Selektif Mutizm Nedir? Neden Olur?

Selektif mutizm, özellikle çocukluk döneminde daha sık görülen ve travmalar, anksiyete ya da korku hali nedeni ile yaşanan bir konuşma problemidir. Konuşma probleminin ortaya çıkması psikolojik etkenlere bağlıdır. Çocuk, bilinçli ya da bilinçsiz olarak konuşmayı keser. Bu durum bazen hiç konuşmama şeklinde ortaya çıkabileceği gibi bazense sadece belli ortamlarda konuşmama şeklinde ortaya çıkar.

Selektif Mutizm Nedir? Seçici Mutizm Ne Demek?

Seçici mutizm, kişinin korku ya da travma nedeni ile konuşmasını engelleyen ruhsal ya da psikolojik bir problem olarak değerlendirilir. Kısaca SM olarak da adlandırılan bu durum, anksiyete türleri arasında yer alır. Genellikle çocuklarda görülse de yetişkinlerde de bazı nedenlere bağlı olarak bu problemin ortaya çıkma ihtimali vardır. Bu problemi yaşayanlar, bazı kişiler ile konuşma eğiliminde olabilir. Bazıları ise kimse ile konuşmayabilir. Yaşanan durumun nedenine bağlı olarak ortaya çıkan konuşmama türü değişiklik gösterir.

Selektif Mutizm Neden Olur?

Selektif mutizm, kaygı ve anksiyete bozukluklarına bağlı olarak ortaya çıkabilir. Aynı zamanda kişinin yaşadığı travmatik olaylar nedeni ile de bu durum görülebilir. Sosyal anksiyete bozukluğu, otizm spektrum bozukluğu ve ayrılık kaygısı gibi nedenler, bu durumun oluşumuna yol açabilir. Birçok farklı nedenle kişilerde selektif mutizmin görülme ihtimali vardır. Bu durumun oluşum nedenlerinden bazıları şunlardır;

Kaygı ve anksiyete bozuklukları

Kaygı ve anksiyete bozuklukları, bu durumun en temel nedenleri arasında yer alır. Özellikle sosyal fobi nedeni ile selektif mutizm problemi daha yaygın görülür. Sosyal fobisi olan kişilerin fazla kalabalık ortamlarda bulunması halinde konuşmama problemi başlayabilir. Selektif mutizm sorununun yaklaşık %75 - %80'i bu nedenle ortaya çıkar. Kişinin kaygı yaratan bir ortamda bulunması da bu durumu tetikler. 

Genetik ve çevresel faktörler

Mutizm oluşumunda çevresel faktörlerin de etkisi vardır. Kaygı bozukluğu olan çocuklarda çevredeki uyaranlar ve aile yaklaşımı, bu durumun oluşmasına yol açabilir. Çocuğun sürekli olarak susturulması, duygularını bastırmak zorunda kalması ve kendini ifade edememesi vb. nedenlere bağlı olarak konuşmama problemi ortaya çıkabilir. Aynı zamanda genetik yatkınlığa bağlı olarak da kişilerde selektif mutizm oluşabilir. Kişinin aile bireylerinde daha önce bu durumun yaşanmış olması, çocukta görülme ihtimalini artırır. 

Travmatik deneyimler

Travmatik deneyimler özellikle çocukluk döneminde psikolojik ve ruhsal problemlere neden olarak mutizme yol açabilir. Çocuk psikolojisi, yetişkinlere kıyasla olaylardan daha kolay bir şekilde etkilenmeye yatkındır. Bu nedenle de yaşanan travmatik deneyimler, konuşmama problemine neden olabilir. Çocuğun şiddete maruz kalması, cinsel taciz geçmişi, sevdiği birini kaybetmesi gibi olaylar, ciddi sorunlara yol açar. Bu gibi durumlarda çocuk yaşadığı problemi, korktuğu ya da duygularını bastırdığı için paylaşamayabilir.

Selektif Mutizm Belirtileri Nelerdir?

Selektif mutizm genellikle konuşmama gibi belirtiler ile ortaya çıkar. Belirtiler, mutizm türüne bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Selektif, seçici mutizm anlamına gelir. Bu durumda kişiler, rahat hissettikleri ortamlarda konuşur ama bazı ortamlarda konuşmama problemi ortaya çıkar. Selektif mutizm belirtileri aşağıdaki gibidir;

• Bazı ortamlarda konuşmamak
• Sosyal çevrede sessiz kalmak
• Evde normal konuşmak
• Kalabalıkta stres seviyesinin artması

Belirli ortamlarda konuşamama

Belirli ortamlarda konuşmama, seçici mutizm türünde en yaygın görülen belirtidir. Bu süreçte kişiler, sadece kendini rahat hissettiği ortamda konuşur. Bazen ise ortamdaki belirli kişiler ile iletişim kurmayı tercih eder. Ortaya çıkan bu durum bilinçli değildir. Tamamen kişinin bilinçaltında kendini koruma isteğinin oluşmasıdır. Bazı ortamlar ya da kişiler, kişinin kaygı seviyesini artırabilir. 

Sosyal ortamlarda sessizlik

Özellikle sosyal ortamlarda kişi konuşmamaya başlayabilir. Bu durum genellikle sosyal fobi ve anksiyete nedeni ile ortaya çıkar. Sosyal ortamlarda kişi kendini iyi hissetmeyebilir. Aynı zamanda kalabalığa bağlı olarak stres seviyesinde yükselme meydana gelir. Kişilerde mutizm, sadece sosyal ortamlarda konuşmama şeklinde ortaya çıkabilir. Sosyal ortamlarda tam konuşmama yerine kekemelik de görülebilir.

Evde normal konuşma davranışı

Selective mutizm problemi görülen kişiler, evde ailesi ile normal iletişimini sürdürebilir. Fakat eve farklı kişiler geldiğinde ya da başka bir ortamda konuşma kesilir. Bu durum, kişinin sadece güvendiği insanlar ile iletişim kurması olarak tanımlanır. Mutizme bağlı olarak bu durum ortaya çıkabilir. Bazı terapi yöntemlerine başvurularak mutizm belirtilerinin hafifletilmesi mümkündür.

Selektif Mutizm Kimlerde Görülür?

Selektif mutizm genellikle travmatik geçmişi olan çocuklarda ve sosyal anksiyetesi olan bireylerde görülür. Fakat bu durumun çocuklarda ortaya çıkma ihtimali daha yüksek olarak bilinir. Özellikle 3 ila 6 yaş çocuklarda ilk belirtiler ortaya çıkabilir. Yetişkinlerde görülme ihtimali de vardır.

Çocuklarda selektif mutizm

Çocuklarda selektif mutizm belirtileri farklı şekillerde ortaya çıkar. Bu nedenle 3 ile 6 yaş arasındaki dönemde fark edilmeyebilir. Çocuk, aile bireyleri ile iletişim kurmakta sorun yaşamayabilir. Fakat okul dönemi başladığında, çocukta konuşmama problemi ortaya çıkabilir. Bu durum ise erken dönemlerde mutizmin fark edilmemesine yol açar.

Yetişkinlerde görülür mü?

Mutizm, genellikle çocukluk döneminde tedavi edilmediğinde yetişkinlikte de görülür. Nadiren de olsa ergenlik ve yetişkinlik döneminde seçici konuşmazlık ya da farklı mutizm türlerinin görülme ihtimali vardır. Yetişkinlik döneminde yaşanan travmatik olaylar da bu durumun oluşmasına neden olabilir. Çocukluk döneminde bazen anksiyete oluşumu görülmeyebilir ve durum, bu nedenle tedavi edilmez. Yaşın ilerlemesi, daha fazla kişi tanıma, iş hayatı, okul hayatı vb. durumlar kişinin anksiyete bozukluğunun şiddetlenmesine neden olabilir. Anksiyetenin şiddetlenmesi ise yetişkinlikte mutizm belirtilerinin ortaya çıkmasına neden olabilir.

Selektif Mutizm Türleri Nelerdir?

Selektif mutizm, iki farklı türde değerlendirilir. Bu türlere göre kişide ortaya çıkan belirtiler de değişiklik gösterir. Kişilerde hangi mutizm türünün olduğu, belirtilerin gözlemlenmesi ile anlaşılır. Fakat kesin bir tanı konulabilmesi için doktora başvurulmalıdır. Mutizm türleri şunlardır;

Akinetik mutizm

Akinetik mutizm türünde kişi konuşmaz ve hareket etmez. Herhangi bir şekilde tepki gösterilmez. Bu durum, felç gibi düşünebilir ama kişinin aslında fiziki açıdan bir sağlık problemi yoktur ve bilinci yerindedir. Göz hareketleri ile tepki verilmesi bu süreçte mümkündür. Çevreye karşı ilgisizlik ve isteksizlik görülür.

Durumsal (seçici) mutizm

Seçici mutizm, kişinin belirli ortamlarda konuşmayı kesmesidir. Genellikle daha rahat ve güvenli hissedilen ortamlarda iletişim gerçekleşir. Özellikle bazı kişiler ile iletişim kurulmaması da mümkündür. Bu durum, kişinin konuşacağı ortamı ve kişiyi seçmesi olarak tanımlanabilir. Kişinin hangi kişilerle iletişim kurmaktan kaçındığının gözlemlenmesi, kişinin neden konuşmaktan kaçındığını anlamaya yardımcı olabilir.

Selektif Mutizm ile Sosyal Kaygı Arasındaki İlişki

Selektif mutizm, kişilerin sosyal ortamlarda konuşmaması ile ortaya çıkabilen bir durumdur. Sosyal kaygı problemi olan kişilerde de genellikle içe kapanıklık gözlemlenir. Sosyal kaygı problemi olan çocuklarda, selektif mutizm oluşma ihtimali çok daha yüksek olarak değerlendirilir. Fakat her sosyal kaygısı olan kişide bu durum ortaya çıkmayabilir. Selektif mutizm ile sosyal kaygı arasındaki ilişki şunlara bağlıdır;

Sosyal fobi ile bağlantısı

Sosyal fobisi olan kişiler genellikle kalabalık ortamlara çıkmaktan kaçınır. Sürekli göz önünde olmak kişiyi rahatsız eden bir durumdur. Bu gibi durumlarda topluluk önünde konuşma yapmak, kişinin strese girmesine neden olur. Genellikle bu tür aktivitelerden kaçınılma eğilimi vardır. Selektif mutizmde de kişiler, sosyal ortamlarda ve topluluk önünde konuşmaz.

İletişim problemleri

Sosyal fobi ile selektif mutizmin diğer bir bağlantısı da iletişim problemidir. Kişiler, konuşuyor olsa da kendilerini tam olarak ifade edemeyebilirler. Bu durumda iletişim problemleri ortaya çıkar. İlerleyen süreçlerde bu durum, kişinin arkadaş edinememesine ve yalnızlaşmaya başlamasına yol açar. Yaşanan durum ise depresyon riskini artırır.

Selektif Mutizm Nasıl Teşhis Edilir?

Selektif mutizm teşhisi için psikolog randevusu alınmalıdır. Psikologlar, kişinin yaşadığı durumun daha doğru bir şekilde değerlendirilmesini sağlar. Ortaya çıkan belirtiler göz önünde bulundurularak gözlem yapılır. Kişilerde davranış bozukluğu olup olmadığı incelenir. Net bir tanı konulabilmesi için tek seans yeterli olmayabileceği için birkaç seans gözlem yapılması gerekir.

Uzman değerlendirmesi

Kişilere teşhis konulabilmesi, uzman değerlendirmesi ile mümkündür. Çocuğa bazı sorular sorulur ve yanıt verip vermediğine bakılır. Daha sonrasında ise farklı bir şekilde iletişim kurma şekli denenir. Çizimler ya da oyunlar ile çocuğun yanıtları değerlendirilir. Bu süreçte aile ile de görüşmeler gerçekleştirilir.

Gözlem ve klinik süre

Psikolog seanslarında kişinin davranışları gözlemlenir. Nelerden huzursuz olduğu anlaşılmaya çalışılır. Birkaç seans yapılır ve bu süreçte durum değerlendirilir. Konuşmamasının sebebinin farklı bir nedeni olabilir. Bunun anlaşılabilmesi için farklı uzmanların görüşüne başvurulması gerekebilir.

Selektif Mutizm Nasıl Tedavi Edilir?

Selektif tedavisi için öncelikle kişinin psikoloğa başvurması gereklidir. Böylelikle bazı terapi yöntemleri ile tedavi süreci başlatılır. Psikolog desteğinin yeterli olmaması halinde ise kişi, psikiyatriste yönlendirilir. Psikiyatristler, ilaç tedavisine başlanmasını gerekli görebilir. Bazı kişilerde hem psikoterapi hem psikiyatri seanslarının eş zamanlı olarak gerçekleştirilmesi gerekebilir. Mutizm tedavi yöntemleri şu adımlardan oluşur;

Davranışçı terapi yöntemleri

Davranışçı terapi yöntemleri birkaç farklı şekilde gerçekleşebilir. Bu süreçte oyun terapisi gibi yöntemlere de başvurulur. Çocuk, konuşmaya teşvik edilir. Davranışçı terapi aşamasında öncelikle çocuğa güvenli bir alan oluşturulur. Güvenli alanda konuşmanın başlaması hedeflenir. Adım adım maruz bırakma aşamasına geçilerek çocuk, güvenli alandan çıkarılır ve iletişime devam etmesi hedeflenir. Ödüllendirme, örnek gösterme ve uyaranları azaltma gibi farklı yöntemler ile birlikte tedavi gerçekleştirilir.

Aile ve okul desteği

Aile ve okul desteği, tedavi sürecinin daha olumlu bir şekilde ilerlemesine yardımcıdır. Ev içerisinde de çocuklara güvenli alan oluşturulmalıdır. Çocuğun durumu hakkında öğretmenlere bilgilendirme yapılması da oldukça önemlidir. Öğretmenlerin çocuğu yanıt vermeye zorlamaması gerekir. Okullardaki rehber öğretmenler de bu süreçte çocuğa destek olabilir.

Selektif mutizm ilaç tedavisi

Psikolog desteğinin yeterli olmadığı noktalarda kişilerin psikiyatri alanından randevu alması gerekir. Kişiler, psikolojik açıdan desteklenirken aynı zamanda da ilaç tedavisi gerçekleşir. Selektif mutizm ilaç tedavisi ve psikolog desteği ile daha kolay bir şekilde tedavi edilir. Böylelikle kişiler, tedaviye daha hızlı bir şekilde yanıt verebilir. Bazı kişiler ise sadece psikolog desteği ile bu süreci atlatabilir.

Selektif Mutizm ile Başa Çıkma Yolları Nelerdir?

Selektif mutizm ile başa çıkmak için psikolojik destek alınması gereklidir. Çocuklarda bu tür problemler ortaya çıktığında, psikolojik desteğe ek olarak aile desteği de oldukça önemlidir. Yetişkinlik sürecinde de kişinin çevresindeki kişilerin desteği ile bu süreçle başa çıkmak daha kolay hale gelir. Kişiyi iletişime teşvik etmek gerekir ama bu aşamada konuşmaya zorlamak, kişinin kendisini daha kötü hissetmesine ve iletişimi tamamen kesmesine neden olabilir. Mutizm ile başa çıkma yolları şunlardır;

Evde destekleyici yaklaşımlar

Ev içerisinde kişinin ve özellikle çocukların kendisini daha rahat hissetmesi gerekir. Ev içerisinde iletişime dikkat edilmelidir. Kişi, konuşmaya zorlanmamalıdır. Sakinlik ve anlayış gösterme bu süreçte oldukça önemlidir. Çocuklarda konuşma girişimi söz konusu ise destekleyicilik açısından ödüllendirme sistemi uygulanabilir. Sevdiği sağlıklı atıştırmalıklar verilebilir ya da farklı bir etkinlik yapılabilir.

Çocuğa güvenli alan sağlama

Çocuklar, kendilerini güvende hissettiklerinde daha rahat iletişim kurar. Güvenli alanda kaygı ve stres seviyesi azalmaya başlar. Bunun için çocuklara bağırılmamalıdır. Öfke ile yaklaşmak, konuşmama probleminin ilerlemesine neden olur. Çocuğun duygularını ifade etmesine izin verilmelidir. Duyguları bastırmak, farklı psikolojik problemlerin oluşmasına yol açar. Çizim yaparak, yazarak ya da kendi istediği yöntemler ile duygular ifade edilmelidir.

İletişimi teşvik etme

İletişime teşvik etmek için evde bazı yöntemlere başvurulabilir. Örneğin çocuğa bazı sorular sorulur ve evet ya da hayır şeklinde yanıt vermesi istenir. Bu yanıt yazarak, el hareketleriyle ya da kafa hareketleriyle verilebilir. Oyun oynayarak da bu sürecin desteklenmesi mümkündür. Daha sakin bir ses tonu ile iletişim kurmak hem çocuğun kendini güvende hissetmesine yardımcı olur hem de iletişime teşvik eder. 

Selektif Mutizm ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Selektif mutizm geçer mi?

Selektif mutizm doğru tedavi yöntemleri ile geçebilen bir ruhsal problemdir. Kişilerin erken dönemde tedaviye başlaması, iyileşme ihtimalini de artırır. Düzenli olarak seanslara katılım sağlanmalıdır ve reçete edilen ilaçlar varsa kullanılmalıdır. Seanslarda gerçekleştirilen uygulamalar ve pratikler ile kişi zamanla tekrar konuşmaya başlar.

Çocuklar neden bazı ortamlarda konuşmaz?

Çocuklar genellikle rahat hissedemediği ortamlarda konuşmak istemeyebilir. Aynı zamanda bulunulan ortamda travmatik bir olay yaşanmış olabilir ya da ortamdaki birinden korkuyor olabilir. Ortamdaki bir kişinin çocuğa bağırması, donma refleksine neden olabilir. Bu durum ise anksiyete bozukluğu, sosyal fobi ve selektif mutizm oluşumuna yol açabilir.

Selektif mutizm tedavisi ne kadar sürer?

Selektif mutizm tedavisi ortalama olarak 3 ay ila 12 ay arasında tamamlanır. Tedavinin süresi, kişinin yaşadığı problemin temeline bağlı olarak değişiklik gösterir. Özellikle travma ve istismar nedeni ile kişide bu durum ortaya çıktığında, süreç uzayabilir. Erken dönemde tedaviye başlanması ise kişinin tedaviye daha hızlı yanıt vermesine yardımcı olabilir.

Selektif mutizm için hangi bölüme / uzmana gidilmeli?

Mutism belirtilerinin ortaya çıkması halinde çocuk psikologlarından randevu alınabilir. Gerekli durumlarda ise psikiyatriye yönlendirme gerçekleştirilir. Fakat ilk aşamada psikolog randevusu alınmalıdır.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."