Retina Nedir? Retina Hastalıkları Nelerdir?

Retina Nedir?

Retina, gözün en iç kısmında yer alan, milyonlarca ışığa duyarlı hücre ile sinir liflerinden oluşan bir dokudur. Tıbbi terminolojide ağ tabaka olarak da adlandırılır. Bir fotoğraf makinesindeki film rulosuna veya dijital sensöre benzetilebilen bu tabaka, dış dünyadan gelen görüntülerin odaklandığı noktadır.

Retinanın merkezinde yer alan ve makula yani sarı nokta olarak bilinen bölge, keskin ve detaylı görmeden sorumluyken, periferik alanlar ise yan görüşü ve gece görüşünü sağlar. Göz hastalıkları retina söz konusu olduğunda, bu dokunun mikroskobik düzeydeki hassasiyeti, tanı ve tedavi süreçlerinin de son derece titiz yürütülmesini zorunlu kılar. Dokunun beslenmesi, hemen altındaki koroid tabakası ve merkezi retina damarları aracılığıyla sağlanır. Bu damar ağındaki en ufak bir tıkanıklık veya sızıntı, retina sağlığını doğrudan tehdit eder.

Retina Muayenesinin Önemi Nedir?

Retina muayenesi, sadece görme kusurlarını tespit etmek için değil, aynı zamanda vücuttaki pek çok sistemik hastalığın erken teşhisi için de önem taşır. Retina, vücutta damarların ve sinir dokusunun invaziv olmayan bir yöntemle doğrudan gözlemlenebildiği tek bölgedir. Bu yönüyle hekimler için adeta vücudun iç organlarına açılan bir pencere gibidir.

Klasik bir göz muayenesinin ötesinde, retina incelemesi dokunun bütünlüğünü kontrol eder. Özellikle miyop bireylerde fark edilmeyen retina incelmesi alanlarını tespit etmek, ileride oluşabilecek bir retina yırtığı riskini önceden belirlemek ve önleyici lazer tedavileri uygulamak ancak detaylı bir muayene ile mümkündür.

Retina Hastalıkları Nelerdir?

Retina dokusunda meydana gelen bozukluklar, görme kalitesini doğrudan etkileyen ve müdahale edilmediği takdirde geri dönüşü olmayan görme kayıplarına yol açabilen ciddi patolojilerdir. Gözün bu en iç tabakası, doğrudan merkezi sinir sisteminin bir uzantısı olduğu için kendi kendini yenileme kapasitesi oldukça kısıtlıdır. Bu nedenle retina hastalıkları söz konusu olduğunda, her bir hastalık türü tıbbi açıdan ayrı bir uzmanlık, titiz bir takip ve çoğu zaman aciliyet gerektirir. Günümüzde en sık rastlanan ve klinik önemi yüksek olan retina patolojileri şunlardır:

Diyabetik retinopati

Şeker hastalığının seyri sırasında ortaya çıkan bu durum, gözün ağ tabakasındaki kılcal damarların yapısının bozulmasıyla görülen en yaygın retina sorunudur. Kandaki kronik yüksek şeker seviyesi, damar duvarlarını zayıflatarak mikroanevrizma adı verilen küçük balonlaşmalara ve sızıntılara yol açar. Hastalığın ilerleyen evrelerinde, retinada beslenemeyen bölgeleri oksijenlendirmek amacıyla vücut yeni fakat son derece sağlıksız damarlar üretmeye başlar. Bu yeni damarlar normal bir yapıya sahip olmadıkları için çok kırılgandır. Göz içinde yoğun kanamalara neden olarak ani ve ciddi görme kayıpları yaratabilir. Diyabetik retinopati, dünya genelinde çalışma çağındaki yetişkin nüfusta kalıcı körlüğün en temel nedenlerinden biri olarak kabul edilir.

Makula dejenerasyonu (Sarı nokta hastalığı)

Gözün merkezi görmesinden, yani okuma, yüzleri seçme ve ayrıntıları fark etme işlevinden sorumlu olan makula bölgesinin, yaşlanmaya bağlı olarak işlevini yitirmesi sonucu makula dejenerasyonu oluşur. Genellikle 55-60 yaşından sonra ortaya çıkan bu hastalık kuru tip ve ıslak tip olarak iki ana formda incelenir. Vakaların büyük çoğunluğunu oluşturan kuru tipte, retina altında metabolik atıkların birikmesiyle doku yavaşça incelir ve görme kaybı yıllara yayılan bir süreçte gerçekleşir. Islak tip ise çok daha agresif seyreder. Retina altında gelişen anormal damarlar sıvı ve kan sızdırarak makulada ödeme yol açar. Eğer zamanında müdahale edilmezse, bu sızıntılar merkezi görmeyi günler veya haftalar içinde tamamen yok edebilir.

Retina yırtığı ve delikleri

Göz küresinin içini dolduran ve vitreus adı verilen yumurta akı kıvamındaki jel, yaşlanma veya yüksek miyopi gibi faktörlerle sıvılaşmaya başlar. Bu sıvılaşma süreci sırasında vitreus jeli retinadan ayrılırken, dokuya sıkıca tutunduğu bölgelerde mekanik bir çekme kuvveti oluşturur. Bu fiziksel zorlanma sonucunda retinada yırtılmalar veya delikler meydana gelebilir. Retina yırtığı, klinik olarak bir acil durum habercisidir. Çünkü yırtılan bölgeden sızan göz içi sıvısı retinanın altına dolarak tabakayı yerinden ayırmaya başlar. Bu aşamada yapılacak hızlı bir lazer müdahalesi, durumun daha vahim bir tablo olan dekolmana dönüşmesini engelleyebilir.

Retina dekolmanı

Retina tabakasının, beslendiği ve sıkıca tutunduğu alt pigment epitel tabakasından fiziksel olarak tamamen ayrılmasıdır. Bu ayrışma gerçekleştiği andan itibaren retina hücreleri ihtiyaç duydukları oksijen ve besini alamaz hale gelir, bu da hücrelerin dakikalar ve saatler içinde ölmeye başlamasına neden olur. Hastalar genellikle bu durumu görüş alanının bir köşesinden başlayan ve merkeze doğru ilerleyen siyah bir perde inmesi şeklinde tarif ederler. Eğer makula bölgesi de yerinden ayrılırsa merkezi görme de kaybedilir. Retina dekolmanı cerrahi olarak retinanın tekrar yerine yapıştırılmasını gerektiren, dakikaların bile önemli olduğu tıbbi bir aciliyettir.

Retina damar tıkanıklıkları

Retinadaki kanı kalbe geri taşıyan toplardamarların, genellikle bir atardamar baskısı veya pıhtı oluşumu nedeniyle tıkanması durumudur. Hipertansiyon, yüksek kolesterol, şeker hastalığı ve glokom bu tıkanıklıkların en büyük tetikleyicileri arasında yer alır. Damar içindeki basıncın tıkanıklık nedeniyle aşırı artması sonucu retina içine yaygın kanamalar ve sıvı sızıntıları başlar. Hasta genellikle sabah uyandığında tek gözünde ağrısız bir görme kaybı fark eder. Tıkanıklığın ana damarda mı yoksa küçük yan dallarda mı olduğuna bağlı olarak görme kaybının derecesi ve tedavi süreci değişkenlik gösterir.

Retinitis pigmentosa (Tavuk karası)

Halk arasında tavuk karası olarak bilinen bu rahatsızlık, retinadaki ışığa duyarlı hücrelerin kademeli olarak fonksiyonunu yitirdiği genetik ve kalıtsal bir bozukluktur. Hastalık tipik olarak gece görme güçlüğü ile başlar; çünkü ilk etkilenen hücreler loş ışıkta görmeyi sağlayan çubuk hücreleridir. Zamanla görüş alanı kenarlardan daralarak hastanın sadece bir borunun içinden bakıyormuş gibi hissettiği tünel görme hali oluşur. İlerleyen yıllarda merkezi görme de etkilenebilir. Günümüzde kök hücre ve gen tedavileri bu hastalığın seyrini yavaşlatmak adına umut verici çalışmaların odak noktasıdır.

Retina incelmesi ve yapısal bozukluklar

Özellikle yüksek miyop bireylerde, göz küresinin boyunun normalden daha uzun olması retinanın gerilmesine ve dokunun çevre kısımlarının aşırı incelmesine yol açar. Bu tür yapısal retina bozukluğu durumları, dokunun kağıt inceliğine gelmesine ve en ufak bir göz içi hareketinde yırtılmaya müsait hale gelmesine neden olur. Çoğu zaman belirti vermez ve sadece uzman bir hekimin yapacağı detaylı fundus muayenesi ile tespit edilebilir. Bu bölgelerin erken teşhisi, riskli alanların koruyucu lazerlerle güçlendirilmesine olanak tanır.

Retina Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Retina dokusunda meydana gelen hasarlar genellikle erken evrelerde ağrıya neden olmaz. Bu durum, hastalıkların fark edilmesini zorlaştırabilir. Ancak retina fonksiyonları bozulduğunda görsel algıda belirgin değişimler meydana gelir. Retina hastalıkları belirtileri şu şekildedir;

• Ani Işık Çakmaları (Fotopsi): Gözün içinde, özellikle karanlık ortamlarda daha belirgin hale gelen şimşek çakması veya flaş patlaması gibi parlamalar, vitreus jelinin retinayı çekiştirdiğinin en önemli işaretidir.
   
• Uçuşan Cisimler ve Kurum Yağması: Görüş alanında hareket eden noktalar, çizgiler veya örümcek ağı benzeri şekillerin sayısında ani bir artış olması, retina üzerinde bir çekilme veya kanama habercisi olabilir.
   
• Görme Alanında Perdelenme: Görüşün bir kısmının sanki önünde bir perde veya gölge varmış gibi kararması, genellikle retina dekolmanı ile ilişkilendirilir.
   
• Merkezi Görmede Bozulma veya Eğrilme: Düz çizgilerin dalgalı, eğri veya kırık görünmesi, retinanın merkez bölgesi olan makulada sıvı biriktiğini veya doku hasarı olduğunu gösterir.
   
• Gece Körlüğü (Tavuk Karası): Alacakaranlıkta veya az ışıklı ortamlarda görme keskinliğinin ciddi oranda azalması, retinadaki çubuk hücrelerinin işlev kaybına işaret eder.
   
• Renk Algısında Değişim: Renklerin eskisine oranla daha soluk görünmesi veya birbirine karışması, koni hücrelerinin etkilendiği patolojilerde görülür

Retina Hastalıklarında Risk Faktörleri Nelerdir?

Her yaştan bireyde görülebilse de, belirli faktörler bireyleri retina patolojilerine karşı daha savunmasız hale getirir. Bu risk faktörlerini bilmek, koruyucu hekimlik açısından kritiktir:

• Yaşlanma Süreci: 60 yaş ve üzerindeki bireylerde göz içi yapılarının değişmesiyle birlikte sarı nokta hastalığı ve vitreus dekolmanı riski belirgin şekilde artar.
   
• Sistemik Hastalıklar: Diyabet, retinadaki mikro damarların yapısını bozarak sızıntılara yol açar. Yüksek tansiyon ise damar sertleşmesi ve tıkanıklıklarına neden olur.
   
• Yüksek Miyopi: Göz küresinin normalden uzun olduğu yüksek miyopi vakalarında, retina dokusu gerilerek incelir. Bu durum retina incelmesi ve beraberinde yırtık riskini tetikler.
   
• Genetik Yatkınlık: Ailesinde retina dekolmanı veya kalıtsal retina distrofisi bulunan bireylerde bu hastalıkların görülme olasılığı daha yüksektir.
   
• Göz Travmaları: Göze alınan sert darbeler, spor yaralanmaları veya iş kazaları retinanın yerinden ayrılmasına veya yırtılmasına neden olabilir.
   
• Daha Önce Geçirilmiş Göz Ameliyatları: Özellikle komplike katarakt ameliyatları sonrasında nadir de olsa retina sorunları gelişme riski mevcuttur.

Retina Hastalıkları Nasıl Teşhis Edilir?

Modern oftalmoloji, retina tabakasını en ince ayrıntısına kadar incelemeye olanak tanıyan üst düzey görüntüleme teknolojilerine sahiptir. Bir retina muayenesi şu aşamaları içerir:

• Dilate Fundus Muayenesi (Göz Dibi Muayenesi): Göz bebeğini genişleten damlalar kullanılarak yapılan bu işlemde, hekim özel mercekler aracılığıyla retinanın tamamını ve optik siniri üç boyutlu olarak inceler.
   
• Optik Koherens Tomografi (OCT): Retinanın katmanlarını mikron düzeyinde gösteren, radyasyon içermeyen bir kesit alma yöntemidir. Ödem, sıvı birikimi ve makula delikleri gibi yapısal bozuklukların teşhisinde temel standart kabul edilir.
   
• Fundus Floresan Anjiyografi (FFA): Koldaki bir damardan özel bir boya maddesi verilerek retinadaki damar ağının fotoğraflanmasıdır. Damar tıkanıklıkları ve sızıntıların haritalandırılmasını sağlar.
   
• Göz Ultrasonografisi: Göz içindeki kanamalar veya katarakt nedeniyle arka tarafın görülemediği durumlarda, ses dalgaları kullanılarak retinanın durumu kontrol edilir.

Retina Hastalıkları Nasıl Tedavi Edilir?

Retina hastalıkları tedavisi, hastalığın türüne, evresine ve hastanın görme seviyesine göre bireyselleştirilir. Temel amaç, mevcut görmeyi korumak ve mümkünse artırmaktır.

• İlaç Tedavileri ve Göz İçi Enjeksiyonlar: Özellikle ıslak tip sarı nokta hastalığı ve diyabetik makula ödeminde, göz içine anti-VEGF adı verilen ilaçlar enjekte edilir. Bu işlem, istenmeyen yeni damar oluşumlarını engeller ve sızıntıları azaltır.
   
• Lazer Fotokoagülasyon: Yüksek enerjili ışık demetleri kullanılarak yırtıkların etrafı kaynaklanır veya kanamaya meyilli damarlar kurutulur. Retina yırtığı tedavisinde en yaygın koruyucu yöntemdir.
   
• Fotodinamik Terapi: Bazı özel damar bozukluklarında, ışığa duyarlı bir ilaç damardan verildikten sonra düşük enerjili lazerle aktive edilerek hedeflenen doku tedavi edilir.

Retina Ameliyatı ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Gelişmiş cerrahi yöntemler, daha önce tedavi edilemez olarak görülen pek çok durumu çözüme kavuşturmaktadır. Retina ameliyatı genellikle mikro-cerrahi teknikler gerektirir.

• Vitrektomi (Pars Plana Vitrektomi): Gözün beyaz kısmından açılan milimetrik deliklerle göz içindeki vitreus jeline ulaşılarak yapılan kapsamlı bir ameliyattır. Retina dekolmanı, ağır diyabetik kanamalar ve makula delikleri bu yöntemle tedavi edilir.
   
• Skleral Çökertme (Sörklaj): Gözün dış duvarına silikon bir bandın yerleştirilmesiyle retinanın altındaki yırtığın kapatılması ve dokunun tekrar yapışmasının sağlanmasıdır.
   
• Pnömatik Retinopeksi: Göz içine bir gaz kabarcığı enjekte edilerek yırtığın içeriden baskılanması ve retinanın yerine oturması sağlanır. Hasta ameliyat sonrası belirli bir süre özel bir baş pozisyonunda durmak zorundadır.

Retina ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Retina yırtığı kendi kendine iyileşir mi?

Hayır, retina yırtığı dokusal bir hasardır ve mutlaka tıbbi müdahale gerektirir. Tedavi edilmezse retina dekolmanı gibi kalıcı körlük riski taşıyan durumlara yol açar.

Retina ameliyatı sonrası nelere dikkat edilmelidir?

Ameliyattan sonra hekimin önerdiği baş pozisyonunda yatmak ve göze su değdirmemek kritiktir. Ayrıca ağır egzersizlerden kaçınılmalıdır.

Retina muayenesi ne kadar sıklıkla yapılmalıdır?

Herhangi bir şikayeti olmayan sağlıklı bireylerde yılda bir, diyabet veya hipertansiyon hastalarında ise hekimin belirleyeceği daha sık aralıklarla yapılmalıdır.

Retina incelmesi her zaman yırtığa dönüşür mü?

Hayır, ancak retina incelmesi olan bölgeler yırtılmaya müsaittir. Bu yüzden bu hastalar düzenli kontrol altında tutulmalı ve riskli bölgeler lazerle güçlendirilmelidir.

Retina ameliyatı lokal anesteziyle mi yapılır?

Hastanın durumuna ve ameliyatın süresine göre hem lokal hem de genel anestezi tercih edilebilir.

Retina bozulursa ne olur?

Retina tabakası işlevini yitirdiğinde, göz dış dünyadan gelen ışığı beyne iletecek elektrik sinyallerine dönüştüremez. Bu durum, görme netliğinin azalmasıyla başlar ve hasarın boyutuna göre merkezi görme kaybı, renk algısının yitirilmesi veya tamamen körlükle sonuçlanabilir. Retina sinirsel bir doku olduğu için buradaki ciddi bozulmalar genellikle kalıcı hasar bırakma eğilimindedir.

Retina hastalıklarının belirtileri nelerdir?

Retina sorunları genellikle ağrısız ilerlese de görsel uyarılarla kendini belli eder. En yaygın işaretler arasında ani ışık çakmaları, görüş alanında uçuşan siyah noktalar veya örümcek ağları, düz çizgilerin eğri görünmesi ve görme alanının bir kısmına siyah bir perdenin inmesi yer alır. Bu belirtilerden herhangi biri fark edildiğinde vakit kaybetmeden uzman bir hekime başvurulmalıdır.

Retinanın diğer adı nedir?

Tıbbi terminolojide retina, gözün en iç tabakasını oluşturan yapısı nedeniyle ağ tabaka olarak adlandırılır. Bu isim, dokunun karmaşık sinir lifleri ve damarlardan oluşan ağ benzeri yapısından gelmektedir.

Retinaya ne zarar verir?

Retinanın en büyük düşmanları kontrol altına alınmayan şeker hastalığı ve yüksek tansiyondur. Bunun yanı sıra yüksek miyopiye bağlı doku gerilmeleri, şiddetli fiziksel darbeler, uzun süre korumasız şekilde güneş ışığına (UV) maruz kalmak ve yaşlanmaya bağlı gelişen dejenerasyonlar retina sağlığını ciddi şekilde tehdit eder.

Retinayı güçlendirmek için ne yapmalı?

Retina sağlığını korumak için Omega-3, lutein, zeaksantin ve C-E vitaminleri açısından zengin olan balık, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve yumurta gibi besinler tüketilmelidir. Ayrıca kan şekerini ve tansiyonu dengede tutmak, sigarayı bırakmak ve dışarıda mutlaka güneş gözlüğü kullanmak retinanın ömrünü uzatan temel alışkanlıklardır.

En tehlikeli göz hastalığı nedir?

Tıbbi açıdan en tehlikeli hastalık, ani gelişen ve kalıcı körlük riski taşıyan retina dekolmanıdır. Ancak sinsi ilerlemesi ve geri dönüşü olmayan sinir hasarı yaratması nedeniyle glokom (göz tansiyonu) ve diyabetik retinopati de en riskli göz hastalıkları arasında ilk sıralarda yer alır.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."