Bayılma (Senkop) Nedir? Bayılma Neden Olur?

Bayılma (Senkop) Nedir?

Senkop (bayılma) beyin kan akımının geçici olarak azalması sonucu gelişen, birkaç dakika süren, geçici şuur ve duruş (postür) kaybıdır. Hasta bayılma sırasında şuuru kaybolduğundan olup biteni hatırlayamaz ve postür kaybı nedeni ile düşer. Her 4 kişiden biri hayatı boyunca en az 1 kez senkop yaşamaktadır.

Bayılma (Senkop) Neden Olur?

Bayılma, kan basıncında aşırı düşüş ve kalbin beyne yeterli oksijen pompalayamadığı durumlarda ortaya çıkar. Bazende aşırı susuzluk, düşük kan şekeri, aşırı terleme, ani ayağa kalkma gibi bacaklarda kan biriken durumlar bayılmaya neden olabilmektedir. Bir hastalık olmayıp, altta yatan bir hastalığın veya durumun sonucudur.

En sık senkop nedeni olan durumlar;

• Kalp ile ilgili nedenler,
• Kalp dışı nedenler.

Kalbe bağlı bayılma nedenleri

• Kalp ritim bozuklukları: Ritim bozukluklarında, kalbin çalışmasında düzensizlik, yavaş  (bradikardi) veya hızlı çalışması  (taşikardi), kalp blokları, senkop nedeni olabilir. Ve en sık görülen kalp ilgili nedenler arasındadır.
   
• Kan basıncının düşük olması (hipotansiyon): Değişik nedenlerle oluşur. En sık nedenlerden biri pozisyondaki ani değişiklikler yani uzun bir süre yatar pozisyonda kalmanın ardından aniden ayağa kalkma gibi durumlarda kan basıncında ki hızlı düşüşler senkop nedeni olabilir.
   
• Kalp kapak hastalıkları ve kalp kası hastalıkları ve kalp hastalıkları: Kalp kapak hastalıkları ve kalp kası hastalıkları ve kalp hastalıkları için kullanılan bazı ilaçlar yine benzer nedenlerde beynin kanlanmasını bozarak senkopa neden olabilmektedir.

Kalbe bağlı olmayan bayılma nedenleri

• Vazomotor senkop (nörokardiyojenik senkop): Senkop vakalarının %80 den fazlası vazovagal senkoptur. Vazovagal senkop en sık görülen senkop nedenidir. Kanın bacaklarda göllenmesi ve beyin kan akımının azalması senkopa neden olur. Susuz kalma veya su kaybı, ilaçlar ve diyabet ve diyabetin neden olduğu polinöropati ve otonom disfonksiyonlar, otonom sinir sisteminin etkilendiği diğer nörolojik ve sistemik hastalıklar vazovagal senkop gelişimini kolaylaştırmaktadır.  Vazovagal senkop, aşırı ağrı hissi, kalabalık ve sıcak bir alanda ayakta durma, kan görme, sıcak duş alma, işeme, dışkılama gibi bir takım uyarılarla tetiklenebilir.  Vazovagal senkop öncesinde genellikle baş dönmesi, bulantı, terleme, kulak çınlaması, göz kararması gibi belirtiler görülür.
   
• Karotis sinus senkopu: Beyini besleyen önemli bir damar olan ve boyunda bulunan karotis arterin 2’ye ayrıldığı yere karotis sinüs adı veriliyor. Burası basıya uğrarsa kalp hızında yavaşlama ve kan basıncında düşme olur. Bu çoğunlukla bir probleme neden olmaz fakat bazı hastalarda bu basıya cevap aşırı olabilir (karotis sinüs hipersensitivitesi) ve bunun sonunda ani bilinç kaybı olabilir. Hassas olan kişilerde başı yana çevirme, boyna sıkı takı takma veya boynu sıkan kıyafetler giyme nedeniyle senkop oluşabilir.
   
• Defekasyon ve işeme senkopu: Dışkılama ve işeme sırasında meydana gelen bayılma nöbetleridir. İşeme senkopu sıklıkla gece idrarını yapmak için uyanan ileri yaş erkeklerde görülür. Mekanizmasının mesanenin aşırı dolmasının ardından ayakta-hızlı işeme ile mesanenin boşaltılması sırasında tansiyon değerlerinin hızlı düşmesi olduğu düşünülmektedir.
   
• Öksürük veya katılarak gülme ile ortaya çıkan senkop: Refleks senkop türü içerisinde yer almaktadır. Duygusal boşalmalarla tetiklenebilen bir bayılma türüdür.
   
• Psikojenik nedenlerle ortaya çıkan senkoplar (panik atak, konversif nöbetler): Panik atak, konversif nöbetler gibi durumlar gibi psikojenik nedenler sonucu ortaya çıkan bayılmalardır.
   
• Sebebi bilinmeyen senkoplar:  Bu durum senkop vakalarının üçte birini oluşturur ve tüm araştırmalara rağmen senkop nedeni tespit edilemez.
   
• Altta yatan bir hastalığın bulunmadığı bazı senkopların nedenleri şöyle sıralanmaktadır;
  • Dehidrasyon
  • Yoğun duygusal stres
  • Endişe
  • Korkmak
  • Ağrı
  • Açlık
  • Alkol veya uyuşturucu kullanımı
  • Hiperventilasyon (çok fazla oksijen solumak ve çok fazla karbondioksitten çok hızlı kurtulmak)
  • Güçlü bir şekilde öksürme, boynu döndürme veya sıkı bir yaka takma (karotis sinüs aşırı duyarlılığı)
  • İdrar yapma (işeme senkopu)
     
• Postural Ortostatik Taşikardi Sendromu (POTS): Postural-ortostatik taşikardi sendromu, kişi oturduktan veya yattıktan sonra aniden ayağa kalktığında meydana gelen çok hızlı kalp atış hızından (taşikardi) kaynaklanmaktadır. Kalp atış hızı dakikada 30 vuruş veya daha fazla hızlanabilir. Artış genellikle ayakta durduktan sonra 10 dakika içinde gerçekleşir. Bu durum en çok kadınlarda görülür ancak erkeklerde de ortaya çıkabilmektedir.

Nörolojik bayılma nedenleri

Nörolojik bayılma, beyindeki elektriksel aktivitenin bozulması, otonom sinir sisteminin damar tonusunu yönetememesi veya serebrovasküler dolaşımın yetersiz kalması sonucu ortaya çıkar. En sık rastlanan nedenler şunlardır;

• Epilepsi (Sara): Beyin hücrelerinin kontrolsüz elektrik deşarjları sonucu gelişir; genellikle kasılarak bayılma, çene kilitlenmesi ve nöbet sonrası uyku haliyle seyreder.
   
• Geçici İskemik Atak: Beyne giden damarların anlık pıhtı veya darlıkla tıkanması, bilincin ani kaybına ve geçici felç semptomlarına yol açabilir.
   
• Otonom Nöropati: Şeker hastalığı veya periferik nöropatiler nedeniyle damarların ayağa kalkışta yeterince kasılamaması, ani gelen bayılma tablolarını tetikler.
   
• Narkolepsi ve Katapleksi: Güçlü duygulanımlar sırasında kas tonusunun aniden çökmesi, bilinç kapanmasa dahi ani bayılma benzeri düşmelere neden olabilir.

Senkopun bilinmeyen nedenleri

Hastaların yaklaşık üçte birinde senkopun nedeni bilinmemektedir. Bununla birlikte, artan senkop riski, bazı ilaçların yan etkisi de olabilmektedir.

Bayılma Durumunda Ne Olur?

Bayılma durumunda beyin kan akışının geçici olarak duraksaması nedeniyle beyin korteksi işlevini durdurur, şuur tamamen kapanır ve vücudun kas tonusu aniden kaybolur. Kasların gevşemesiyle birlikte kişi ayakta duramaz ve yere düşer; bu durum aslında beynin kanlanmasını yeniden yatay düzlemde sağlamaya çalışan koruyucu bir mekanizmadır. Ancak beyin dokusunun kısa süreli oksijensizliğine bağlı olarak bazen uzuvlarda hafif seğirmeler ya da kasılarak bayılma benzeri kısa kramp hareketleri gözlemlenebilir.

Bayılma (Senkop) Belirtileri Nelerdir?

Senkop öncesinde (presenkop dönem) hastalarda genellikle çarpıntı, bulantı, kusma,  baş dönmesi, soğukluk-solukluk, terleme, şaşkınlık yakınması vardır. Kişi eğer bu belirtileri tanıyor ise hissettiği sırada oturabilir ya da ayaklarını yukarı kaldırıp uzanabilirse presenkop bulguları gerileyip senkop ortaya çıkmayabilir. Eğer kişi bayılırsa şuur ve postür kaybıyla meydana gelen senkop sonucu kişide düşüş yaşanmaktadır.

Baygınlık Kaç Dakika Sürer?

Baygınlık genellikle birkaç saniye ile 1-2 dakika arasında sürer ve kişi yere uzanıp beyin kan akışı dengelendiğinde kendiliğinden bilinci açılır. Tipik bir senkop tablosunda şuur kaybının 2 dakikayı aşması beklenmez. Eğer ani bayılma atağı sonrasında bilinç kaybı birkaç dakikadan uzun sürüyor veya kişi uyandığında derin bir kafa karışıklığı yaşıyorsa, tablo basit bir senkop olmaktan çıkıp epileptik bir nöbete veya nörolojik bir acile işaret edebilir.

Bayılma Hissi Neyin Belirtisi Olabilir?

Bayılma hissi, beyin dokusuna giden kan akımı ve oksijen miktarının anlık olarak kritik seviyenin altına indiğinin belirtisidir. Tıpta presenkop olarak adlandırılan bu tabloda kişide aniden ortaya çıkan halsizlik ve bayılma hissi, şiddetli kansızlık, ani tansiyon düşüşü, iç kulak problemleri veya kardiyovasküler ritim bozukluklarının erken uyarısı olabilir. Ayrıca uzun süreli açlık, panik atak ve aşırı sıvı kaybı da ani gelen bayılma öncesindeki bu sersemlik hissini tetikleyebilir.

Bayılma (Senkop) Tanısı Nasıl Koyulur?

Senkop tanısı için en önemli adım hastanın ve olay sırasında yakınında bulunan kişilerin dinlenmesi, tıbbı geçmişe yönelik ayrıntılı öykünün alınması ve ardından fizik/ nörolojik muayenedir. Öykü ve fizik muayene sonrasında gerekirse kardiyolojik incelemeler (muayene/EKO/EKG/ ritim ve tansiyon holter, tilt table testi) ve nörolojik incelemeler (Beyin tomografisi veya MRI, EEG (epileptik nöbet ile benzeyen senkoplarda.)yapılır.

Senkop geçiren bir hasta, sırtı yere gelecek şekilde dümdüz yatırılmalı, hasta başı yükseltilmeden ayakları yukarı doğru kaldırılmalı ve kendine gelinceye kadar bu pozisyonda tutulmalıdır. Boynunu sıkan kravat, takı vb. şeyler çıkarılmalıdır. Diyabeti ve hipoglisemi atakları olan ve bu atakları tanıyan hastalara kesme şeker, meyve suyu verilebilir. Hipotansiyon tespit edildi ise ve hasta kendinde ise sıvı alımı desteklenebilir.

Senkop Tedavisi Nasıldır?

Senkop tedavisi hastanın ve hastalığın özelliklerine göre değişmektedir. Özellikle hastanın yaşına, bayılma sırasındaki şikayetlerine ve altta yatan hastalıklara göre değişmektedir. Genelde çoğu kişide senkop nedensiz ve bir kereye mahsus yaşanabilmektedir. Ancak sık tekrarlayan vakalarda altta yatan neden kalp damar hastalıklarıyla veya diğer başka hastalıklarla bağlantılı ise bu hastalıklar tedavi edilmektedir.

Bayılma Sorunu için Hangi Bölüme ve Doktora Gidilir?

Bayılma sorunu yaşayan kişilerin öncelikli olarak nöroloji uzmanına başvurması gerekir. İlk değerlendirmede hayati risk oluşturan kardiyak patolojileri dışlamak için elektrokardiyografi (EKG) ve ekokardiyografi istenebilir. Kalp kökenli bir sebep saptanmazsa veya tabloya istemsiz kasılmalar eşlik ediyorsa, nörolojik bayılma araştırması için nöroloji polikliniğinde süreç yürütülür.

Bayılma (Senkop) ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Tıp dilinde senkop ne demek?

Senkop (bayılma) kan akımının beyinde geçici olarak azalması sonucu şuur ve postür kaybıyla sonuçlanan durumdur. Senkop yaygın görülen bir sorundur. Hayatının bir noktasında erkeklerin %3'ü ve kadınların %3,5'i bayılma yaşamaktadır. Yaşlandıkça daha sık görülen bayılma durumu, 75 yaş üstü kişilerin %6'sını etkiler. Senkop her yaşta ortaya çıkabilir ve başka tıbbi sorunları olan ve olmayan kişilerde görülebilir.

Senkop ve bayılma ne demek?

Senkop bayılma için kullanılan tıbbi terimdir. Beyne giden kan miktarındaki geçici bir düşüş nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Şuur ve postür kaybı sonucu kişi düşer.

Vazovagal bayılma neden olur?

Kanın bacaklarda göllenmesi ve beyin kan akımının azalması senkopa neden olur. Susuz kalma veya su kaybı, ilaçlar ve diyabet ve diyabetin neden olduğu polinöropati ve otonom disfonksiyonlar, otonom sinir sisteminin etkilendiği diğer nörolojik ve sistemik hastalıklar vazovagal senkop gelişimini kolaylaştırmaktadır. Vazovagal senkoplu bazı hastalarda ortostatik hipotansiyon adı verilen bir durum görülmektedir. Bu durum, hasta ayağa kalktığında kan damarlarının olması gerektiği gibi küçülmesini engeller. Bu da, kanın bacaklarda birikmesine ve kan basıncının hızlı şekilde düşmesine neden olmaktadır.

Bayılma neden meydana gelir?

Bayılma, bacaklarda kanın göllenmesi ve beyindeki kan akımının ileri derecede azalması sonucu kişide meydana gelen şuur ve bilinç kaybı genellikle kalp ile ilgili nedenler ve kalp dışı nedenler olarak 2 şekilde ele alınmaktadır. Birçok kişide sinir sistemini veya kalbi etkileyen bilinen veya bilinmeyen altta yatan hastalıklar sonucu senkop durumunu yaşamaktadır. Bununla birlikte vücuttaki kan akışını etkileyen ve pozisyon değiştirildiğinde kan basıncının düşmesine neden olan rahatsızlıklara da işaret edebilmektedir.

Senkop hayatı nasıl etkiler?

Doğru tanı ve tedavi planlaması ile senkop yönetilebilir ve kontrol altına alınabilir tıbbi bir sorundur. Bir senkop atağı geçirildiğinde bir başka nöbet geçirme olasılığı yaklaşık %30'dur. Başka bir atak geçirme riski ve durumun kişiyi nasıl etkilediği, nedenleri ve yaş, cinsiyet ve sahip olunan diğer tıbbi problemler dahil olmak üzere çeşitli faktörlere bağlıdır.

Bayılma (senkop) için ne zaman doktora gidilmeli?

Bayılma, kalp veya beyin bozukluğu gibi daha ciddi bir durumun işareti olabilir. Bu nedenle bayılma nöbeti geçirdikten sonra, özellikle daha önce hiç geçirmediyseniz, bir nöroloji uzmanına danışmanız önem taşımaktadır.

Senkop yani bayılmaya engel olunabilir mi?

Bayılma her zaman önlenemeyebilir. Bayılacak gibi hissediyorsanız, uzanın ve bacaklarınızı kaldırın. Bu eylem, yerçekiminin beyninize kan akışını sürdürmesini sağlar. Eğer yatamıyorsanız, oturun ve kendinizi daha iyi hissedene kadar başınızı dizlerinizin arasına koyun.

Hangi hastalıklar bayılma yapar?

Kalp ritim bozuklukları, kalp kapak darlıkları, epilepsi, ileri derece anemi, Addison hastalığı ve diyabete bağlı otonom sinir hasarları doğrudan bayılma yapar. Kalp ve beyin damarlarını etkileyen bu durumlar, beyin perfüzyonunu anlık bozarak ani bayılma ataklarına zemin hazırlar.

Durduk yere bayılmak ne anlama gelir?

Kan görme, aşırı sıcak, şiddetli ağrı vb. belirgin bir tetikleyici olmaksızın durduk yere bayılmak, yüksek olasılıkla kardiyak ritim bozukluğu veya altta yatan bir nörolojik bayılma tablosu anlamına gelir. Ön uyarı belirtisi vermeden aniden gelişen ataklar, hayati açıdan mutlaka ileri kardiyolojik ve nörolojik tetkik gerektirir.

Sürekli bayılma için hangi doktora gidilir?

Sık tekrarlayan bayılmalarda ilk olarak kardiyoloji ve nöroloji bölümlerine başvurulmalıdır. Kardiyak ritim holter ve ekokardiyografi incelemelerinde sorun çıkmazsa; EEG, beyin MR ve otonom refleks testlerinin değerlendirilmesi için süreç nöroloji doktoru tarafından yönetilir.

Bebeklerde bayılmaya ne sebep olur?

Bebeklerde bayılmanın en yaygın nedeni, şiddetli ağlama veya öfke nöbeti sırasında nefesin istemsiz tutulmasıyla ortaya çıkan katılma nöbetleridir. Katılma atağı sırasında oksijen seviyesinin düşmesiyle birlikte bebekte kasılarak bayılma görülebilir; bunun yanında doğumsal kalp anomalileri, menenjit ve infantil spazmlar da bebeklerde bilinç kaybı nedenleri arasındadır.

Hangi bayılma tehlikeli?

Efor (egzersiz) sırasında gerçekleşen, göğüs ağrısı veya çarpıntının hemen ardından gelen ve öncü belirti vermeyen bayılmalar tehlikelidir. Kişi yere düşerken kendini koruyamadığı için travma riski doğuran bu tür ataklar, ciddi kardiyak aritmilerin veya anevrizma gibi vasküler sorunların işareti kabul edilir.

Bayılma nöbetleri nelerdir?

Bayılma nöbetleri, beyindeki elektriksel düzensizlikler sonucu gelişen epileptik krizler veya serebral iskemiye bağlı kasılmalarla seyreden klinik tablolardır. Tipik bir senkoptan farklı olarak bu nöbetlerde genellikle kasılarak bayılma, dil ısırma, ağızdan köpük gelmesi ve gözlerin geriye kayması gibi belirtiler izlenir.

Gözün açıkken bayılmak ne anlama gelir?

Gözün açık kalmasıyla gerçekleşen bayılmalar, çoğunlukla epileptik bir absans nöbetine, atonik nöbete ya da psikojenik non-epileptik nöbet (PNES) tablosuna işaret eder. Basit vazovagal bayılmalarda gözler çoğunlukla hafifçe kapanırken; gözlerin açık ve sabit bir noktaya dikildiği ataklar nörolojik bayılma şüphesini kuvvetlendirir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."