Kuduz Belirtileri Nelerdir? Kuduz Hastalığı Nasıl Bulaşır?

Kuduz hastalığı; enfekte memeli hayvanların salyasıyla, genellikle ısırık veya tırmalama yoluyla bulaşan ve merkezi sinir sistemini etkileyen viral bir hastalıktır. Belirtiler arasında ateş, ısırılan bölgede uyuşma, ağızda köpürme ve saldırganlık yer alır. Geliştikten sonra %100 ölümcül olsa da, temas sonrası hızlı aşı uygulamasıyla tamamen önlenebilir.

Kuduz Nedir?

Kuduzi genellikle Rabies ya da Lyssa adlı virüsle enfekte olan hayvanlardan ısırık, tükürük ve beyin/sinir sistemi dokusuyla yakın temasla bulaşan ve erken önlem alınmadığında kişiyi ölüme kadar götürebilen merkezi sinir sistemini tutan bulaşıcı zoonoz bir hastalıktır. Kuduz hastalarında, ısırılan yerde karıncalanma veya kaşıntı hissi, kas ağrıları, baş ağrısı, yorgunluk, uykusuzluk, hayal görme, iştahsızlık, mide bulantısı, sinirli ve saldırgan davranışlar, tükürük salgısında artış ve sudan korkma gibi belirtiler görülür.

Hem hayvanlarda hem de insanlarda görülen zoonal bir bulaşıcı hastalık olan kuduz kişiyi felç ve komaya sokabileceği gibi ölüme de götürebilir çünkü virüs vücutta ilerledikten sonra kuduzun tedavisi söz konusu değildir. 

İnsanlarda görülen kuduz hastalığının en büyük nedeni sokak köpekleridir. Çünkü kuduz virüsünü insanlara bulaştırma riski en yüksek olan hayvanlar sokak köpekleri olarak bilinir. Bu nedenle sokak köpeğiyle tükürük yoluyla yakın temasa girenler ve ısırılma vakası yaşayan kişiler belirtilerin ortaya çıkmasıyla vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurmalı ve kuduz aşısı olmalıdır.

Kuduz Çeşitleri Nelerdir?

Kuduz virüsü, merkezi sinir sistemini etkileme şekline göre iki ana formda kendini gösterir. Bu iki farklı klinik tablo, hastalığın belirtilerini ve ilerleyişini belirler. Hastalık, semptomların şiddetine ve hastanın gösterdiği davranışlara göre öfkeli kuduz ve felçli kuduz olarak sınıflandırılır.

Öfkeli kuduz hastalığı

Öfkeli kuduz bulaşan kişilerde, hiperaktif ve düzensiz davranışların yanında; uykusuzluk, endişe, bilinç bulanıklığı, ağızda aşırı tükürük ve köpürme belirtileri ile ortaya çıkmaktadır. Bu belirtilere ek olarak, hastalar yutkunma güçlüğü ve ağrılı kas spazmları nedeniyle sudan korku (hidrofobi) geliştirebilir. Ayrıca hava akımından (aerofobi) ve ışıktan (fotofobi) da rahatsızlık duyabilirler. Saldırganlık ve halüsinasyonlar gibi davranış değişiklikleri de bu tip kuduzun tipik özelliklerindendir.

Felçli kuduz hastalığı

Kuduz hastalığının bu formunun ortaya çıkması daha uzun sürmektedir. Kuduz enfeksiyonu bulaşan hastalar yavaş yavaş felç olduktan sonra komaya girerek yaşamını yitirmektedir. İnsan kuduz vakalarının çoğu felçli kuduz formunda olmaktadır. Bu formda belirtiler, genellikle ısırılan bölgede başlayan kas zayıflığı ve felçle kendini gösterir. Felç, vücutta yavaşça yayılarak solunum kaslarına ulaştığında nefes almayı imkansız hale getirir ve ölüme yol açar. Öfkeli kuduzun aksine, bu tipte hidrofobi veya belirgin saldırganlık gibi dramatik semptomlar görülmez, bu da teşhisi zorlaştırabilir.

Kuduz Hastalığının Nedenleri Nelerdir?

Kuduz hastalığı, kontrolsüz, aşısız sokak köpeklerinin yaygın olduğu ülkelerde daha sık görülmektedir. Kuduz virüsü enfekte bir evcil ya da yabani hayvanın salyası yoluyla bulaşmaktadır. Enfekte hayvanın başka bir hayvanı ya da insanı ısırması yoluyla kuduz virüsü yayılmaktadır. Enfekte bir hayvanın tükürüğünün açık bir yaraya, göz veya ağız mukoza zarlarına bulaşması yoluyla da kuduz hastalığı bulaşabilmektedir. 

Isırık veya tırmalama yoluyla vücuda giren kuduz virüsü, salya içindeki yüksek konsantrasyonu sayesinde sinir hücrelerine tutunur. Virüs, bu noktadan sonra sinir sistemi boyunca ilerleyerek omurilik ve beyine ulaşır. Beyinde çoğalarak merkezi sinir sisteminde ciddi hasarlara yol açar ve hastalık belirtileri ortaya çıktığında tedavisi genellikle mümkün olmaz. Önemli bir nokta da, sağlam deriye temasla kuduzun bulaşmamasıdır.

Kuduz Belirtileri Nelerdir?

Kuduz hastalığında virüs merkezi sinir sistemine ulaştıktan sonra grip benzeri semptomlar yaşanmaya başlar. Kuduzun en yaygın belirtileri, baş ağrısı, ateş, öksürük, ısırılan bölgede uyuşma-karıncalanma, ağızda köpürme, yutma güçlüğü, saldırganlık, anormal davranışlar ve bilinç bulanıklığıdır.

Kuduz virüsü kaynaklı görülen kuduz belirtileri şunlardır:

• Isırılan/tırmalanan bölgede uyuşma, karıncalanma veya ağrı
• Ateş
• Yutma güçlüğü
• Ağızda köpürme
• Anksiyete, huzursuzluk ve saldırganlık
• Kas ağrıları ve kas seğirmesi
• Işık ve suya karşı korku
• Halüsinasyon görme
• İshal
• Halsizlik
• Baş ağrısı
• Mide bulantısı ve kusma
• Kuduz hastalığı ilerlediğinde ilerlediğinde bilinç bulanıklığı, nöbet, felç veya koma

Zaman içinde gelişen bu belirtiler ilerleyerek kişide koma, felç, akciğer yetmezliği ve sonunda da ölümle sonuçlanabilir.

Hangi Hayvanlar Kuduz Hastalığına Yakalanabilir?

Kuduz, genellikle enfekte hayvanların ısırmasıyla bulaşan ve sinir sistemini etkileyen viral bir hastalıktır. Bu hastalık, hem evcil hem de vahşi birçok hayvan türünde görülebilir. Kuduz virüsü, özellikle memeliler arasında yaygın olarak bulunur ve enfekte hayvanın tükürüğü yoluyla diğer hayvanlara veya insanlara bulaşabilir.

• Köpek
• Kedi
• İnek
• Keçi
• At
• Yarasa
• Yaban gelinciği
• Kunduz
• Çakal
• Tilki
• Maymun
• Rakun
• Kokarca
• Dağ sıçanı

Kimler Kuduz Hastalığına Yakalanma Riski Taşıyor?

Kuduz hastalığı günümüzde gelişmiş ülkelerde daha az görülmektedir. Ancak bazı bölgeler ve hayvanlara yakın yaşayan insanların kuduz hastalığına yakalanma riski daha yüksektir. Kuduz Asya ve Afrika’da her yıl onbinlerce kişinin ölümüne neden olmaktadır.

Kuduz hastalığı riski daha yüksek olanlar şunlardır;

• Vahşi hayvanlara daha fazla maruz kalınabilecek bölgelerde bulunmak
• Aşılara ve önleyici tedavilere ulaşmanın zor olduğu kırsal bir bölgede yaşamak
• Gelişmekte olan ülkelere seyahat etmek
• Kamp alanlarında vahşi hayvanlara maruz kalmak

Kuduz Nasıl Bulaşır?

Kuduz virüsü genellikle virüsü taşıyan hayvanın ısırması yoluyla bulaşır. Daha nadir görülse de kuduz olan hayvanın tırmalaması, açık yaralardan tükürüğü girmesi veya yalaması gibi nedenlerde kuduzun bulaşmasına neden olabilir. Kuduz insana bulaştığında ölüm oranı çok yüksek olan bir hastalık olduğu için vakit kaybetmeden hastaneye gitmek gerekir.

Virüs, vücuda girdikten sonra sinir uçlarına yerleşir ve sinirler boyunca yavaşça merkezi sinir sistemine doğru ilerler. Bu ilerleyiş sırasında herhangi bir belirti göstermeyebilir. Virüs beyne ulaştığında ise hızla çoğalmaya başlar ve ciddi hasarlara yol açar. Kuduz, sağlam ve bütünlüğü bozulmamış deri üzerinden bulaşmaz. Bulaşma için virüsün, açık bir yara, çizik, kesik ya da ağız, burun ve göz gibi mukoza zarlarıyla doğrudan temas etmesi gerekir.

Kuduz Hastalığı Nasıl İlerler?

Kuduz virüsü kişiye bulaştıktan sonra beş farklı aşamada ilerlemektedir. Boyun ve baş kısmından ısırılan kişilerde hastalık daha hızlı ilerlemektedir. Kuduz hastalığının kuluçka dönemi genellikle 3 ile 12 hafta arasında değişebilmektedir. Ancak bazı durumlarda 5 gün ile 2 yıl arasında sürebilmektedir.

Ateş, huzursuz ve halsiz hissetme ve baş ağrısı gibi soğuk algınlığı semptomları kuduzda görülen ilk belirtilerdir. Isırılan yerde ağrı, yanma ya da kaşıntı yaşanır. Hastalık ilerledikçe, halüsinasyon, kısmi felç, saldırganlık, salya akması ve su korkusu gibi oldukça net belirtiler yaşanır.

Kuduz hastalığı şu aşamalarda ilerlemektedir; 

• Kuluçka
• Prodrom
• Akut nörolojik dönem
• Koma
• Ölüm

Kuduz hastalığı ortaya çıktıktan, semptomlar başladıktan sonra tedavisi mümkün değildir, hastaların tamama yakını yaşamını yitirir. Ölüm riski çok yüksek olan kuduz hastalığından korunmak için özellikle kuduz riski yaratan yaralanma ve temas yaşayan kişilerin mutlaka kuduz aşısı yaptırması gerekmektedir.

Kuduz Hastalığında Ne Zaman Şüphelenip Doktora Başvurulmalıdır?

Tanımadığınız herhangi bir sokak hayvanı ya da aşısız bir hayvan tarafından ısırılma veya tırmalanma durumunda sağlık kuruluşuna başvurmanız gerekmektedir. Kuduz olduğundan şüphelendiğiniz bir hayvan tarafından ısırılmanız durumunda ise bu daha da önem kazanmakta ve mutlaka tıbbi yardım almanız gerekmektedir. Isırığın ve yaranızın yerini ve büyüklüğünü değerlendirip hayvanın durumunu da sizinle birlikte sorgulayan doktorunuz kuduz konusunda nasıl bir tedavi uygulanacağına karar verecektir. Ayrıca ısırılıp ısırılmadığınızdan emin değilseniz bile tıbbi yardım almanız önemlidir. 

Kuduz Hastalığından Nasıl Korunulur?

Kuduz oldukça tehlikeli, zamanında müdahele edilip, aşı yapılmadığı taktirde ölümcül olan bir hastalıktır. Bir hayvan tarafından ısırılındığında hızlıca şu adımların uygulanması gerekir:

• Isırılan veya hayvan salyası gelen açık deri alanı hızlıca bol su ve sabunla yıkanmalı, ardından antiseptik olan tentürdiyot ile temizlenmelidir.
• Virüsün bulaşmasına neden olabilecek ağız, göz ve burun etkilendi ise bu bölgelerde bol su ile temizlenmelidir
• Bu işlemler sonrasında hızlıca bir sağlık kurumuna başvurulmalı, öykü anlatılmalı ve aşılama programı başlatılmalıdır
• Kuduz riski yüksek, özellikle sokakta duran, saldırgan tavırlar sergileyen hayvanlardan uzak durulmalı, temastan kaçınılmalıdır.

Kuduz Teşhisi Nasıl Konulur?

Kuduz hastalığının erken evresini tespit edebilecek herhangi bir test ve tetkik bulunmamaktadır. Semptomların başlangıcından sonra kuduz hastalığının olup olmadığını belirlemek için kan, doku veya tükürük testi gibi testler kullanabilir. Hastanın kuduz şüphesi olan evcil ya da vahşi bir hayvan tarafından ısırılması durumunda doktor hemen enfeksiyonu önlemek için kuduz aşısı yapacaktır.

Kuduz şüphesi olan bir hayvan tarafından ısırılma durumunda teşhis, sadece insanda değil, aynı zamanda hayvanda da araştırılır. Mümkünse, şüpheli evcil hayvanlar 10 gün boyunca veteriner hekim kontrolünde gözlem altında tutulur. Bu süre zarfında herhangi bir hastalık belirtisi göstermeyen hayvanların kuduz olmadığı kabul edilir. Ancak, vahşi bir hayvanın saldırısında veya hayvanın kaçması durumunda bu gözlem mümkün olmaz.

Bu gibi durumlarda, hastalığın kuluçka süresinde (semptomlar başlamadan önce) teşhisi mümkün olmadığı için, kuduz riskini tamamen ortadan kaldırmak amacıyla ısırılan kişiye koruyucu aşı tedavisi hemen uygulanmaya başlanır. İnsanlarda kesin tanı, semptomlar ortaya çıktıktan sonra tükürük, beyin omurilik sıvısı ve biyopsi gibi örneklerin laboratuvar ortamında incelenmesiyle konulur. Bu testler, virüsün varlığını veya bağışıklık sisteminin virüse karşı ürettiği antikorları belirlemeye yöneliktir.

Kuduz Aşısı ve Kuduz Tedavisi

Kuduz ölümcül bir hastalıktır ve hastalık ortaya çıktıktan sonra tedavisi yoktur. Kuduz hastalığına karşı en etkili korunma yöntemi, kuduz virüsüne maruz kaldığı düşünülen hastaya hemen enfeksiyonun yerleşmesi ve gelişmesini önlemek için kuduz aşısı yapılmasıdır.

Gerekli durumlarda aşıyla birlikte kuduz virusuna karşı antikor içeren serum da uygulanarak virüsün hastalığa neden olması engellenebilmektedir. Doktorun gerek gördüğü durumlarda ise hastayı ısıran hayvan bulunarak kuduz virüsü taşıyıp taşımadığı araştırılabilir.

Kuduz Aşısı Kaç Doz Yapılır?

Kuduz şüphesi durumunda uygulanan aşı programı, kişinin daha önce kuduz aşısı olup olmamasına göre farklılık gösterir. Daha önce aşılanmamış kişiler için kuduz aşısı genellikle dört doz şeklinde uygulanır. Aşı takvimi, ilk dozun yapıldığı gün (0. gün) esas alınarak 3., 7. ve 14. günlerde olmak üzere toplam dört dozdan oluşur. Bazı durumlarda risk durumuna göre beşinci doz da 28. günde yapılabilmektedir. Aşılar, genellikle kol kasına (deltoid) enjekte edilir.

Aşı programının ilk gününde, yani 0. günde, riskli ısırıklarda yara çevresine kuduz immün globulini (serum) adı verilen bir antikor serumu da uygulanabilir. Bu serum, virüsün yayılmasını engellemek için anında koruma sağlarken, aşının bağışıklık sistemini harekete geçirmesi beklenir. Önceden aşılanmış kişilerde ise serum uygulaması yapılmaz, sadece ilk iki günde iki doz aşı yeterli olabilir. Tedavinin başarısı için, aşı takvimine kesinlikle uyulması büyük önem taşır.

Kuduz Hastalığı ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular 

Kuduz nasıl anlaşılır?

Kuduz olan bir hayvan tarafından ısırıldıktan bir süre sonra, ısırılan bölgede hissizlik, su korkusu, felç, kontrol edilemeyen korku hissi ve bilinç kaybı gibi belirtiler kuduz için klinik bulgulardır. Bu şikayetler varsa kesin tanı konulması için laboratuvar testi yapılması gerekmektedir.

Bir hayvan tarafından ısırıldığınızda ya da tırmalandığınızda ne yapmalısınız?

Bir sokak hayvanı tarafından ısırılmanız durumunda mutlaka yarayı bol miktarda sabunlu su ile yıkayın. Yaranın yıkanması eğer varsa virüsün temizlenmesine yardımcı olur. Yaranın sabunlu su ile yıkanması ayrıca diğer tehlikeli mikropların da temizlenmesini sağlayacaktır.  Yaranın yıkanması aşı ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Kuduz hastalığı nasıl önlenir?

Kuduz hastalığı aşıyla önlenebilen viral bir hastalıktır. Kuduz virüsüne maruz kalmamak için şu önlemleri almak gerekir;

• Kuduz vakalarının görüldüğü ülkelere seyahat etmeden özellikle kuduz tehlikesine maruz kalabileceğiniz doğa yürüyüşü, kamp yeri gibi alanlarda bulunacaksanız önce mutlaka kuduz aşısı olun
• Evcil hayvanlarınızı mutlaka aşılatın
• Evcil hayvanlarınızın dışarıda kontrolsüz dolaşmasını önleyin
• Bilmediğiniz sokak hayvanına yaklaşmayın tehlikeli gördüğünüzü yetkililere bildirin
• Vahşi hayvanlarla temastan kaçının

Kuduz aşısı kuduzu önlemede etkili midir?

Kuduz aşısı zamanında uygulandığında kuduz hastalığını engellemekte son derece etkilidir. Bu nedenle kuduz şüphesi olan hayvanlar tarafından ısırılmanız durumunda mutlaka doktora başvurmanız ve kuduz aşısı yaptırmanız gerekir. 

Kuduz aşısı nasıl yapılır?

Kuduz virüsü taşıyan bir hayvan tarafından ısırılan hastaya en kısa sürede kuduz aşısı uygulanır. Kuduz aşısı, 14 gün boyunca dört doz halinde uygulanır.

Kuduz aşısı hangi durumlarda uygulanır?

Kuduz aşısı, köpek ve kedi gibi kuduz virüsünü taşıma ihtimali yüksek olan hayvanlar tarafından ısırılma kuduz virüsünün bulaşmasına neden olan birincil risk faktörü olduğu için bu ısırılmalar kuduz aşısı uygulatmayı gerektirir. Isırılma dışında, tırmalama, özellikle açık yaraya veya mukozaya (ağız, burun içi gibi) gelen salya ya da tükürük de risk oluşturduğu için bu durumlarda da kuduz aşısı yaptırılması önerilir. Virüsün önlenmesi için temas sonrasında aşılamanın en erken şekilde başlatılması hayati önem taşımaktadır. 

Kuduz hastalığı ölümcül bir hastalık mıdır?

Kuduz hastalığı hastalık ortaya çıktıktan sonra tedavisi olmayan ölümcül bir hastalıktır. Çok az sayıda kişi kuduzdan sağ olarak kurtulabilmiştir.

Kuduz bulaşıcı bir hastalık mıdır?

Kuduz virüsü enfekte bir hayvanın başka bir hayvanı ya da insanı ısırması, tırmalaması ile yayılan bulaşıcı bir hastalıktır.

Kuduz hastaları neden su ve ışıktan korkar?

Kuduz hastaları suyu yutma güçlüğü yaşadıkları için bu korkuyu yaşamaktadır.

Kuduz hangi evcil hayvanlardan bulaşır?

Kuduz hastalığı çoğunlukla köpeklerden, daha seyrek olarak kedilerden bulaşmaktadır. Diğer hayvanlardan bulaşma daha seyrek olarak görülmektedir.

Kuduz yeme, içme, cinsellik ya da hava yolu ile bulaşır mı?

Kuduz hastalığı yeme, içme ya da cinsel yolla bulaşan bir hastalık değildir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."