Pnömokonyoz Nedir? Türleri Nelerdir?

Pnömokonyoz, bazı tozların ve zararlı maddelerin solunmasına bağlı olarak ortaya çıkan akciğer hastalığı olarak tanımlanır. Bu hastalık, ilerleyicidir ve kişinin sağlık durumu üzerinde ciddi etkileri vardır. Kronikleşme riski söz konusu olduğu için kişinin akciğerinde kalıcı hasara neden olabilir. Pnömokonyoz hastalığı, diğer bir ismi ile meslek hastalığı olarak da bilinir. 

Pnömokonyoz Nedir? 

Pnömokonyoz, zararlı bazı toz ve maddelerin sürekli olarak solunumuna maruz kalınması halinde akciğerlerde görülmeye başlayan bir hastalık türüdür. Bu tozların sürekli olarak solunması, akciğerde birikmeye yol açar. Bu sebeple akciğer kendini temizleyemez ve yenileyemez. Akciğerde toz ve zararlı madde birikimine bağlı olarak kişilerde birçok farklı akciğer hastalıkları oluşabilir.

Özellikle maden işçilerinde sık rastlanan bir hastalık türü olarak bilinir. Bu alanlarda çalışan kişilerde pnömokonyoz türleri ortaya çıkar ve kişinin sağlığına zarar verir. Koruyucu önlemler alınmadan bu gibi mesleklerde çalışılması, direkt olarak can güvenliğini riske atar. Kömür tozu gibi maddeler, akciğere yapışır ve orada uzun süre kalır. Kişinin sürekli olarak bu tozu soluması halinde ise akciğerde biriken toz miktarı da artış gösterir. 

Akciğer, bu nedenle işlevini yerine getirememeye başlar. Dünya Sağlık Örgütü, bu hastalığın önlem alınarak engellemesinin mümkün olduğunu fakat bu duruma rağmen en sık rastlanan sağlık problemleri arasında yer aldığına dair bazı açıklamalar yapmıştır. Toz birikimine bağlı olarak ortaya çıkabilecek hastalık türleri, ilk evrelerde belirti göstermeyebilir. Bu durum ise kişiye tanı konulma sürecini ve tedavi sürecini direkt olarak etkiler.

Pnömokonyozun Nedenleri Nelerdir?

Pnömokonyoz nedenleri arasında ilk sırada, toz solunumu yer alır. Kişiler gün içerisinde çevresel faktörlere bağlı olarak sürekli toz solur. Fakat her toz, akciğer hastalıklarına neden olmaz. Bu toz türleri, kişinin akciğerine direkt olarak zarar verebilecek bazı kimyasallar içerdiği için hastalıkları tetikler. Pnömokonyoz nedenleri şunlardır:

• Kömür tozu solunumu
• Silika yani kuvars tozu solunumu
• Asbest tozu solunumu
• Nadiren de olsa demir, bakır, kalay ve baryum solunumu

Pnömokonyoz Türleri Nelerdir? 

Pnömokonyoz türleri, solunan tozun türüne göre değişkenlik gösterir. Bu hastalık türlerinde ise farklı belirtilerin ortaya çıkması mümkündür. Toz türlerine bağlı olarak ortaya çıkan mesleki akciğer hastalıkları şöyle sıralanabilir:

Kömür tozu pnömokonyozu

Kömür işçisi olarak isimlendirilen bu tür, genellikle kömür tozu solunumuna bağlı olarak ortaya çıkar. Maden işçileri, gerekli önlemleri almadan çalıştıkları takdirde bu kömür tozları akciğere yapışır. İlerleyen süreçte daha fazla solunum gerçekleşir ise akciğerde hasar oluşumu meydana gelebilir. Kişinin nefes alış verişinde problemler ortaya çıkar. 

Silikozis (Silika)

Silikozis, silika tozunun tüketimine bağlı olarak ortaya çıkar. Silika tozu, kuvars tozu olarak bilinir ve üretilen birçok üründe bu toz kullanılır. Üretim aşamasında etrafa yayılan tozlar, kişinin akciğerine dolar. Bu nedenle de solunum yetmezliğinin ortaya çıkma riski artış gösterir. Buna ek olarak ise tüberküloz hastalığı oluşabilir ve kişi, akciğer kanserine daha yatkın bir hale gelir.

Asbestozis (Asbest)

Asbest tozu, uzun süreli solunum sonrasında mezotelyoma hastalığının oluşmasına yol açar. Bunun haricinde ise kişi akciğer kanserine açık bir hale gelir, akciğer kendini kanserli hücrelerden koruyamaz. Bunun nedeni ise akciğerin asbest tozları ile kaplanmaya başlamasıdır. Asbest solunumu nedeni ile pnömokonyoz oluşur.

Pnömokonyoz Belirtileri Nelerdir?

Pnömokonyoz belirtileri, hastalığa neden olan toz türüne göre değişkenlik gösterir. Bazı durumlarda hiç belirti görülmeyebilir. Fakat genel olarak değerlendirildiğinde tüm toz türlerinin solunumunda ortaya çıkabilecek bazı ortak belirtiler yer alır. Pnömokonyoz hastalığı belirtileri şunlardır: 

• Nefes darlığı
• Kuru öksürük
• Balgamlı öksürük
• Göğüste sıkışma hissi
• Göğüs ağrısı
• Yorgunluk
• Halsizlik
• KOAH belirtileri
• Çomak parmak görünümü
• Dudaklarda ve parmaklarda renk değişimi
• Akciğer sertleşmesi 

Pnömokonyoz Tanısı Nasıl Konulur?

Pnömokonyoz tanısı konulabilmesi için kişinin öncelikle fiziki muayene olması gerekir. Bu muayene esnasında ise kişinin aile öyküsü, genel sağlık durumu ve çalışma alanı hakkında bilgilere değinilmesi gerekir. Kişide görülen belirtiler de göz önüne alınarak akciğer röntgeni talep edilir. Böylelikle akciğerin durumu değerlendirilir ve gerekli olması halinde ise bilgisayarlı tomografi ile kontroller gerçekleşir. Daha sonrasında ise efor ve solunum testlerine başvurulur. Kişinin kan ve oksijen değerleri incelenerek pnömokonyoz tanısı konulur.

Pnömokonyoz Tedavisi Nasıl Yapılır?

Pnömokonyoz tedavisi için erken tanı oldukça önemlidir. Böylece kişinin hastalığı ilerlemeden müdahale edilebilir. Erken dönemde fark edilen bu hastalıkta kişinin tozlu ortamlardan uzaklaşarak sürece başlaması gereklidir. İlerleyen dönemlerde ise kişinin belirtilerini hafifletecek tedavi yöntemlerine başvurulur. Öncelikle ilaç tedavisi önerilir. İlaç tedavisinin yeterli olmadığı noktalarda ise oksijen tedavisi gerekli olabilir. Fakat bu hastalık, tamamen tedavi edilemez ve sadece hastalığın ilerlemesi önlenir ya da belirtiler hafifletilir.

Meslek hastalıkları oluşumunun önüne geçilebilmesi için iş güvenliğine dikkat edilmelidir. Düzenli olarak toz kontrolü yapılmalı ve tozlar temizlenmelidir. Bu süreçte aspiratör kullanımı ya da farklı toz çekici aletler önerilir. Aynı zamanda çalışma alanının sürekli havalandırılması gerekir. Bunun haricinde ise kişisel önlemler alınmalıdır. 

Pnömokonyoz ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Pnömokonyoz tamamen tedavi edilebilir mi?

Pnömokonyoz hastalığı tamamen tedavi edilemeyebilir. Bu durum genellikle akciğerde kalıcı hasar oluşmasına neden olur. Fakat bazı tedavi yöntemlerine başvurarak kişide görülen belirtilerin hafifletilmesi mümkün hale gelir. 

Pnömokonyoz en çok hangi mesleklerde görülür?

Bu hastalık türü, özellikle fazla toz solunumuna maruz kalınan meslek türlerinde ortaya çıkar. Bu toz türlerinin bulunduğu ortamlarda, önleyici tedbirler alınması oldukça önemlidir. Hastalığın en sık görüldüğü meslekler arasında; madencilik, inşaat sektörü, taş ocakları, cam ve seramik fabrikaları, metal sanayi ve kimya sanayi gibi alanlar yer alır.

Pnömokonyoz belirtileri ne zaman ortaya çıkar? 

Hastalığın belirtileri bazen geç dönemde ortaya çıkabilir. Genellikle erken dönemde ortaya çıkan belirtiler ise fark edilmez. İlk beş senelik dönemde dahi belirtilerin fark edilmeme ihtimali söz konusudur. Akciğerde nodüller oluşmaya başladıkça belirtiler daha şiddetli bir hale gelir. Kısaca belirtmek gerekir ise hastalığın belirtileri kısa sürede ortaya çıkar fakat anlaşılması uzun yılları bulabilir.

Pnömokonyozdan korunmak için hangi önlemler alınmalıdır?

Hastalıktan korunabilmek için çalışma alanında koruyucu maske kullanımı önerilir. Aynı zamanda havalandırmaya da dikkat edilmelidir. Tozlu ortam sürekli olarak havalandırılmalı ve toz birikimi önlenmelidir. Bu alanlarda çalışan kişilerin düzenli olarak sağlık kontrolünden geçmesi gerekir. İş sonrasında ise iş kıyafetlerinin değiştirilmesi ve yıkanması oldukça önemlidir. Düzenli olarak duş alınmalı ve hijyen kurallarına dikkat edilmelidir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."