Presbiyopi Nedir?

Presbiyopi, yaşlanma ile yakını görememe hastalığıdır. Gözlerdeki merceklerin zamanla uyumlanma yeteneğini azaltması nedeniyle oluşur. Telefonunuzu ya da okuduğunuz kitabı yüzünüzden uzakta tuttuğunuzu ve o metni okumak için gözlerini kısarak baktığınızı fark ettiniz mi? Dikiş dikmek, göz makyajı yapmak ya da bilgisayarda çalışmak gibi yakın mesafeli işlerde sorun yaşıyor mısınuz? 40 yaşın üzerinde misiniz? Eğer bu soruların yanıtı “Evet” ise siz de presbiyopi sorunu olabilir. Yaşa bağlı yakını görememe olarak tanımlanan presbiyopi, uzun süre yakın mesafeli işler yapıldığında baş ağrısına ve göz yorgunluğuna da neden olabiliyor. Memorial Şişli Hastanesi Göz Merkezi’nden Doç. Dr. Gamze Öztürk Karabulut presbiyopi hakkında bilgi verdi. 

Presbiyopi Nedir?

Presbiyopi, ilerleyen yaş faktörüyle birlikte gözlerin yakındaki nesnelere odaklanma yeteneğinin kademeli olarak kaybolmasıdır. Genelde 40’lı yaşların başlarında fark edilir ve 65 yaşına kadar durum ilerlemeye devam eder. Kişi kitap ya da gazete okurken, cep telefonuna bakarken bu nesneleri biraz daha uzak mesafede tutmaya başladığında presbiyopisi olduğunu fark etmiş olur. 

Bu durumun temel nedeni, göz içindeki doğal merceğin esnekliğini kaybetmesi ve sertleşmesidir. Normal şartlarda, genç ve esnek bir göz merceği, çevresindeki siliyer kaslar yardımıyla şeklini kolayca değiştirerek farklı mesafelerdeki nesneleri retinaya net bir şekilde odaklayabilir. Ancak yaşlanma süreciyle birlikte merceğin yapısı değişir ve bu odaklama yeteneği zayıflar. Sonuç olarak, yakından gelen ışık ışınları artık retinanın tam üzerine değil, biraz arkasına odaklanır. Bu durum, okuma mesafesindeki nesnelerin bulanık görünmesine yol açar. Presbiyopi ilerledikçe, sadece okuma mesafesi değil, orta mesafedeki nesneleri net görmekte de zorluklar yaşanabilir. Bu görme bozukluğunun önüne geçmek için göz doktoru muayenesiyle uygun tedavi yöntemleri belirlenebilir.

Presbiyopi Belirtileri Nelerdir?

Presbiyopi, bireyin yaşam kalitesini doğrudan etkileyen ve genellikle belirgin semptomlarla kendini gösteren bir durumdur. Belirtiler, genellikle 40'lı yaşların başında fark edilir ve zamanla şiddeti artar. En sık karşılaşılan belirtiler aşağıdaki gibidir.

• Bir şey okurken harfleri daha net hale getirmek için okuma nesnesini uzakta tutma eğilimi
• Normal mesafede okurken okuma mesafesinde bulanık görme
• Yakın okumalardan sonra göz yorgunluğu veya baş ağrısı

Eğer kişi yorgunsa ya da loş ışıklı bir alandaysa bu belirtiler daha yoğun hissedilebilmektedir.

Yakın okuma mesafesini artırma ihtiyacı

Presbiyopinin en karakteristik ve ilk fark edilen belirtisi, okuma materyalini daha net görebilmek için gözlerden uzaklaştırma davranışıdır. Bireyler, gazete, kitap, menü veya cep telefonu ekranındaki yazıları okumak için kollarını uzatmak zorunda kalır. Tıp literatüründe sıkça kısa kol sendromu olarak da adlandırılan bu durum, göz merceğinin odaklanma gücünü kaybetmesinin doğrudan bir sonucudur.

Yakın odaklanma alanında bulanık görüş

Göz merceğinin esnekliğini yitirmesi nedeniyle, normal okuma mesafesindeki nesneler netliğini kaybeder ve bulanık görünür. Özellikle loş ışıklı ortamlarda veya uzun süreli okuma gerektiren durumlarda bu bulanıklık daha belirgin hale gelir. Göz, yeterli ışık olmadığı için daha fazla odaklanma çabası gösterir, ancak bu çaba sertleşen mercek tarafından karşılanamaz.

Yakın çalışma sonrası göz yorgunluğu ve baş ağrısı

Yakın mesafeye odaklanmak için göz kaslarının sürekli olarak zorlanması, gözlerde yorgunluk, yanma, batma hissi ve çevresinde ağrıya neden olabilir. Bu yorgunluk, baş ağrılarına da yol açabilir. Bu semptomlar, özellikle bilgisayar başında uzun süre geçirildiğinde veya ince işler yapılırken daha sık ortaya çıkar, çünkü gözün zorunlu olarak sürekli odaklanma çabası gösterdiği anlardır.

Presbiyopi Neden Olur?

Göz, bir görüntü oluşturmak için korneaya ve nesnelerden yansıyan ışığı odaklamak için merceğe güvenir. Nesne ne kadar yakınsa, lens de o kadar esner. Kornea gözün şeffaf kubbe şeklindeki ön yüzeyidir. Mercek de göze gelen ışınları retina üzerine odaklar. Bu iki yapı da görüntüyü gözün arka kısmında bulunan retinaya odaklamak için göze giren ışığı kırar. Mercek korneanın aksine biraz esnektir ve etrafını saran dairesel bir kas yardımıyla şekil değiştirebilir. Uzakta olan bir yere ya da nesneye bakıldığında bu kas gevşer. Yakında olan bir yere ya da nesneye bakıldığında bu kas kasılır ve esnek lensin eğrilmesine, odaklanma gücünü değiştirmesine izin verir. Presbiyopi, yaşla birlikte göz merceğinde oluşan sertleşmeden kaynaklanır. Mercek daha az esnek hale geldiğinden yakın görüntüye odaklanmak için şekil değiştiremez. 

Presbiyopinin biyolojik nedenleri

Presbiyopinin temelinde yatan biyolojik süreç, göz merceğinin yapısal değişimlerinden kaynaklanmaktadır. Göz merceği, saydam protein liflerinden oluşan ve esnek bir kapsülle çevrelenen bir organdır. Yaşlanma süreci boyunca bu protein lifleri sürekli olarak yenilenir ve merceğin merkezinde yeni katmanlar oluşur. Zamanla mercek büyür, kalınlaşır ve en önemlisi, lifler arası bağlar güçlenerek merceğin esnekliği kademeli olarak azalır.

Buna paralel olarak, merceğin şeklini değiştirerek odaklanmayı sağlayan dairesel siliyer kaslar da yaşla birlikte zayıflayabilir. Normalde, yakındaki bir cisme bakıldığında siliyer kaslar kasılır ve merceği serbest bırakarak onun daha fazla eğrilmesini ve yakın mesafeye odaklanmasını sağlar. Ancak presbiyopide, kaslar kasılsa bile sertleşmiş olan mercek yeterince şekil değiştiremediği için istenen odaklanma gücüne ulaşamaz. Bu durum, ışık ışınlarının retina üzerine değil, tam olarak arkasına düşmesine neden olur. Bu nedenle, yakın mesafedeki görüntüler beyne bulanık bir şekilde iletilir. Bu biyolojik ve mekanik süreç, presbiyopinin arkasındaki ana nedendir.

Presbiyopi Nasıl Teşhis Edilir?

Presbiyopi genel bir göz muayenesi ile teşhis edilebilir. Bir göz muayenesi, miyop yani uzağı görememe, astigmatizma veya presbiyopi olunup olunmadığını belirler. Göz hekimi uzak ve yakın görüşü test etmek için çeşitli yöntemler kullanır. Öncelikle kişinin göz bebekleri büyütülür. Bunun için hastanın gözüne damla damlatılır. Bu muayeneden sonraki birkaç saat boyunca gözler ışığa daha duyarlı bir hale gelir. Ama bu işlem sayesinde hekim gözü daha kolay değerlendirir. Yıllık rutin göz muayeneleri çok önemlidir. 40 yaş altındaki kişilerin 5 senede bir, 40 ile 55 yaş arasındakilerin senede bir göz muayenesi mutlaka yapılmalıdır. 

Presbiyopi Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavinin amacı gözlerin yakındaki nesnelere odaklanamama durumunu düzeltmektir. Tedavi seçenekleri arasında gözlük veya kontakt lensler bulunmaktadır. Göz hekimi kişiye uygun lensi ve gözlüğü muayene ile belirlemektedir. Gözlükler presbiyopi tedavisinin en basit yoludur. Bazıları reçetesiz okuma gözlükleri alırlar ama bu doğru bir davranış değildir. Bunu yaparken de göz hekimine danışmak gerekmektedir. Gözlük kullanmak istemeyenler de kontakt lens kullanmak isteyebilir. Ancak kontakt lensler göz kuruluğu varsa hasta için pek uygun olmayabilir. Presbiyopi lens seçeneklerini hekim sunacaktır. Bazen cerrahi seçenekler de devreye girebilir. 

Presbiyopide ameliyat yöntemi de bulunmaktadır. Kamra Inaly tedavisi yaşa bağlı yakını görme sorununda etkili bir yöntemdir. Korneaya yerleştirilen bir mikro implant ile tedavi gerçekleşmektedir. Damla anestezisi ile uygulanır. Operasyon sonrasında göz kapatılmaz ve hasta gündelik yaşamına hemen dönebilir.

Bunun yanında multifokal göz içi lens tedavisi uygulanır. Bu yöntem sayesinde kişiler hem uzak hem yakın gözlüklerinden kurtulabilmektedir. Her hasta bu tedaviye uygun olmayabilir. 

Presbiyopi için presbylasik yöntemi de uygulanabilmektedir. Presbylasik lazer ile yakını görme sorunu ortadan kaldırılabilmektedir. Ayrıca monovizyonexcimer lazer tedavisi de yapılabilmektedir.  Akomodatif lenslerle de tedavi seçeneği vardır. Burada gözdeki orijinal merceğin hareketini taklit edilen mercekler göze yerleştirilir. 

Presbiyopi Nasıl Önlenir?

Presbiyopi, gözün doğal yaşlanma sürecinin bir parçası olduğu için tamamen önlenmesi mümkün değildir. Fakat sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve göz sağlığına gösterilen özenle presbiyopi belirtilerinin şiddeti azaltılabilir ve ilerlemesi yavaşlatılabilir. Göz sağlığını korumak ve yaşa bağlı görme değişikliklerini yönetmek için alınabilecek önlemler şunlardır:

• Düzenli Göz Muayeneleri: Özellikle 40 yaş ve üzeri bireylerin yıllık göz muayenelerini aksatmaması kritik öneme sahiptir. Bu muayeneler, sadece presbiyopinin tespiti için değil, aynı zamanda ilerlemenin izlenmesi ve uygun tedavi yöntemlerinin belirlenmesi için de gereklidir.
   
• Doğru Aydınlatma Kullanımı: Yakın mesafe çalışmaları veya okuma sırasında yeterli ve parlama yapmayan aydınlatma kullanmak, göz kaslarının daha az yorulmasını sağlar ve belirtilerin şiddetlenmesini önler. Loş ışıkta okuma, göz yorgunluğunu artırarak bulanık görmeyi daha belirgin hale getirebilir.
   
• Ekran Kullanımını Sınırlama ve Mola Verme: Dijital cihazlara uzun süre bakmak, gözleri yorar. Bu nedenle, yakın mesafede çalışırken sık sık mola vermek önemlidir. "20-20-20 Kuralı"nı uygulamak (her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca 20 metre uzağa bakmak), gözlerin dinlenmesine yardımcı olur.
   
• UV Işınlarından Korunma: Güneşin ultraviyole (UV) ışınları, göz merceğinin yaşlanma sürecini hızlandırabilir. Dışarı çıkarken UV filtreli güneş gözlüğü takmak, göz sağlığını uzun vadede korumaya yardımcı olur.
   
• Göz Sağlığını Destekleyen Beslenme: Omega-3 yağ asitleri, lutein, zeaksantin, A, C ve E vitaminleri gibi göz sağlığı için faydalı besinleri içeren dengeli bir diyet benimsemek, göz dokularının korunmasına katkı sağlar.

Presbiyopi ile Yaşayanlar Nelere Dikkat Etmelidir?

Presbiyopi, günlük yaşamı etkileyen bir durum olsa da, basit önlemler ve doğru yönetimle görme konforu büyük ölçüde artırılabilir. Presbiyopi tanısı almış veya belirtilerini hisseden bireylerin dikkat etmesi gereken önemli noktalar şunlardır:

• Göz Kontrolleri: Yakın görme yeteneğindeki değişiklikler zamanla ilerlediği için, gözlük numaralarının güncel tutulması kritik öneme sahiptir. Yıllık göz muayeneleri, hem mevcut numaranın doğru belirlenmesini sağlar hem de göz sağlığındaki diğer olası sorunların erken teşhis edilmesine olanak tanır.
   
• Doğru Gözlük Seçimi: Her bireyin ihtiyacı farklıdır. Presbiyopisi olan kişiler için standart okuma gözlükleri, bifokal, trifokal veya progresif (çok odaklı) lensler gibi çeşitli seçenekler bulunur. Ayrıca, bazı durumlarda kontak lensler de uygun bir alternatif olabilir. Göz doktorunuzun yönlendirmesiyle yaşam tarzınıza en uygun görme yardımcısını seçmek önemlidir.
   
• Göz Egzersizleri: Özellikle dijital cihazlarla uzun süre çalışıyorsanız, gözlerinizi dinlendirmek için düzenli aralıklarla mola verin. Yakın ve uzak mesafeler arasında bakışları değiştirmek, odaklanma kaslarının esnek kalmasına yardımcı olabilir.

Presbiyopi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular 

Presbiyopi için risk faktörleri nelerdir?

Yaş, presbiyopi için en büyük risk faktörüdür. Hemen hemen 40 yaş üstü herkes bir dereceye kadar presbiyopi yaşar. Diyabet, multipl skleroz veya kardiyovasküler hastalıklar 40 yaş altındaki kişilerde presbiyopi riski oluşturabilir. Bazı ilaçlar da presbiyopiyi erken yaşta getirebilmektedir. 

Presbiyopi doğal tedavi ile düzelir mi?

Hekim dışında bir yönteme başvurulmaması gerekmektedir. 

Presbiyopi baş ağrısı yapar mı?

Yakındaki nesnelere odaklanamamak baş ağrısı da yapabilir. 

Herkeste presbiyopi olur mu?

Avustralyalı araştırmacıların 2015 yılında yaptığı bir tahmine göre, dünya çapında yaklaşık 1.8 milyar insan presbiyopidenmuzdarip. Bu sayının 2030 yılına kadar yaklaşık 2,1 milyara çıkacağı tahmin edilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nde 45 yaş ve üzeri presbiyopili kişilerin oranı yüzde 88,9 olarak bulunmuştur. Benzer şekilde Brezilya gibi gelişmekte olan ülkelerde de 45 yaş ve üzeri presbiyopili erişkinlerin oranı yüzde 76 olarak bulunmuştur. Düzeltilmemiş presbiyopi, dünyadaki görme kaybının önde gelen nedenlerinden biridir ve ağırlıklı olarak düşük ve orta gelirli ülkeleri etkiler. Düzeltilmezse, presbiyopi günlük yakın iş aktivitelerini gerçekleştirirken artan zorluklara ve net görme kaybı nedeniyle yaşam kalitesinde genel bir düşüşe neden olabilir. Presbiyopi, yüksek doğrudan ve dolaylı tıbbi maliyetlerinin yanı sıra durumla ilişkili üretkenlik kayıpları nedeniyle de büyük ekonomik sorunlar doğurur. 2011'de yapılan bir araştırma, düzeltilmemiş ve eksik düzeltilmiş presbiyopinedeniyle her yıl küresel verimlilik kaybının 25,4 milyar ABD Doları olduğunu tahmin ediyordu. 

Presbiyopi ilerler mi?

Evet, presbiyopi ilerleyen bir durumdur. Genellikle 40’lı yaşların başında başlayan bu ilerleme, göz merceğinin sertleşmesinin devam etmesiyle yaklaşık 65 yaşına kadar kademeli olarak artar. Bu süreçte yakın okuma için gereken gözlük numaraları da zamanla yükselir. 65 yaş civarında ise ilerleme hızı durulur ve görme gücü bir platoya ulaşır.

Presbiyopide gözlük numaraları kaçtır?

Presbiyopide gözlük numaraları her bireyin göz yapısına ve yaşam tarzına göre farklılık gösterir. Genellikle ilk başlarda düşük numaralar (+0.75 veya +1.00 diyoptri) yeterliyken, ilerleyen yaşla birlikte bu numara artış gösterir ve +2.50 ile +3.00 diyoptri aralığına kadar ulaşabilir. Uzman bir göz doktoru tarafından yapılacak kapsamlı bir muayene ile kişinin mevcut ihtiyaçlarına en uygun numara belirlenir.

Presbiyopi ne zaman durur?

Presbiyopi genellikle 60-65 yaşları arasında durur ve ilerlemesi yavaşlayarak sabit bir seviyeye gelir. Bu yaşlarda göz merceğinin sertleşme süreci tamamlanmış olur. Bu aşamadan sonra yakın görmede yaşanan sorunlar stabilizesini korur ve kişinin gözlük numaralarında büyük bir değişiklik yaşanmaz.

Presbiyopi önlenebilir mi?

Hayır, presbiyopi yaşlanmanın doğal bir sonucu olduğu için tamamen önlenebilir bir durum değildir. Tıpkı ciltteki kırışıklıklar gibi, göz merceğinin zamanla esnekliğini kaybetmesi de fizyolojik bir süreçtir. Fakat düzenli göz kontrolleri, uygun aydınlatma ve dijital ekran kullanımına dikkat ederek belirtilerin yarattığı rahatsızlık hissi yönetilebilir ve ilerlemesi yavaşlatılabilir. Mevcut teknolojiler sayesinde, ilerlemeyi durdurmak yerine görme kalitesini artıran çeşitli tedavi yöntemleri (gözlük, kontakt lens veya cerrahi müdahaleler) uygulanabilir.

Presbiyopi nelere sebep olur?

Yakın mesafe gerektiren işlerde zorlanmaya neden olur. Kitap ya da gazete okumak zorlaşır. Dikiş dikilecekse iğneye iplik geçirmek gibi işler zorlaşabilir. Yakın çalışma gerektiren işlerde bir süre sonra presbiyopi baş ağrısına ve göz yorgunluğuna da sebep olabilir. Loş ışıkta görmek de zorlaşabilir.

Presbiyopi nasıl gelişir?

Doğal yaşlanma sürecinde göz merceği sertleşir ve esnekliği azalır. Gözdeki siliyer kaslar da yaşla birlikte zayıflar. Siliyerkaslar, yakındaki ve uzaktaki nesnelere odaklanırken merceğin şeklini kontrol etmeye yardımcı olan gözdeki düz kas halkasıdır. Presbiyopili kişilerde merceğin sertleşmesi ve siliyer kasların zayıflaması, merceğin net görüş sağlamak için ışığı retinaya düzgün şekilde odaklamasını zorlaştırır. Bunun yerine ışık retinanın arkasına odaklanır ve bu da yakındaki nesnelere bakarken bulanık görmeye neden olur.

Presbiyopi hipermetropi ile karışır mı?

Presbiyopi genellikle yaşa bağlı ileri görüşlülük olarak tanımlansa da, hipermetropi ile karıştırılmamalıdır. Hipermetrop, hem çocuklarda hem de yetişkinlerde gelişebilen bir kırma kusurudur. Kısaltılmış bir göz küresinden kaynaklanır, bu da ışığın retinanın arkasına odaklanmasına neden olur ve gözün yakındaki nesnelere düzgün şekilde odaklanamamasına neden olur. Hem hipermetrop hem de yaşla birlikte gelişen presbiyopiye sahip olmak mümkündür. Miyop olan kişiler, daha sonra yaşla birlikte gelişen presbiyopiyaşayabilirler.

Ne zaman doktora görünmek gerekir?

Görüşünüzde ani değişiklikler varsa, gözlerinize ve başınızda şiddetli ağrı oluyorsa, ışıkların çevresinde ışık parlaması veya haleler görüyorsanız, çift görme varsa acilen göz hekimine başvurmanız gerekmektedir.

Göz muayenesinde neler olur?

Görme ile ilgili sorunlar kısmen aileye ve yaşa bağlıdır. 40 yaş üstü bireylerin sık sık göz muayenesine gitmesi gerekir. Çünkü yaşa bağlı presbiyopi dışında farklı sorunlar da olabilmektedir. Glokom, yaşa bağlı makula dejenerasyonu, katarakt, diyabetik retinopati bu sorunlardan sadece bazılarıdır. Eğer diyabet, yüksek tansiyon veya gözlerinizi sık yorduğunuz bir işiniz varsa daha sık muayene olunması gerekir. Göz hekiminden randevu aldığınızda ve randevuya gittiğinizde mutlaka şikayetlerinizden bahsedin. Ayrıca kullandığınız ilaçları ve ailenizin sağlık sorunlarını da doktora anlatın. Kullandığınız gözlük ya da lens varsa muayenede yanınıza götürün. Hekiminiz göz bebeklerinizi büyütmek için size bir damla damlatacaktır. Bu işleme dilatasyon denir. Bu sayede gözleriniz ışığa karşı daha hassas olur ama sağlıklı bir göz muayenesi de bu sayede gerçekleşebilir. Gözlerinizin hareketleri muayanede kontrol edilir. Kapak muayenesi yapılır. Sonrasında ışık ve yakın nesnelere uyum test edilir. Bunun dışında görme keskinliği testi de uygulanır. Bu testte size gösterilen harfleri okursunuz. Retina muayenesi ve biyomikroskop ile muayene sonlandırılır. Muayenelerde ağrı ya da acı çekilmez. 

Göz sağlığını korumak için neler yapmak gerekir?

Mutlaka rutin göz muayenelerine gidilmeli. Kişiler kendilerine bir göz hekimi edinmeli ve o hekimin belirlediği sıklıkta göz muayenesi yaptırılmalı. Bulunduğunuz ortamın aydınlatması göz sağlığı için çok önemlidir. Kişilerin görmeyle ilgili yaşadığı semptomları mutlaka not alarak takip etmesi gerekir. Bol yeşil yapraklı sebzelerden oluşan dengeli bir diyet göz sağlığını da olumlu etkiler. Egzersiz de göz sağlığı için olmazsa olmazdır. Bunun yanında yeterli miktarda su içilmelidir. Alkol ve tütün ürünlerinden uzak durulmalıdır. Güneşli zamanlarda mutlaka UV filtreli güneş gözlüklerinden yararlanılmalıdır.

Göz sağlığı için nasıl beslenilmelidir?

Gözlerin sağlıklı görüşünü koruması için A vitamininden zengin beslenilmelidir. Tatlı patates, yeşil yapraklı sebzeler, havuç, peynir, balık gibi besinler A vitamini içerir. Günlük C vitamini alınmalıdır. Portakal, greyfurt, brokoli gibi besinler C vitamini içerir. E vitamininin de göz sorunlarını yavaşlattığı konusunda bazı çalışmalar mevcuttur. Vitamin alırken doktora danışılması gerekmektedir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."