Sarı Nokta Hastalığı (Makula Dejenerasyonu) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?

Sarı nokta hastalığı (yaşa bağlı makula dejenerasyonu), gözün merkezi görmesinden sorumlu olan ‘makula’ ismi verilen bölgedeki yapısal bozulma sonucu ortaya çıkan hastalık türüdür. Zamanla görme kaybına neden olabilmektedir. Yaşlanma süreci ve diğer nedenlere bağlı olarak başlayan sarı nokta hastalığı, erken dönemde hiçbir şikayet oluşturmadığı için çoğu zaman 2. ve 3. evrede teşhis edilebilmektedir. Tedavi ise hastalığın tipine göre belirlenir. Memorial Kayseri Hastanesi Göz Hastalıkları Bölümü Uzmanları, sarı nokta hastalığı ve tedavisi ile ilgili bilgi verdi. 

Sarı Nokta Hastalığı (Makula Dejenerasyonu) Nedir?

Gözün keskin görmesini sağlayan yaklaşık bir mercimek tanesi büyüklüğünde olan sinir tabakasında ortaya çıkan hastalığa sarı nokta hastalığı adı verilmektedir. Gözün en arka kısmında yer alan retina (sinir hücre) tabakasında sinir hücreleri her yerde eşit yoğunlukta değildir. Göze gelen ışıkların odaklandığı merkez ‘makula’ olarak adlandırılan ve keskin görmemizi sağlayan yerdir. Makulayı, lutein ve zeaksantin adlı göze özgü sarı pigmentler fazla ışık hasarından korumaktadır. Bu pigmentlerin rengi nedeniyle burası sarı nokta olarak adlandırılır. Bu bölge alan olarak retinanın neredeyse % 5’ini kapsamaktadır fakat görme işlevinin neredeyse % 95’inden sorumludur. Özetle küçük bir alanda çok yüksek metabolik aktivite vardır.

Ömür boyu yoğun metabolik aktivite sonucu makula (sarı nokta) artık toksik artıklarını temizleyemez hale gelmekte ve retina hücrelerinin beslenmesi bozulmaktadır. Beslenemeyen sinir hücrelerinin fonksiyonlarını kaybetmesi ve ölmesine sarı nokta hastalığı denilmektedir.  

Sarı Nokta Hastalığının Türleri Nelerdir?  

Sarı nokta hastalığı türleri, merkezi görüşü etkileyen ilerleyici bir retina rahatsızlığının seyrini, belirtilerini ve tedavi yaklaşımlarını belirleyen iki ana formu bulunmaktadır: Kuru Tip ve Yaş Tip. Bu iki tip, hastaların görme sağlığı üzerindeki etkileri açısından belirgin farklılıklar gösterir.

Kuru tip sarı nokta hastalığı (Atrofik form)

Kuru tip, sarı nokta hastalarının büyük çoğunluğunda (yaklaşık %85-%90) görülen ve genellikle daha yavaş ilerleyen formdur. Bu tipte görme kaybı, genellikle uzun yıllara yayılan kademeli bir süreçte meydana gelir.

Kuru tip makula dejenerasyonunun temelini, makulanın altında drusen adı verilen sarı renkli artık maddelerin birikmesi oluşturur. Bu drusenler, yaşlanma süreciyle birlikte makula hücrelerinin normal metabolik atıklarını temizleme yeteneğinin azalması sonucu birikir.

• Drusen Birikimi: Bu birikintiler, makuladaki ışık algılayıcı hücrelere baskı yaparak onların beslenmesini bozar ve işlevlerini kaybetmelerine neden olur.
   
• Hücre Kaybı (Atrofi): Zamanla, biriken bu artık maddeler ve kronik hasar nedeniyle makula bölgesindeki hücrelerde incelme ve ölüm (atrofi) meydana gelir. Bu durum, merkezi görme keskinliğinde yavaş ama sürekli bir azalmaya yol açar.
   
• Seyir: Kuru tipte görme kaybının ciddi bir düzeye ulaşması, birçok hastada on yıldan daha uzun bir süre alabilir. Ancak bu yavaş seyreden formun bile ileri evrelerinde, geniş alanlı hücre ölümleri ciddi görme bozukluklarına neden olabilir.

Kuru tip, her ne kadar yavaş ilerlese de, herhangi bir anda yaş tipe dönüşme riski taşır. Bu nedenle kuru tip teşhisi olan kişilerin görme kalitelerindeki en ufak bir değişikliği dahi derhal uzman bir göz hekimine bildirmesi gerekmektedir.

Yaş tip sarı nokta hastalığı (Neovasküler form)

Yaş tip makula dejenerasyonu, hastalığın daha nadir görülen ancak ciddi ve ani görme kaybına neden olma potansiyeli en yüksek olan formudur. Bu tip, görme sağlığı açısından daha agresif bir tablo çizer.

Bu formun ortaya çıkmasında temel etken, makula bölgesindeki beslenme bozukluğuna cevap olarak vücudun kontrolsüz bir tamir mekanizması başlatmasıdır.

• Anormal Damar Gelişimi: Makula altındaki zarda hasar oluştuğunda, vücut bu bölgeyi beslemek amacıyla VEGF (Damar Büyüme Faktörü) gibi maddeler salgılar. Bu faktörlerin etkisiyle makulanın altında anormal, yeni kan damarları oluşur.
   
• Sızıntı ve Kanama: Yeni oluşan bu damarlar sağlıksız, zayıf duvarlı ve geçirgendir. Bu yapıları nedeniyle damarlardan makula tabakalarının altına sıvı sızıntısı ve kanamalar meydana gelir.
   
• Hızlı Görme Kaybı: Sıvı birikimi ve kanama, makula dokusunun şişmesine ve hızla tahrip olmasına yol açar. Bu durum, hastanın merkezi görüş alanında aniden ortaya çıkan ciddi bulanıklık, çarpıklık veya karanlık bir leke şeklinde kendini gösterir.
   
• Tedavi Farkı: Yaş tip, hızlı ilerlemesine rağmen, günümüzde geliştirilen ve bu anormal damar oluşumunu engelleyen ilaçların (Anti-VEGF) doğrudan göze enjekte edilmesiyle etkin bir şekilde kontrol altına alınabilmekte ve görme kaybının ilerlemesi durdurulabilmektedir. Erken teşhis ve düzenli tedavi, bu tipte kritik bir rol oynar.

Sarı Nokta Hastalığı (Makula Dejenerasyonu) Kimlerde Görülür?

Bu hastalık bir ileri yaş hastalığıdır. Yaş ilerledikçe yapabildiğimiz birçok şeyi eskisi gibi yapamadığımız için, görme fonksiyonu da yaşlanma etkisiyle azalmaktadır. Gözün en fazla çalışan bölgesi olan sarı nokta da yaşlanma ile eski performans kaybolmaktadır. Bu hastalık özellikle 60 yaş ve üzerindeki insanlarda daha fazla görülür. Genetik yatkınlık, güneş ışığına maruziyet ve sigara kullanmak risk faktörleri arasındadır.

Sarı Nokta Hastalığı (Makula Dejenerasyonu) Belirtileri Nelerdir?

Sarı nokta hastalığı belirtileri, genellikle sinsi ve ilerleyici bir yapıya sahiptir. Erken evrelerde fark edilmesi zor olabilir, zira sağlam olan diğer göz, görme eksikliğini telafi edebilir. Belirtiler, hastalığın ilerlemesiyle birlikte daha belirgin ve rahatsız edici hale gelir. Merkezi görmeden sorumlu makula bölgesinin etkilenmesine bağlı olarak ortaya çıkan temel belirtiler aşağıdaki gibidir.

• Çarpık ve eğri görme
• Merkezi görme kaybı
• Detayları ayırt etmede zorluk
• Işık ihtiyacının artması
• Renklerin soluklaşması
• Cisimlerin boyutunda değişiklik
• Çevre zıtlığı

Çarpık ve Eğri Görme (Metamorfozi): Hastalığın en erken ve en ayırt edici belirtilerinden biridir. Normalde düz olması gereken kapı kenarları, pencere pervazları, fayans aralıkları gibi çizgiler dalgalı, eğik veya bükülmüş olarak algılanır. Özellikle yaş tip makula dejenerasyonunda hızla ortaya çıkabilir.

Merkezi Görme Kaybı: Hastalık ilerledikçe, doğrudan bakılan alanın merkezinde bulanıklık, puslu bir görüntü veya koyu, boş bir leke (skotom) oluşur. Kişi, bir kelimenin ortasındaki harfleri veya baktığı kişinin yüzünü net görememeye başlar.

Detayları Ayırt Etmede Zorluk: Okuma, yazı yazma, ipliği iğneye geçirme veya yüz tanıma gibi ince detay gerektiren işlerde belirgin bir zorlanma yaşanır.

Işık İhtiyacının Artması: Normal ışık koşullarında okumakta veya çalışmakta zorlanma, daha iyi görmek için daha fazla ve daha parlak ışığa ihtiyaç duyma.

Renklerin Soluklaşması: Görülen renklerin canlılığını kaybetmesi, eskiye göre daha soluk ve mat algılanması.

Cisimlerin Boyutunda Değişiklik: Bazen cisimlerin gerçek boyutundan daha büyük (makropsi) veya daha küçük (mikropsi) görülmesi gibi algı bozuklukları ortaya çıkabilir.

Merkez/Çevre Zıtlığı: Glokom gibi çevresel görmeyi daraltan hastalıkların aksine, sarı nokta hastalığında hastalar görme alanının kenarlarını yani çevresel görmeyi korurken, tam ortaya baktıkları yeri görmekte ciddi güçlük çekerler.

Sarı Nokta Hastalığının (Makula Dejenerasyonu) Teşhisi Nasıl Konulur?

İleri yaş gurubu kişilerin hiçbir şikayeti olmasa bile yılda en az bir kez rutin göz muayenesi olması erken teşhis ve tanı için önemlidir. Sarı nokta hastalığından şüphelenilen hastanın muayenesinde görme keskinliği ve biyomikroskop muayenesi yapılmaktadır. Sarı nokta hastalığı açısından göz bebeklerinin damla ile büyütülmesinin ardından, mercek yardımıyla göz dibi muayenesi yapılarak retina değerlendirilir. Retina konusunda tecrübeli bir hekim tarafından retina incelendiğinde şüphe oluşur ise göz tomografisi ve göz anjiyosu yardımı ile sarı nokta teşhisi yapılır.

Sarı Nokta Hastalığı (Makula Dejenerasyonu) Tedavisi Var mı?

Hastalığın türüne göre yapılacak tedaviler farklılık gösterir. Kuru tip sarı nokta hastalığında hastalık 4 evrede incelenir. Bu konuda yapılan çok merkezli çalışmalara göre ilk evrede tedavi etkili değildir. Fakat 2. ve 3. evrede tedavi başlandığında 4. evreye geçiş azaltılabilir.  Kuru tip için sarı noktaya özgü lutein ve zeaksantin içeren multivitamin takviyeleri hekim kontrolünde verilmektedir. Yaş tipte ise damar geçirgenliğini azaltmak için göz (intravitreal) içine iğne (Anti-VEGF) tedavileri yapılmaktadır.

Bu tedaviler, sarı nokta hastalığının yaş tipinde görme kaybının ilerlemesini durdurmak ve hatta bazı hastalarda görmeyi bir miktar iyileştirmek amacıyla uygulanır. Anti-VEGF adı verilen bu ilaçlar, anormal damarların oluşumunu ve sızıntı yapmasını sağlayan büyüme faktörlerini bloke ederek etki gösterir. Tedavi genellikle bir dizi başlangıç enjeksiyonuyla başlar, ardından hastanın durumuna göre doktorun belirleyeceği periyotlarla idame dozlarına devam edilir. Düzenli takip ve enjeksiyon, bu tip sarı nokta hastalığı yönetiminin en kritik unsurudur. Tedavinin aksatılması, ne yazık ki hızlı ve kalıcı görme kaybına yol açabilir.

Sarı nokta hastalığının her iki türünde de temel amaç, mevcut görmeyi korumak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır. Göz hekimi, hastalığın tipini, evresini ve hastanın genel sağlık durumunu değerlendirerek en uygun tedavi planını oluşturur. Erken teşhis ve düzenli göz kontrolleri, başarılı bir tedavi sonucunun elde edilmesinde en önemli adımdır.

Sarı Nokta Hastalığı ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Gözde sarı nokta hastalığı nedir?

Gözde sarı nokta hastalığı, yaşa bağlı olarak ortaya çıkan ve gözün arkasındaki makula adı verilen merkezi görme noktasını etkileyen ilerleyici bir hastalıktır. Makula, detaylı görme ve okuma yeteneğimizden sorumludur. Bu nokta hasarlandığında, kişiler merkezi görmede bulanıklık, eğrilik veya karanlık bir leke fark eder. Hastalığın yavaş ilerleyen kuru tip ve ani görme kaybına yol açabilen yaş tip olmak üzere iki ana formu bulunmaktadır.

Sarı nokta hastalığı (makula dejenerasyonu) nasıl belli olur?

Hastalığın erken döneminde hiçbir şikayet oluşturmayacağı için rutin göz muayenesi dışında anlaşılması oldukça güçtür. Göz bebeği büyütülerek yapılan göz dibi muayenesi ve gerekirse göz tomografisi (optik koherens tomografi) ile detaylı inceleme sonucunda bu hastalığın teşhisi konmaktadır. Ailesinde bu hastalık olanların daha dikkatli olması erken tanı için önemlidir. Hastalık her iki gözde de eş zamanlı olarak başlayabilir. Fakat sıklıkla tek bir gözde başlar, bir süre sonra maalesef diğer gözde de hastalık görülür. Evde erken tanı için yapılacak bazı yöntemler vardır. Gözleri tek tek kapatıp diğer gözle düz çizgilere bakmak pratik bir tarama yöntemi olarak kullanılabilir.

Sarı nokta hastalığı için damla tedavisi var mı?

Bu hastalığın tedavisinde veya önlemek için onaylanmış bir damla tedavisi henüz bulunmamaktadır.

Sarı nokta hastalığı genetik midir?

Sarı nokta hastalığının oluşumunda genetik nedenler önemli bir yer teşkil etmektedir. Hastaların öyküsü dinlendiğinde ailesel yatkınlık çok dikkat çekici bir şekilde ön plana çıkmaktadır. Hatta yapılan çalışmalara göre hastaların tedavisinde genetik nedenlere göre daha özgü tedavi seçenekleri planlanmaktadır.

Sarı nokta hastalığı körlük yapar mı?

Bu hastalık maalesef ciddi görme kayıplarına sebep olabilmektedir. Hastalığın tipine, evresine ve makulada etkilediği alana göre görme problemleri oluşturur. Kuru tipin 4. evresinde ve yaş tipte merkezi görme neredeyse tamamen kaybolmaktadır. Hastalar sadece yanlardan bir miktar görmektedir. Bu da birçok hasta için günlük işlerini yapabilecek bir görme yetisi yine de sağlayabilmektedir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."