Prematüre Retinopatisi Nedir? ROP Muayenesi Nasıl Yapılır?

Prematüre retinopatisi, düşük doğum ağrılığına sahip ve erken doğan bebeklerde görülen en önemli göz sağlığı sorunlarından biri olarak adlandırılıyor. Prematüre bebeklerin gözlerindeki retina tabakasının damarsız alanlarında ortaya çıkan ve sinir hasarına yol açarak görme kaybına neden olan bu hastalığın hasta yakını tarafından fark edilen hiçbir belirtisi bulunmuyor. Prematüre retinopatisinin tespit ve tedavi edilmesi için düzenli kontrol görme kaybını engellemesi açısından çok önem taşıyor. Bu sebeple ailelerin çocuklarının kontrollerini kesinlikle aksatmaması gerekiyor. 

Prematüre Retinopatisi Nedir?

Prematüre retinopatisi genellikle ROP diye ifade edilen erken doğum haftası ve düşük doğum kilosuna sahip bebeklerde (32 hafta altı- 1500 gram altı) görülür. ROP, prematüre bebeklerin gözlerindeki retina tabakasında, damarsız alanlarda ortaya çıkan ve sinir hasarına yol açarak görme kaybına neden olan bir hastalıktır. Bu hastalık çocukluk çağı körlüğünün önde gelen nedenidir.

Anne karnındaki gelişimini tamamlayamadan dünyaya gelen bebeklerde, göz damarlarının gelişimi de duraklama evresine girer. Normal şartlarda retinayı besleyen damarların doğuma kadar tamamlanması gerekirken, erken doğumla birlikte bu süreç anormal bir seyir izler. Damarların retina yüzeyinde düzensiz ve kontrolsüz şekilde büyümesi, hassas dokularda kanamalara veya retina dekolmanı olarak bilinen ayrılmalara yol açabilir. Bu durum, erken müdahale edilmediğinde kalıcı görme kaybıyla sonuçlanabilen progresif bir süreçtir.

ROP Muayenesi Nedir?

Erken doğan bebeklerde görme yetisinin korunması adına yapılan en kritik tarama yöntemine ROP muayenesi denir. Bu işlem, prematüre bebeklerin retina gelişimini takip etmek ve olası damar bozukluklarını henüz başlangıç aşamasındayken saptamak amacıyla gerçekleştirilir. Genellikle doğumdan sonraki 4. veya 6. haftalarda başlatılan bu taramalar, alanında uzman oftalmologlar tarafından yapılır. Muayene sırasında bebeğin göz bebekleri özel damlalar yardımıyla büyütülür; böylece gözün en arka kısmındaki damar ağı ve retina tabakası detaylıca incelenebilir.

Sürecin temel amacı, hastalığın evresini belirlemek ve lazer tedavisi veya iğne enjeksiyonu gibi müdahalelere gerek olup olmadığına karar vermektir. Risk grubundaki bebeklerin taburcu olduktan sonra da doktorun belirlediği periyotlarla kontrole gelmesi, ROP muayenesi takvimine sadık kalınması önemlidir.

Prematüre Retinopatisinin Evreleri Nelerdir?

ROP, hafif (evre I) ile şiddetli (evre V) arasında değişen beş aşamada sınıflandırılır:

-I. Aşama: Hafif anormal kan damarı büyümesi

-II. Aşama:  Orta derecede anormal kan damarı büyümesi

Evre I ve Evre II gelişen birçok çocuk tedavi olmaksızın iyileşebilir ve sonunda normal görme geliştirir. Hastalık daha fazla ilerlemeden kendi kendine düzelebilir ya da Evre III’e ilerler.

-III. Evre: Şiddetli anormal kan damarı büyümesi

Anormal kan damarları, retina yüzeyi boyunca normal büyüme modellerini takip etmek yerine gözün merkezine doğru büyür. Evre III gelişen bazı bebekler tedavi olmaksızın iyileşir ve sonunda normal görme geliştirir. Ancak bebeklerde belli bir derece Evre III olduğunda ve “artı hastalık” geliştiğinde tedavi düşünülür. "Artı hastalığı", retinadaki kan damarlarının genişleyip büküldüğü anlamına gelir, bu da hastalığın kötüleştiğini gösterir. Bu noktada tedavi, retina dekolmanını önleme konusunda iyi bir şansa sahiptir.

-IV. Evre: Kısmen ayrılmış retina

Kanamanın ürettiği yara izinden çekiş, anormal damarlar retinayı göz duvarından uzaklaştırır.(Retina dekolmanı başlaması)

-V. Evre: Tamamen ayrılmış retina (Retina Dekolmanı) ve hastalığın son aşaması

Bu aşamada göz tedavi edilmezse bebekte ciddi görme bozukluğu ve hatta körlük olabilir.

Prematüre Retinopatisinin Sebepleri Nelerdir?

Prematüre Retinopatisinin en önemli sebebi erken doğum haftası ve düşük doğum kilosudur. Hamilelik döneminin 16. haftası ile birlikte bebeğin gözünün retina tabakasında damarlanma gelişimi evresi başlar. Bu durum normal hamilelik süresinin 40. haftasında tamamlanır. Eğer bebek erken doğarsa bu damarlanma henüz gelişmemiş olur. Erken doğuma bağlı olarak bu bebeklerde solunum problemi ile birlikte bazı sistemik hastalıklar da ortaya çıkar. Bu hastalıklardan solunum probleminde bebeklere yüksek doz oksijen tedavisi uygulanır. Yüksek doz oksijen tedavisinin uygulanması bu bebeklerde ROP’un oluşmasında en önemli risk faktörünü oluşturur.

Bunun dışında da anemi, kafa içi –beyin kanamaları, doğumsal bir takım sakatlıklar olması durumu prematüre retinopatisi riskini artırır.

Prematüre Retinopatisi Nasıl Oluşur?

Retinanın damar gelişimini tamamlamadan bebeğin doğması bu damarsız alanlarda yanlış uyarı(VEGFsalınımı) ile yanlış damarlanmaların ortaya çıkmasına sebep olur. Bu yanlış damarlar göz içerisinde kanama ve sinir tabakasında ayrılmaya  (retina dekolmanı) sebep olarak görme kaybına yol açar. Doğum ağırlığı ve doğum haftası düştükçe ROP riski artar. 25 haftalık bir bebekte neredeyse yüzde 80 oranında prematüre retinopatisi görülürken, 32 hafta altında olan bebekte bu oran yüzde 10 civarında olur. Yüzde 10’luk kesimde kendiliğinden gerileyebilir ve tedaviye gerek kalmadan düzelebilir. Ancak damarlanma tamamlanana kadar kontrollere devam edilir.

ROP, 1500 gram ve 32 haftalık altı bebeklerin dışında vaktinden önce doğan (36. Hafta) bebeklerde de görülebilir. Burada sistemik risk faktörleri çok ön plandaysa yenidoğan uzmanı yine de ROP muayenesini önerebilir. Ancak 1500 gram ve 32. hafta öncesi doğan bütün prematüre bebeklerin ROP açısından muayene edilmesi gerekir.

Prematüre Retinopatisinin Belirtileri Nelerdir?

Prematüre retinopatisinin belirtileri ile ilgili olarak hasta ve hasta yakını tarafından ifade edilen bir şikayet olmaz. Bu hastalık prematürelere uygulanacak takip protokolleri ile izlenir. Göz arkasının (retina) muayene edilmesi ile ortaya çıkarılır. Hastalık dışarıdan bakıldığında gözde herhangi bir kızarıklık, çapaklanma veya ağrı gibi klasik belirtiler vermez. Sinsi ilerleyen bir süreç olması nedeniyle bebeklerde ROP muayenesi yapılmasını zorunlu kılan en temel sebeptir.

Ancak hastalık ileri evrelere ulaştığında ve tedavi edilmediğinde; bebeğin ışığı takip edememesi, göz bebeklerinde beyaz lekelerin görülmesi veya istemsiz göz hareketleri gibi durumlar fark edilebilir. Bu seviyeye gelmiş bir vakada görme kaybı riski oldukça yüksektir. Bu nedenle, henüz hiçbir fiziksel belirti ortaya çıkmadan, risk grubundaki her bebek için uzman bir oftalmolog tarafından düzenli ROP muayenesi yapılması önem taşır. Erken teşhis, retina tabakasındaki damarlanma bozukluklarını henüz geri döndürülebilir aşamadayken yakalamanın tek yoludur.
 

Prematüre Retinopatisi Tanısı Nasıl Konulur?

Prematüre Retinopatisi hastalığının tanısı muayene ile konulur. Düşük doğum haftası ve düşük doğum ağırlığına sahip bebekler doğduktan 28 gün sonra yenidoğan doktoru tarafından göz muayenesine yönlendirilir. İlk muayene yapıldıktan sonra göz doktoru gözün arkasındaki retinayı indirek oftalmoskop ile muayene eder ve ROP bulgu ile şiddetine göre takip sıklığını belirler. ROP açısından çok riskli bir görünüm yoksa iki haftada bir damarlanma tamamlanana kadar hasta izlenir. Ancak ROP bulgusu gelişmişse bulgunun şiddetine ve evresine göre haftada bir hatta 2-3 günde bir sıkı bir takip altına alınır ve gerektiğinde acil tedavi uygulanır.

Prematüre Retinopatisi Tedavisi Nasıl Uygulanır?

Prematüre retinopatisi tedavisi hastalığın evresine ve şiddetine göre göz içerisine uygulanan Anti VEGF enjeksiyonları ve indirekt lazer oftalmoskop ile damarsız alanlara yapılan fotokogülasyon ile yapılır. Bu tedavilerin yetersiz kaldığı durumlarda vitreoretinal cerrahi (Vitrektomi) uygulanması gerekir.

Anti VEGF enjeksiyon tedavisi

İlacın göz içerisine belli dozlarda ve belli aralıklarla uygulanmasıdır. Bu işlem sedasyon yöntemi ile ameliyathane ortamında ve steril koşullarda uygulanır. Tedavide göz içine ilaç enjekte edilir. Enjeksiyon sonrası hasta takip edilir. Tedavi ile ROP durmuşsa damarlanma tamamlanıncaya takip devam eder. ROP’un ilerlemesi devam ediyorsa enjeksiyon uygulamaları 4- 6 haftada bir devam ettirilir.

İndirekt lazer fotokoagülasyon

Anti VEGF enjeksiyon tedavisinin yeterli kalmadığı durumlarda indirekt lazer fotokogülasyon enjeksiyon tedavisi ile birlikte ya da tek başına uygulanabilir. İşlemin nasıl uygulanacağını bebeğin gözünün durumu belirler. Bu işlem de hafif sedasyon altında retinanın damarsız alanlarına İndirekt lazer oftalmaskop kullanılarak fotokoagülasyon işlemi yapılır. Bu işlem ile retinanın damarsız alanlarında yanlış damar üretilmesini sağlayan hücrelerin fonksiyon dışı kalması sağlanır. Bu işlem yapıldıktan sonra bebek belli aralıklarla takip edilir. Bu süreçte yine evrede ilerleme olursa tekrar lazer uygulanabilir ya da anti VGEF tedavisi ile kombine edilebilir. Bu tedavilere rağmen evrede ilerleme devam ediyorsa o zaman cerrahi tedavi gerekebilir.

Vitreoretinal cerrahi (Vitrektomi)

Cerrahi tedavi retina dekolmanı gelişen ve göz içi kanama oluşan hastalara uygulanır. Burada amaç kabaran ya da retina sinir hücre tabakasını görme kaybına yol açmadan tekrar yerine oturtulmasıdır. Bu işlem daha derin bir anestezi altında ameliyathane koşullarında uygulanır. Retinayı yerinde tutmak için göz içine silikon yağ kullanılabilir. Belli bir süre sonra bu silikon tekrar cerrahi yöntem ile yerinden çıkarılır.

Prematüre Retinopatisi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Prematüre retinopatisi için ilk muayene ne zaman yapılmalıdır?

Doğduktan 28 gün sonra (31-33 hafta düzeltilmiş doğum yaşına ulaşan) bebeklerin ilk muayenelerinin yenidoğan bakım ünitesinde veya poliklinik ortamında yapılması gerekir.

ROP hastalığı görülen bebekler gelecekte hangi sorunlarla karşılaşabilir?

ROP’lu bebeklerin, Retina dekolmanı, şaşılık, göz kırma kusurları, katarakt, glokom ve ambliyopi (göz tembelliği) gibi göz problemlerini sonraki yaşamlarında geliştirme riski daha yüksek olarak kabul edilir. Bu problemler diğer bebeklerin problemlerine benzerdir ancak daha sık görülebilir. Glokom ve katarakt ROP cerrahisi uygulandıktan sonra daha çok beklenir.

Prematüre retinopatisi hastalığı olup tedavi olmayan bebeklerde gelecekte ne gibi sıkıntılar görülebilir?

Prematüre olan bebeklerde retinopati gelişme sıklığı çok düşükte olsa ortaya çıktığında, bununla birlikte tedavi edilme düzeyine ulaşmışsa mutlaka tedavi edilmelidir. İleri evredeki hastaların durumlarının kendiliğinden gerileme şansı bulunmaz. Tedavisi gereken ancak tedavi edilmeyen Prematüre retinopatisi hastalarının durumları körlükle sonuçlanır. Böyle bir durumla karşılaşmamak için prematüre doğan her bebeğin mutlaka göz muayenesi olması gerektiği unutulmamalıdır.

Prematüre retinopatisi için erken teşhis önemli midir?

Bu hastalıkta erken teşhis büyük önem taşımaktadır. Geri dönüşümsüz görme hasarlarına sebep olabileceğinden erken tanı çocukların hayatında büyük rol oynamaktadır. Ne kadar erken teşhis konulursa, hastalığın evresi ve şiddeti ne kadar erken yakalanırsa görme kaybı o derece azalır, tedavi şansı ise o derece yükselir.

ROP muayenesi kaç aylıkken yapılır?

Bebeklerde ROP muayenesi süreci aydan ziyade doğum haftasına göre planlanmaktadır ve genellikle doğumdan sonraki 4. ile 6. haftalar arasında ilk kontrol gerçekleştirilir. Erken doğan bebeklerin göz damar gelişimi henüz tamamlanmadığı için bu takvim, bebeğin dünyaya geldiği haftaya göre uzman doktor tarafından hassasiyetle belirlenir.

ROP açılımı nedir?

Tıp dilinde ROP, Retinopathy of Prematurity teriminin kısaltmasıdır ve Türkçe karşılığı Prematüre Retinopatisi olarak ifade edilir. Bu terim, erken doğan bebeklerin retina tabakasındaki damarların anormal gelişimini ve buna bağlı oluşabilecek görme sorunlarını tanımlayan küresel bir tıbbi ifadedir.

ROP taraması kimlere yapılır?

Bu tarama protokolü öncelikle 31 haftadan erken doğan veya doğum ağırlığı 1500 gramın altında olan tüm prematüre bebekleri kapsamaktadır. Bunun yanı sıra, doğum haftası daha ileri olsa bile yoğun bakım sürecinde uzun süre oksijen desteği alan veya genel sağlık durumu riskli görülen bebekler de hekim görüşüyle ROP taraması kapsamına alınmaktadır.

ROP muayenesi yapılmazsa ne olur?

Gerekli taramaların ve takiplerin ihmal edilmesi, sinsi ilerleyen retina hasarının zamanında fark edilememesine ve hastalığın geri dönülemez son evreye ulaşmasına neden olabilir. Müdahale edilmeyen ağır vakalarda retina dekolmanı gelişerek kalıcı körlük meydana gelebildiği için ROP muayenesi hayati bir zorunluluk taşımaktadır.

ROP muayenesi için hangi bölüm?

Bebeklerde ROP muayenesi işlemi hastanelerin Göz Sağlığı ve Hastalıkları bölümlerinde gerçekleştirilmektedir ancak bu tarama ileri uzmanlık gerektirdiği için her göz doktoru tarafından yapılmamaktadır. Prematüre bebeklerin retina gelişimini takip etmek ve müdahale etmek üzere bu alanda özel eğitim almış, tecrübeli oftalmologlar veya retina uzmanları tarafından muayenenin yapılması bebeğin göz sağlığı için en güvenilir yoldur.

Prematüre retinopatisi muayenesi nasıl yapılır?

Prematüre bebeklere yapılan göz muayenesinde anestezi ve sedasyon uygulanmaz. Muayeneden önce bebeğe göz bebeğini büyüten damlalar uygulanır. Bu damlalarında belli dozda sulandırılarak bebeklerin sistemik durumuna uygun şekilde hazırlanmasına dikkat edilmelidir. Muayene sırasında bebeğin karnının tok olmaması ve çok beslenmemesi önerilir. Bebeğin göz bebeği yeterli büyüklüğe ulaştıktan sonra (bu genellikle 30-40 dakika sonra olur) bebeğin göz kapaklarını açık tutmaya yarayan blefarosta (kapak açıcı) takılır. Sonrasında indirekt oftalmoskop ile bebeğin retinası incelenir. İşlem doktor ve hemşire gözetiminde yapılırken aileler genellikle dışarıda misafir edilir. 10-15 dakikalık sürede muayene tamamlanır.

Prematüre retinopatisi takibi nasıl ve ne sıklıkta yapılmalıdır?

Prematüre retinopatisinin takibinin sıklığı ROP bulgu ile şiddetine göre belirlenir. ROP açısından çok riskli bir görünüm yoksa hasta iki haftada bir retinadaki damarlanma tamamlanana kadar; ROP bulgusu gelişmişse bulgunun şiddetine ve evresine göre haftada bir hatta 2-3 günde bir sıkı bir takip yapılması gerekir.

Prematüre retinopatisi muayenesinin yan etkileri var mıdır?

Bebeğin gözüne damlatılan damlaya bağlı olarak bebekte ateş oluşabilir. Bununla birlikte işlem sırasında bebeğe stres uygulandığı için solunum problemleri ile karşılaşılabilir. Bu sebeple riskli bebekler yenidoğan yoğun bakımında kontrol edilir.

Prematüre retinopatisinin görülme oranının ülkelerin gelişmişlik seviyeleri ile alakası var mıdır?

Yenidoğan yoğun bakım ünitesinin gelişmişliği prematüre retinopatisinin görülme oranlarında en önemli faktörü oluşturmaktadır.  Gelişmiş ülkelerde koşulların daha iyi sağlanması bu hastalığın erken tanı ve tedavisini mümkün hale getirmektedir. Ancak az gelişmiş ülkelerde sağlık koşulları çok iyi olmadığı ve düzenli tarama protokolleri uygulanmadığı için hastalığın tespiti mümkün olmaz ve bebeklerde görme kaybı oranı artar. Hastalık için uygulana zamanında takip ve tedavilere rağmen agresif gidişli süreçler yaşanabilir ve görme kaybı engellenemeye bilir.

Prematüre retinopatisinin bebeklerin ağrılıklarına göre görülme oranları nelerdir?

Doğum ağırlığı ve doğum haftası düştükçe ROP görülme riski artar. 25 haftalık bir bebekte neredeyse yüzde 80 oranında prematüre retinopatisi görülürken, 32 haftanın altında olan bebekte bu oran yüzde 10 civarında olur.

Prematüre retinoplastisi hastalığı olan bebeklerin aileleri nelere dikkat etmelidir?

Ailelerin prematüre retinoplastisi olan bebekleri için özen göstermesi gerekir. Muayene zamanlarını hiç kaçırmadan çocuklarını kontrole götürmelidir. Kontrol tarihleri ile ilgili kendilerine göre inisiyatif kullanmamalıdır.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."