sorgular. Daha sonra kişiye birtakım testler-taramalar uygulanır.

Görüntüleme testleri doktorun problemli bölgeleri belirlemesine yardımcı olur. Röntgen, Manyetik Rezonans Görüntüleme, Bilgisayarlı Tomografi gibi yüksek çözünürlüklü tanı cihazlarıyla fıtık nedeniyle oluşan omurilik veya sinir basısının tespit edilmesi amaçlanır.  Bel fıtığı tanı yöntemleri dahilinde uygulanabilen yüksek çözünürlüklü tanı cihazları şunları içerir:

Röntgen: Bel ağrılarında kemiklerde kırılma, omurga kayması gibi durumları hızlıca değerlendirmek ve takip etmek amacı ile kullanılır.

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI): Yumuşak doku ayrımı ve çok düzlemli görüntüleme yetenekleriyle MRI, çoğu klinik durumda omurgayı değerlendirmek için en uygun görüntüleme incelemesidir. MRI dokular arasında kontrast oluşturmak için farklı sekanslardan yararlanılarak; omurga, omurilik, sinir kökleri ve beyin omurilik sıvısı ile görüntü alanına giren çevre dokular hakkında bilgi verir. Vücuttaki organların ve yapıların ayrıntılı görüntüleri için büyük mıknatıslar, radyofrekanslar ve bilgisayar kombinasyonu kullanılır.

Miyelogram: Yapının röntgen üzerinde net bir şekilde görülebilmesi için omurga kanalına boya enjekte edilir.

Bilgisayarlı Tomografi Taraması:(CT veya CAT taraması da denir) . Vücut görüntülerini üretmek için X ışınlarını ve bilgisayar teknolojisini kullanan bir görüntüleme taramasıdır. BT taraması; kemikler, kaslar, yağlar ve organlar dâhil olmak üzere vücudun herhangi bir bölümünün ayrıntılı görüntülerini gösterir.

Elektromiyografi (EMG): EMG, bir sinirin kası uyarmasına yanıt olarak kas tepkisini veya elektriksel aktiviteyi ölçen bir testtir.

Bel fıtığında tedavi yöntemleri nelerdir? Bel fıtığına neler iyi gelir?

Bel fıtığı teşhisi konulduğunda büyük oranda yatak istirahati, ağrı kesici medikal tedaviler ve bazen fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezlerinde fizik tedavi ile rahatlama sağlanabilir. Hastaların büyük çoğunluğunda bu yöntemlerle şikâyetler gerilemektedir. Bu tedavilere rağmen geçmeyen, yaşam kalitesini bozan, iş-güç kaybına neden olan ağrı, kuvvet kaybı, idrar kaçırma gibi şikayetler varsa cerrahi tedavi kaçınılmazdır. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın cerrahi tedavide amaç baskı altında kalan sinir kökünün rahatlatılmasıdır. Günümüzde tüm dünyada en çok kullanılan ve en fazla fayda gözlenen yöntem mikrocerrahi teknikler yapılan ameliyattır. Diğer yöntemler arasından laser ile fıtığın küçültülmesi, endoskopik yöntemle fıtığın çıkartılması sayılabilir. 

Yapılan incelemelerde ciddi bir sinir sıkışması yoksa ve bununla birlikte eğer sadece bel ve bacak ağrısı mevcutsa kas gevşetici ilaçlar, yatak istirahati ve zorlayıcı hareketlerden kaçınma önerilir.

Genel olarak bel ağrılarında şu öneriler verilir

  • İki kiloyu aşan ağırlıklar kaldırmamalıdır.
  • Öne ve yanlara doğru eğilme gibi hareketler yasaklanır. Yerden bir şey alınacaksa çömelerek alınması önerilir.
  • Otururken bel boşluğunu dolduracak şekilde bir yastık konması ve uzun süre oturulmaması önemlidir. Meslek gereği uzun süre oturulması gerekiyorsa saat başı ayağa kalkılmalı ve hafif esneme hareketleri yapmaya özen gösterilmelidir.
  • Yukarıya doğru uzanma hareketi de yapılmamalıdır. Yüksekten bir şey alacaksa bir sandalye veya merdivenin üstüne çıkıp alması doğru olur.
  • Soğukta kalmama, açık pencere veya havalandırma önünde durulmaması önemlidir.
  • Ağrıdan korunmak için stresten kaçınmak da gereklidir.
  • Evde geçirilen süre içinde yatak istirahati yapılmalıdır. Çok sert zeminler sanıldığının aksine zararlı olabilir. Kaliteli ortopedik bir yatakta, en rahat edilen pozisyonda yatılmalıdır. Sağ veya sol yana yatıp bacakları gövdeye doğru çekerek anne karnında bebek pozisyonunda yatmak uygun bir pozisyon olacaktır.

Tanı konulduğunda istirahate ve kas gevşetici ilaçlara rağmen şikayetler devam ediyorsa lokal ağrı girişimleri veya akut dönem fizik tedavi teknikleri uygulanabilir. Kronik ağrılarda fizik tedavinin amacı, günlük aktivitelere katılımı sağlamak için çekirdek gücü, esnekliği ve dayanıklılığı artırmaktır, akut durumlarda ağrı nedeni ile hastanın bu tedaviye katılımı kısıtlı olabilir.

Tüm bu tedavilere rağmen ağrılar günlük yaşam aktivitelerini kısıtlayacak ve yaşam kalitesini düşürecek şekilde devam ediyorsa cerrahi tedavinin zamanı gelmiş demektir.  İlerleyici güç kaybı, damla damla idrar kaçırma, idrar yapamama, kuvvetli ağrı kesiciler kullanılmasına rağmen dayanılmaz ağrılar mevcutsa acil cerrahi girişim gereklidir. Gecikme halinde bu şikayetler kalıcı olacaktır.

Bel fıtığı ameliyatlarındaki amaç, fıtıklaşan diskin temizlenesi ve sinir üzerindeki basının kaldırılmasıdır. En yaygın olarak kullanılan cerrahi seçenek mikrocerrahi diskektomidir. Mikrocerrahi tekniklerle ve çok küçük bir cilt açıklığından yapılan bu ameliyatlarda hastaneden kalma süresi bir gündür. Mikrocerrahi diskektomi genel anestezi altında yapılabildiği gibi uygun hastalarda uyanık ameliyat şeklinde epidural anestezi ile de yapılabilir. Hastanede kalma süresi genellikle 1 gündür. Hasta tercih ederse aynı gün içerisinde de taburcu olabilir. Günlük yaşam aktivitelerine dönüş kademeli olarak bir hafta kadar sürer. Ağır meslek gurubu çalışanları dışında hastalar iki hafta içerisinde işlerine dönebilirler.

Endoskopik yöntem diğer bir seçenektir. Bu ameliyat da epidural anestezi ile yapılabilir. Endoskopik yöntem mikrocerrahi tekniğe göre iki boyutlu görüş sağlaması nedeni ile eleştirilmektedir. Ancak tecrübeli ellerde uygun bir girişim olabilir.

Bel fıtığına ilişkin sık sorulan sorular

Bel fıtığından nasıl korunulur? Bel fıtığı için riskli pozisyonlar ve hareketler nelerdir?

'Bel fıtığından korunmak için neler yapmalıyım?' sorusu şu şekilde cevaplandırılabilir. Yerdeki cisimleri dizleri kırmadan eğilerek kaldırmak, dizleri kırmadan ağır nesneleri itmek ve çekmek, omuz üstüne yük kaldırmak ve yukarı doğru uzanmak, masa başında uzun süre bel desteği olmaksızın çalışmak, elde uzun mesafelerde ağır yük taşımak bel fıtığını davet edici durumlardır. Özellikle uzun süre oturulurken sırtın düz ve hizalı tutulması, ağır nesnelerin düzgün bir şekilde kaldırılması, yani ağır bir şeyi kaldırma esnasında gücün sırttan değil bacaklardan alınması önemlidir. Aynı biçimde düzenli egzersiz yapmak da bel fıtığının önlenmesinde son derece yararlıdır zira egzersiz yapılarak gövde kasları güçlendirilir, bu şekilde omurga desteklenir. Tüm bu önlemlere karşın bel fıtığı yine de gelişebilir. Bu durumda başvurulacak bir beyin ve sinir cerrahının önerilerine dikkat edilmelidir.

Her bel ağrısı bel fıtığı mıdır? Her bel fıtığı cerrahi işlem gerektirir mi?

Bel ağrılarının çok küçük kısmı ameliyat edilmesi gerekli bel fıtıklarından kaynaklanmaktadır. Alınan bu önlemlere karşın ağrı ve bacaklarda uyuşukluk, kas güçsüzlükleri geçmezse çözüm ameliyattır.

Bel fıtığı olan kişiler için sert yatak istirahati doğru mudur? Hangi pozisyonda yatmak uygundur?

İstirahat konusunda tabu haline gelen bir öneri, doğru olmamakla beraber sert yatak önerisidir. Uygun yataktan kastedilen, üzerine yatmakla şekli bozulmayan, vücudun şeklini alabilen ortopedik yatakların kullanılmasıdır. İstirahat amacıyla özellikle sert bir yatak arayışı gerekli değildir. Hastanın rahat ettiği pozisyon en iyi yatma pozisyonudur, dizlerin kırılması araya bir yastık konması da ağrıyı azaltır.

Bel fıtığı ameliyatlarından risk fazla mıdır?

Günümüzde tecrübeli ellerle uygulanan yeni yöntemler ile bel fıtığı ameliyatlarında risk oranı oldukça düşüktür.

Ameliyat sonrası bel fıtığının nüks etme riski yüksek midir?

Özellikle genç erkeklerde bu risk daha yüksektir. Cerrahi işlem sonrasında düzenli egzersizler yapılması, ameliyat sonrası önerilere uyulması, zorlayıcı hareketlere dikkat edilmesi durumunda bel fıtığının tekrar nüks etme riski azalır.

Bel fıtığı ameliyatları cinsel fonksiyonlarını olumsuz şekilde etkiler mi?

Bel fıtığı ameliyatlarının cinsel fonksiyonlar için herhangi bir olumsuz etkileri bulunmamaktadır. Ancak tüm komplikasyon risklerinden korunmak için ameliyatın bu konuda uzman doktorlar  tarafından tam donanımlı merkezlerde gerçekleştirilmesi çok önemlidir.

Bel fıtığı ne kadar yaygındır?

Bel fıtığı vakaları özellikle 35 ila 55 yaşları arasındaki kişilerde yaygın olarak görülür. Bel fıtığı erkeklerde kadınlardan daha yaygındır. Ancak ülkemizde toplumun önemli bir kısmında bel fıtığı şikayetleri görülmektedir.

Memorial Tıbbi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.

Güncelleme Tarihi : 9 Mart 2021

Yayınlanma Tarihi: 18 Aralık 2020

İletişim Formu

Detaylı bilgi için iletişime geçin.

Bu Konuda Uzman Doktorlar

Sosyal Medya Hesaplarımız
Kolay Randevu Al