MEN Sendromları Nedir? MEN 1 ve MEN 2 Sendromu Belirtileri

Men Sendromu (Multipl Endokrin Neoplazi), otozomal dominant olarak aktarım ile meydana gelen ve genellikle endokrin bezlerinde oluşum gösteren kalıtsal sendrom türleridir. Nadiren de olsa endokrin olmayan dokularda da tümör oluşumuna neden olabilir ve aynı anda birden fazla tümör oluşumunun gözlemlenmesi mümkündür. MEN 1 ve MEN 2 olmak üzere iki farklı türe sahip olan bu sendrom, MEN1 genindeki mutasyona bağlı olarak meydana gelir. RET onkogen mutasyonu da bu sendromun oluşum nedenleri arasında yer alır.

MEN Sendromu Nedir? Nasıl Oluşur?

MEN sendromları genetik mutasyonlar sonucu ortaya çıkar ve otozomal dominant olarak nesilden nesile aktarım sağlanır. Vücutta hormon üretiminden sorumlu olan bezlerde bir ya da birden fazla tümör oluşumu, MEN sendromlarının oluşum nedeni olarak tanımlanabilir. Sendrom, agresif bir yapıya sahip olduğu için tümörler daha hızlı büyür ve yayılım gösterir.

Genetik geçiş ve kalıtsal özellik

MEN sendromları, anne ya da babada genetik mutasyon olması halinde çocuğa mutasyonlu genin aktarılması ile ortaya çıkan kalıtsal bir hastalık türüdür. MEN 1 geni, hücrelerin büyümesini baskılayan ve menin olarak adlandırılan bazı proteinleri salgılar. RET geni ise hücre büyümesi için gerekli olan sinyallerin düzenlenmesinden görevlidir. Bu genlerin mutasyona uğraması halinde sendrom ortaya çıkar ve genetik aktarım sağlanır.

Endokrin bezlerde tümör gelişimi

Endokrin bezleri, hormon üretiminde görevlidir ve üretilen hormonların kana karışmasını sağlar. MEN sendromlarının oluşması halinde ise endokrin bezlerinde tümör meydana gelir. Tümör gelişimi başladığında öncelikle hücre büyüme sürecinde bazı problemler yaşanmaya başlar ve daha sonrasında hücreler normalden daha hızlı bir şekilde çoğalır. Endokrin bezlerinde hiperplazi gelişerek nodül oluşumuna yol açar. Tümör gelişiminin son aşamasında ise adenom ya da kanser oluşumu görülebilir.

Hormon dengesine etkileri

Endokrin bezlerinde tümör oluşumu, hormonların normalden daha fazla üretilmesine ve hormonların dengesizleşmesine neden olan bir durumdur. Bu durumda kişinin kanındaki kalsiyum seviyesinde artış gözlemlenebilir ve ilerleyen süreçlerde böbrek taşı oluşma riski artar. İnsülin ve gastrin seviyeleri de sendroma bağlı olarak artış göstererek farklı sağlık problemlerinin ortaya çıkmasına yol açar. Bunların haricinde farklı hormonların seviyesinde de yükselmeler görülür.

MEN 1 Sendromu (Wermer Sendromu) Nedir?

MEN 1 sendromu (wermer sendromu), MEN 1 geninde oluşan mutasyon nedeni ile ortaya çıkan ve endokrin bezlerinde, ince bağırsakta, midede tümör oluşmasına yol açan kalıtsal bir hastalıktır. Bu sendroma nadir rastlanır ancak agresif tümörlerin oluşmasına neden olduğu için tehlikeli olarak değerlendirilir. Wermer syndrome oluşumunda oluşan tümör türleri genellikle iyi huyludur ama birçok farklı hormonun üretim sürecini etkiler.

Paratiroid, hipofiz ve pankreas tümörleri

MEN 1 sendromuna bağlı olarak paratiroid bezlerinde tümör oluşumu meydana gelir. Paratiroid bezlerde üretilen kalsiyum hormonu artış göstermeye başlar. Kalsiyum seviyesinin yükselmesi halinde başta böbrek taşı oluşumu ve kemik erimesi olmak üzere birçok farklı sağlık problemi ortaya çıkabilir. Pankreas tümörleri ise gastrin üretiminin artmasına sebep olarak mide asidini yükseltir. Bu durumda kişilerde gastrit, reflü ya da ülser gibi mide rahatsızlıkları görülür. 

Hipofiz bezi de bu süreçte en çok etki alan bölgelerden birisi olarak bilinir. Hipofiz bezi tümörü, özellikle kadınlarda adet düzensizliği gibi sorunlara yol açabilir. Erkeklerde ise cinsel isteksizlik gibi bazı belirtiler görülebilir. Hipofiz bezinde tümör oluşması Cushing sendromuna da neden olabilir.

MEN 1 sendromu belirtileri

MEN 1 sendromu belirtileri, hangi hormon seviyesinin yükseldiğine ve hangi bezlerin daha fazla etki aldığına bağlı olarak ortaya çıkar. Bazı kişilerde uzun süre belirti görülmeme ihtimali vardır ve sendrom olduğu ancak rutin hastane kontrollerinde fark edilir. MEN 1 sendromuna bağlı olarak hastalarda ortaya çıkabilecek belirti türleri şunlardır;

• Sık idrara çıkma
• Kabızlık ya da ishal
• Mide rahatsızlıkları
• Dikkat eksikliği ve odaklanma problemleri
• Kemik ağrısı 
• Kemik erimesi
• Kas güçsüzlüğü
• Halsizlik
• Kronik yorgunluk
• Baş ağrısı
• Görme problemleri
• Galaktore (memeden süt gelmesi)
• Cinsel isteksizlik
• Kısırlık
• Hipoglisemi

MEN 1 syndrome kimlerde görülür?

MEN 1 syndrome, aile öyküsünde bu sendrom olan kadın ve erkeklerde görülebilir. Hastalığın görülebilmesi için kişinin MEN 1 geninde mutasyonun oluşması gerekir ve bu genetik mutasyon, aile bireylerinden kişiye aktarılır. Nadiren de olsa aile bireylerinde sendrom olmayan kişilerde de bu durum görülebilir. 

MEN 2 Sendromu Nedir?

MEN 2 sendromu (multiple endocrine neoplasia type2), hormon üretiminden görevli olan endokrin bezlerinde tümör oluşumuna neden olan kalıtsal ve genetik bir hastalık türüdür. Sendromun en temel nedeni, RET geninin mutasyona uğramış olmasıdır. Sendroma bağlı olarak tiroid bezi, paratiroid bezleri ve böbreküstü bezleri zarar görebilir. Bu sendroma bağlı olarak kişilerde tiroid kanseri oluşma riski oldukça yüksek olarak değerlendirilir.

MEN 2A ve MEN 2B alt tipleri

MEN 2 sendromu, MEN 2A ve MEN 2B olmak üzere iki farklı alt tipe sahiptir. MEN 2A, hastalığın en sık görülen türüdür ve medüller tiroid kanseri, tiroid kanseri, primer hipertiroidizm gibi sorunlara neden olur. Bazı hastalarda bu problemlerden birisine rastlanırken bazılarında ise üç sağlık probleminin de aynı anda nüksetme riski söz konusudur. 

MEN 2B türü ise nadir görülür fakat çocukluk döneminde ortaya çıkma ihtimali daha yüksektir. Aynı zamanda MEN 2A alt tipine kıyasla agresif bir sendrom türü olarak değerlendirilir. MEN 2B sendromunda çocukluk döneminde tiroid kanseri görülme riski vardır. Kişinin kol ve bacak yapıları ise normalden uzun olabilir.

Medüller tiroid kanseri ve feokromasitoma

Medüller tiroid kanseri, MEN 2 sendromu nedeni ile oluşan tümörlere bağlı olarak ortaya çıkan ciddi bir sağlık problemidir. Hücrelerin kaslitonin hormonu üretmesi ile birlikte medüller tiroid kanseri oluşumu başlar. Bu süreçte kişilerde ses kısıklığı ya da yutma güçlüğü görülebilir. Aynı zamanda kansere bağlı olarak boyun bölgesinde nodül oluşabilir. 

Feokromasitoma ise böbreküstü bezlerinde sendrom nedeni ile tümör oluşması halinde meydana gelir. Genellikle iyi huylu tümörlerin oluştuğu bilinir ancak bu süreçte vücutta salgılanan hormonlar, oldukça şiddetli belirtilerin ortaya çıkmasına sebep olur. Bu süreçte kişilerde ani tansiyon yükselmesi, kaygı bozukluğu ve yoğun terlemeler başlar.

MEN 2 sendromu belirtileri

Men 2 sendromu belirtileri özellikle dudak ve dil bölgesinde kabarcık şeklinde oluşumlara yol açar. Kişinin bağırsak hareketlerinde dengesizlikler meydana gelir ve kabızlık ya da ishal problemi başlar. Aynı zamanda MEN 2 sendromuna bağlı olarak kol ve bacak uzunluğu ya da vücut yapısının normalden ince olması gibi fiziki farklılıklar da görülür. MEN 2 sendromu belirtileri şöyledir;

• Yüksek tansiyon
• Çarpıntı
• Boyunda baskı hissi
• Yutma güçlüğü
• Terleme ve titreme
• Kemik ağrısı
• Böbrek taşı oluşumu

MEN Sendromlarının Belirtileri Nelerdir?

Her MEN sendrom türü farklı bez türlerini etkiliyor olsa da genel olarak değerlendirildiğinde, böbrek taşı oluşumu gibi bazı ortak belirtiler görülür. Hormon seviyesinin artış göstermesi ve tümör oluşumu, hastalarda hafif ya da şiddetli belirtilere neden olabilir. Bazı MEN sendromu türlerinde ise herhangi bir belirti görülmemesi mümkündür. 

Hormon fazlalığına bağlı şikayetler

MEN sendrom türlerinin oluşması halinde tümör meydana gelir ve bu tümörler, hormon üreten bezlerde oluşur. Bu durum, hormonların normalden çok daha fazla üretilmesine yol açarak sağlık problemlerine neden olur. Her hormon türü farklı sağlık problemi ile ortaya çıkabilir. 

Kalsiyum yükselmesi; böbrek taşı, aşırı susama, ishal, halsizlik ve kemik ağrısı şikayetlerine neden olabilir. Prolaktin fazlalığı; adet düzensizliği, cinsel isteksizlik ve memeden süt gelme gibi belirtilere yol açar. Gastrin fazlalığı reflü ve gastrit gibi mide problemlerine sebep olur. İnsülin fazlalığı; kan şekerini düşürür, titreme, terleme, bayılma hissi ve çarpıntı yapar. Adrenalin fazlalığı ise çarpıntı, baş ağrısı, ani tansiyon yükselmesi, terleme ve kaygı bozukluğu gibi sorunlara sebebiyet verebilir.

Tümörlere bağlı belirtiler

Hormon bezlerinde tümör oluşması, ani ve nedeni açıklanamayan kilo kaybına sebep olabilir. Tümör kaynaklı belirtiler özellikle tiroid bezini etkiler ve boyun bölgesinde belirti verir. Boyunda nodül oluşumu, yutma güçlüğü ve ses kısıklığı genellikle tümör kaynaklı belirtiler arasında değerlendirilir.

Erken ve geç dönem bulgular

Erken dönemde sendroma dair bulgular arasında halsizlik ve yorgunluk yer alır. Bu nedenle de kişilerin durumu fark etmesi zorlaşabilir. Bu süreçte; mide yanması, böbrek taşı oluşumu, baş ağrısı ve çarpıntı başlayabilir. Geç dönem bulguları ise kemik erimesi, kalıcı hipertansiyon, görme problemleri, hipoglisemi atakları ve kanser oluşumudur. Kanserin yayılması halinde daha ciddi bulgular da gözlemlenebilir.

MEN Sendromları Arasındaki Farklar Nelerdir?

MEN sendromlarının arasındaki en temel fark, farklı genlerin mutasyona uğramasıdır. MEN 1 sendromunda MEN 1 geninde mutasyon görülürken, MEN 2 ve alt tiplerinin oluşum nedeni RET geninin mutasyona uğraması olarak bilinir. MEN sendromlarının arasındaki diğer bir fark ise etkilenen hormon bezlerinin ve organların farklı olmasıdır. 

MEN 1 ve MEN 2 karşılaştırması

MEN 1 sendromunda hücrelerin büyüme sürecinden sorumlu olan kısımlar etki alır. MEN 2 sendromunda ise hücre bölünmesi için gerekli sinyalleri veren kısımda problemler görülür. Bu nedenle her iki sendromun sağlık üzerindeki etkileri farklılık gösterir. MEN 1 sendromunda çok fazla tümör aynı anda oluşum gösterebilir ama bu türde genellikle iyi huylu tümör oluşumuna rastlanır. MEN 2 ve alt tiplerinde ise daha agresif tümör türleri oluşur.

Etkilenen organlar ve klinik bulgular

MEN sendrom türlerinin oluşumu, vücuttaki birçok organı olumsuz yönde etkileyebilir. Bu süreçte tümör oluşumu gözlemlenen hormon bezlerinin aşırı çalışmaya başlaması, hormonal dengesizliklere yol açar. Özellikle hipofiz bezi, pankreas, böbreküstü bezleri, tiroid bezi ve paratiroidler süreçten etkilenir. Ortaya çıkacak klinik bulgular da etkilenen organlara bağlı olarak değişkenlik gösterir.

MEN Sendromları Nasıl Teşhis Edilir?

MEN sendromlarının teşhis edilebilmesi için öncelikle klinik bulguların değerlendirilmesi gerekir. Daha sonrasında ise hastalara bazı testler yapılarak değerlendirme sürecine başlanır. Kan testi ve hormon testi bu süreçte en sık başvurulan tanı yöntemleri arasında yer alır. Fakat bu testler tek başına tanı konulması için yeterli olmayabilir. Bu gibi durumlarda genetik tanı testlerine ve bazı görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir.

Kan ve hormon testleri

Kan testleri, kişinin kan değerlerinde anormal bir atış olup olmadığının gözlemlenmesine yardımcıdır. Örneğin kalsiyum seviyesinin yükseldiği, kan testi yardımı ile ortaya çıkabilir. Fakat sadece kan testi sonuçları baz alınarak hastalara tanı konulamaz. Bu nedenle de kan testine ek olarak hormon testi talep edilir ve hormon seviyeleri incelenir.

Genetik testler (MEN1 ve RET mutasyonu)

Genetik testler, kişilerde olan ya da ortaya çıkabilecek sağlık problemlerinin değerlendirilmesi açısından faydalıdır. Genetik test uygulamaları sayesinde MEN 1 ya da RET geninde herhangi bir mutasyon varsa belirlenebilir. Hastalık belirti göstermese dahi bu testler yardımı ile erken dönemde tanı konulması mümkündür.

Görüntüleme yöntemleri

Tümör oluşumlarının saptanabilmesi için bilgisayarlı görüntüleme tekniklerine başvurulur. Böylelikle hangi bölgede kaç tane tümör olduğu detaylı bir şekilde incelenir. Bu süreçte özellikle MR, ultrason ve tomografi çekimleri talep edilebilir. Özel tarama testlerine başvurulması da mümkündür. Tüm testler ve tetkikler tamamlandıktan sonra ise hastalara kesin tanı konulabilir.

MEN Sendromları Nasıl Tedavi Edilir?

MEN sendromlarında tedavi yöntemlerinin temel amacı tümörlerin yayılımını önlemek ve hormon dengesi sağlamaktır. Hormon düzenleyici tedavi yöntemleri ve düzenli hasta takibi ile süreç kontrol altına alınabilir. Tümör sayısı fazlaysa ve kötü huylu oluşumlar söz konusu ise cerrahi müdahale gereklidir. 

Cerrahi müdahale ve tümör tedavisi

Sendroma bağlı olarak oluşan tümör sayısı fazlaysa ve agresif yapıdaysa cerrahi müdahale ile tümörün alınması gerekir. Tümörün alınmaması halinde ilerleyen süreçlerde tümör büyüyüp farklı bölgelere yayılım gösterebilir. Özellikle tiroid kanseri riskinin yüksek olması halinde cerrahi müdahale ile tümör tedavisi gerçekleştirilir.

Hormon düzeylerinin kontrolü

Hormon seviyelerinin düzenlenebilmesi için hormon tedavisine başlanması mümkündür. Bu süreçte hastalara hormon baskılayıcı ilaçlar reçete edilir. Düzenli kullanım ile hormon seviyeleri normale inmeye başlar ve belirtilerde hafifleme görülür. Hormon seviyelerinin dengelenmesi, hastanın yaşam kalitesinin artırılmasına yardımcıdır.

Düzenli takip ve tarama

Sendromun tedavi sürecindeki en önemli aşama, düzenli takiptir. Özellikle ilaç tedavisine başlandığında belirli aralıklarla hormon seviyesinin kontrol edilmesi gerekir. Bazı hastalarda hormon baskılayıcı ilaçlar bir süre sonra etkisini kaybedebilir. Bu gibi durumlarda farklı tedavi yöntemlerine başvurulur. Aynı zamanda hastalığın ilerleyişinin takip edilebilmesi için de düzenli tarama önerilir. 

MEN Sendromlarında Risk Faktörleri Nelerdir?

MEN sendromlarının en önemli risk faktörü, genetik aktarımdır. Kişide bu hastalığın görülmesinin temel nedeni aile öyküsüdür. Aile geçmişinde bu sendrom türlerinin bulunması, kişide sendromun ortaya çıkma riskini de artırır.

Aile öyküsü ve genetik yatkınlık

Kişinin aile bireylerinde, endokrin tümörünün olması ya da sendromun görülmesi en önemli risk faktörüdür. Sendrom otozomal dominant aktarım ile geçtiği için nesilden nesile aktarım gerçekleşme ihtimali yüksek kabul edilir. Ailesinde paratiroid hastalığı olan kişilerde bu sendrom türlerine genetik olarak yatkın olabilir.

Erken tanının önemi

Erken tanı sayesinde hastalık henüz belirti göstermeden tedavi sürecine başlanabilir ve hormon dengesizliklerinin önüne geçilebilir. Tümörlerin erken dönemde fark edilmesi, ilerleyen süreçte kanser ve adenom oluşum riskini de azaltır. Özellikle MEN 2 ve alt tiplerinin erkenden fark edilmesi kişide oluşabilecek hastalıkların önüne geçilmesine yardımcıdır.

MEN Sendromu ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

MEN sendromu kalıtsal mı?

Evet, MEN sendromu kalıtsal ve genetik bir sağlık problemi olarak kabul edilir. İki ebeveynden birinde dahi bu sendromun görülmesi, çocuğa sendromun aktarılmasına neden olabilir. Nadiren de olsa hastalık kalıtsal ya da genetik olarak aktarılmadan kişide mutasyon nedeni ile ortaya çıkabilir.

MEN 1 ve MEN 2 farkı nedir?

MEN 1 ve MEN 2 sendromu genel olarak hormon seviyesini yükseltir ve tümör oluşumuna yol açar ancak mutasyona uğramış olan genler farklıdır. Genlerin farklı olması, kişinin hangi hormonlarında yükselmenin görüleceğini ve hangi organların etkileneceğini belirleyen önemli bir unsurdur.

MEN sendromu kanser midir?

Hayır, MEN sendromu direkt olarak bir kanser türü olarak değerlendirilmez. Fakat sendromun bazı türleri, kişilerde kanser oluşma riskinin artmasına yol açar. Özelikle MEN 2 nedeni ile tiroid kanseri oluşum gösterebilir. Kanser riskinin azaltılabilmesi, erken tanı ile mümkündür.

MEN sendromu için hangi doktora gidilir?

MEN sendromu belirtilerinin görülmesi halinde endokrinoloji alanında uzmanlaşmış hekimlere başvurulmalıdır. Bu alanda kişinin hangi hormonlarının daha fazla üretildiği teşhis edilir. Genetik hastalıklar alanındaki uzmanlar ise kişiye kesin tanı konulabilmesi için genetik testleri uygular.

MEN sendromu için hangi bölüme gidilir?

MEN sendromu için öncelikle hastanelerin dahiliye bölümünden randevu alınması mümkündür. Bu alanda hastanın ilk muayenesi gerçekleştirilir ve belirtiler doğrultusunda hasta, endokrinoloji alanına sevk edilir. Endokrinoloji uzmanlarının gerekli görmesi halinde ise beyin cerrahisi ve genel cerrahi de sürece dahil olabilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."