Tip 1 Diyabet Nedir? Tip 1 Diyabet Belirtileri ve Tedavisi

Tip 1 diyabet pankreasın çok az ya da hiç insülin üretmediği, özellikle genetik faktörlerle birlikte diğer bazı nedenlerin sonucunda genellikle çocuklar, gençler ve erişkinlerde ortaya çıkan oluşan insüline bağımlı olunan otoimmün bir hastalıktır. Tip 1 diyabetin tam anlamıyla bir tedavisi olmasa da insülin, diyet ve yaşam tarzı değişiklikleriyle şeker kontrolünü yönetmek mümkündür.

Tip 1 Diyabet Nedir?

İnsüline bağımlı diyabet olarak da bilinen tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin yapan beta hücrelerine saldırması ile insülin üretiminin yetersiz ya da hiç olmadığı, insülin ihtiyacının takviye ile karşılanmak durumunda kalındığı kronik diyabet hastalığı türüdür. Tip 1 diyabete genellikle çocukluk ve ergenlik döneminde rastlanır.

Kişinin vücudunda yeteri kadar insülin hormonu bulunmadığı durumlarda kanda çok fazla şeker birikmesi yaşanır, bu durum da hiperglisemiye (yüksek kan şekeri) neden olur. Vücut yediği yiyecekleri enerji için kullanamayacak duruma gelir ve tedavi edilmediği durumlarda tip 1 diyabet hastalığı ciddi riskleri beraberinde getirir. Bilinen belirgin bir tedavisi söz konusu olmayan tip 1 diyabet; insülin, ilaçlar, diyet listesi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle birlikte kontrol altına alınabilen bir hastalık olarak kabul edilir.

Tip 1 Diyabet Neden Olur?

Otoimmün hastalık olan tip 1 diyabete bağışıklık sisteminde ki sorunun pankreastaki insülin üreten beta hücrelerine saldırması ve bunun sonucu olarak insülinin hiç ya da yetersiz üretilmesi neden olur. Tip 1 diyabet hastası olan kişilerde insülin yetersizliği meydana geldiği için bu hastalar ihtiyaç duydukları insülin ihtiyaçlarını ömür boyunca enjeksiyon yardımıyla dışardan karşılamak zorunda kalırlar.

Ayrıca tip 1 diyabet hastalığı genetik faktörlerle birlikte stres ve travmaya bağlı olarak da tetiklenebilir. Toplumdaki diyabet vakalarının yaklaşık yüzde 10’unu oluşturan tip 1 diyabet hastalığı genellikle çocukluk döneminde ortaya çıksa da her yaştan insanı etkilediği de unutulmamalıdır.

Tip 1 Diyabet Belirtileri Nelerdir?

Tip 1 diyabet, pankreasta insülin üreten beta hücrelerinin bağışıklık sistemi tarafından hasara uğratılması sonucu gelişen, insülin eksikliği ile seyreden kronik bir hastalıktır. Bu durum vücudun glikozu enerjiye dönüştürememesine neden olur ve kan şekeri seviyesinin hızla yükselmesine yol açar. Tip 1 diyabet belirtileri genellikle ani başlar ve kısa sürede ilerleyebilir. Pankreasın insülin hormonu üretemediği durumlarda meydana gelen Tip 1 diyabet belirtileri yaşayan kişiler genellikle:

• Ani Kilo Kaybı: Yeterli insülin olmadığında vücut enerji ihtiyacını karşılamak için yağ ve kas dokusunu kullanmaya başlar. Bu durum kısa sürede fark edilir düzeyde kilo kaybına yol açabilir.
• Aşırı Susuzluk Hissi (Polidipsi): Ağız kuruluğu ve su içme ihtiyacı, vücut idrarla fazla sıvı kaybettiği için oluşur. Bu belirti genellikle hastalığın en erken fark edilen bulgularından biridir.
• Sık İdrara Çıkma (Poliüri): Yüksek kan şekeri, böbreklerin fazla glikozu idrarla atmasına neden olur. Bu durum su kaybına yol açarak sık idrara çıkma ve gece uykudan uyanma (noktüri) şikayetlerine neden olabilir
• Artan Açlık (Polifaji): Artam açlık hissi genellikle insülin yetersizliği nedeniyle hücreler glikozu enerjiye dönüştürememesinden kaynaklı olabilir. Glikozun enerjiye dönüşememesi durumu beyne sürekli açlık sinyali gönderilmesine ve yemek yedikten sonra bile doymama hissine neden olabilir.
• Yorgunluk Ve Halsizlik: Hücreler glikozu enerjiye dönüştüremediğinde, kas ve sinir sistemi yeterli yakıt alamaz. Bu durum sürekli yorgunluk, halsizlik ve performans düşüklüğüyle kendini gösterir.
• Görme Bulanıklığı: Yüksek kan şekeri, göz merceğinde sıvı dengesini bozarak geçici görme bulanıklığına neden olabilir. Diyabet kontrol altına alınmadığında bu durum kalıcı görme problemlerine ilerleyebilir.
• Nefes Almada Zorluk: Tip 1 diyabette kan şekeri çok yükseldiğinde, vücut kanda biriken asitleri uzaklaştırmak için hızlı ve derin nefes alma refleksi geliştirir. Bu duruma Kussmaul solunumu denir ve genellikle diyabetik ketoasidozun (DKA) bir göstergesidir. Nefes darlığına, ağızdan aseton benzeri bir koku da eşlik edebilir; bu tablo acil tıbbi müdahale gerektirir.
• Cilt Kuruluğu ve Kaşıntı: Sıvı kaybı ve dolaşım bozukluğu nedeniyle cilt kurur, pul pul dökülebilir veya kaşıntı hissi oluşabilir. Özellikle vajinal mantar enfeksiyonları ve ayak bölgesinde mantar gibi cilt enfeksiyonlarına yatkınlık artabilir.
• Yara ve Enfeksiyonların Geç İyileşmesi: Yaraların yavaş iyileşmesi, tip 1 diyabette bağışıklık sistemi zayıflar ve dokuların iyileşme kapasitesi azalır. Bu durum özellikle cilt, diş eti, ağız ve idrar yolu enfeksiyonlarının sık görülmesine neden olabilir.
• Sinirlilik, Odaklanma Güçlüğü ve Ruh Hali Değişiklikleri: Sinirli olma gibi ruh hali değişimleri tip 1 diyabetin yaygın semptomlarıdır. Düşük veya dalgalanan kan şekeri seviyeleri beyin fonksiyonlarını etkileyebilir. Bu durum sinirlilik, odaklanma güçlüğü, konsantrasyon bozukluğu ve ani ruh hali değişimleriyle kendini gösterebilir.
• Çocuklarda Yatak Islatma (Enürezis): Tuvalet eğitimi tamamlanmış bir çocukta ani başlayan yatak ıslatma, özellikle diğer belirtilerle birlikte görülüyorsa bu çocuklarda tip 1 diyabet belirtisi olabilir.

Tedavi edilmeyen ve ilerleyen tip 1 diyabet vakaları diyabetle bağlantılı olan diyabetik ketoasidoz (DKA) olarak adlandırılan bir komplikasyona neden olarak tehlikeli bir alabilir ve bu komplikasyon da kişide bazı belirtiler ortaya çıkarabilir. Aşağıda yer alan ciddi semptomların yaşandığı durumlarda doktora başvurun:

• Nefeste oluşan meyvemsi bir koku
• Nefes almada zorlanma
• Mide bulantısı ve kusma
• Karın ağrısı
• Uyuşukluk
• Nadir olarak bilinç kaybı

Tip 1 Diyabet Teşhisi Nasıl Yapılır?

Teşhis edilmesi nispeten kolay olan tip 1 diyabetin vücutta meydana getirdiği semptomlarla birlikte teşhisi için uygulanacak bazı yöntemler söz konusudur. Başta kan tahlili, kan şekeri testi ve idrar tahlili gibi yöntemlere başvurulan tip 1 diyabet teşhisinde kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

Kan şekeri testi

Kandaki şeker miktarının kontrol edildiği kan şekeri testinde hastadan teste aç gelmesi istenir. Yapılan test sonucunda kan şekeri çok yüksek çıkarsa kişinin tip 1 diyabet hastalı olduğu tespit edilir.

Glikosile hemoglobin testi (A1c)

Kan şekeri testinin sonuçları tip 1 diyabet hastalığını ortaya çıkardığı durumda üç ay boyunca kişinin ortalama kan şekeri glikosile hemoglobin testi aracılığıyla ölçülür.

Antikor testi

Tip 1 ve tip 2 diyabetin varlığını belirlemek için vücuttaki otoantikorların tespiti antikor testiyle yapılır. Vücudun dokusuna yanlışlıkla saldıran proteinler olarak bilinen otoantikorların bazıları tip 1 diyabet hastası olunduğunun göstergesidir. Otoantikorlar genellikle tip 2 diyabetli kişilerde bulunmaz.

İdrar tahlili

Tip 1 diyabet teşhisinde glikoz kullanmak yerine vücuttaki ketonları belirlemek için idrar tahlili istenir. Yüksek miktarda keton varlığı kanın daha asidik hale gelmesine sebebiyet vererek kişinin sağlığını olumsuz etkileyebilir.

Arteriyel kan gazı

Kandaki oksijen ve karbondioksit seviyesi ölçmeye yarayan arteriyel kan gazı, arterden numune alınmasıyla gerçekleştirilen bir işlemdir.

Tip 1 Diyabet Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tıbbi olarak kesin bir tedavisi bulunmamakla birlikte Tip 1  diyabet hastası olan kişiler için olmazsa olmaz tedavi yöntemlerinin başında enjeksiyon yoluyla insülin takviyesi gelir. Her gün alınacak insülin takviyesinin dışında kan şekerini sağlıklı değer aralıklarında tutmak da tedavi yönteminin bir parçası olarak kabul edilir.

Tip 1 diyabet hastalarının ömrü ve hayat kalitesi, kişiye göre belirlenecek tedavi yöntemi ve uygulamalarla daha da sağlıklı bir şekilde ilerleyebilir.

Tip 1 diyabet tedavisi için uygulanacak tedavi yöntemleri şöyledir:

• İnsülin

Tip 1 diyabet hastası olan kişiler günlük olarak kan şekerini dengede tutmak için insülin iğnesi kullanması gerekir.

İnsülin çeşitleri ise aşağıdaki gibidir:

• Çoklu günlük enjeksiyonlar
• İnsülin kalemleri
• İnsülin pompaları
• Hızlı etki eden inhale insülin
• Kan Şekeri Takibi

Kan şekeri ölçüm cihazı ve sürekli glikoz izleme yöntemiyle tip 1 diyabet hastasının kan şekeri seviyeleri olması gereken değer aralığında tutulmaya çalışılır.

• Karbonhidrat Sayımı

Tip 1 diyabet tedavisi ve yönetimi için uygun insülin dozlarının belirlenmesi adına tüketilen yiyecek ve içeceklerdeki karbonhidratların sayımı yapılır. Çünkü insan vücudu karbonhidrat içeren yiyecek ve içecekleri sindirdiğinde, onları vücudun tercih ettiği enerji şekli olan glikoza dönüştürür. Bu durum da sonuç olarak kan şekeri seviyesini yükseltir. Tip 1 diyabetli kişilerin karbonhidrat tüketimi sebebiyle karbonhidrat tükettiklerinde kendilerine insülin dozları vermeleri gerekir.

Tip 1 Diyabet Komplikasyonları Nelerdir?

Tip 1 diyabetin vücutta meydana getirdiği yüksek kan şekeri sebebiyle oluşabilecek bazı komplikasyonlar söz konusudur.

Tip 1 diyabetin olası komplikasyonları şöyle sıralanabilir:

• Katarakt ve glokom gibi göz rahatsızlıkları
• Kalp hastalıkları
• Yüksek tansiyon
• Böbrek hastalığı
• Ağız ve diş problemleri
• Cilt kuruluğu ve bakteri-mantar enfeksiyonları gibi cilt sorunları
• İnme

Tip 1 Diyabet ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Tip 1 ve tip 2 diyabet farkı nedir?

Tip 1 diyabet durumunda vücutta insülin üretimi ya yetersizdir ya da hiç yoktur, tip 2 diyabet hastalarında ise insülin üretimi vardır ancak azdır.

Tip 1 diyabet insülin gerektirir mi?

Tip 1 diyabeti olan kişilerdeki insülin üretimi vücudun ihtiyaç duyduğunu karşılayamayacak kadar yetersiz olduğu için tip 1 diyabetli herkes kalıcı olarak insüline takviyesine ihtiyaç duyacaktır.

Tip 1 diyabet tehlikeli midir?

Tip 1 diyabet kontrol altında tutulmadığında çeşitli komplikasyonlara neden olabilir. Kalp hastalığı, inme, göz ve böbrek hastalığının ortaya çıkma riskini arttırır. Bu risklerin ortaya çıkmaması için yüksek şeker mutlaka kontrol altında tutulmalıdır.

Tip 1 diyabet belirtileri ne zaman ortaya çıkar?

Tip 1 diyabet genellikle birkaç gün veya hafta içinde belirgin hale gelir. Bazı bireylerde belirtiler erkenden grip benzeri halsizlik, iştahsızlık veya mide bulantısı gibi görülebilir. Bu belirtiler fark edildiğinde vakit kaybetmeden endokrinoloji veya dahiliye uzmanına başvurulması, erken tanı ve insülin tedavisinin başlatılması açısından hayati önem taşır.

Tip 1 diyabetin genetik geçişi var mı?

Tip 1 diyabeti bulunan bir kişinin kardeşinde de aynı hastalığın bulunma ihtimali genel nüfusta bir kişinin tip 1 diyabet olma riskinden 15 kat daha fazladır, dolayısı ile genetik faktörlerin hastalığa sahip olmakta önemli rol oynar.

Tip 1 diyabet nasıl tedavi edilir?

Tip 1 diyabeti bulunan kişiler için tedavi söz konusu değildir. Şeker hastalığında tüm mesele kandaki şeker seviyesini kontrol altına almaktır. Tip 1 diyabette bu kontrol ancak insülin takviyesi ile mümkündür. İnsülin enjeksiyon ya da pompa ile alınabilir.

Tip 1 diyabet kilo aldırır mı?

İnsülin takviyesi kilo aldırmaya başlatabilir. Aldığınız insülin oranı ve türü, beslenme programınız kilo alımının durumunu doğrudan etkiler. İnsülin bir büyüme hormonudur dolayısı ile de her büyüme hormonunda olduğu gibi insülinde de daha fazla kilo alınabilir.

Tip 1 diyabet risk faktörleri nelerdir?

Toplumdaki diyabet vakalarının yaklaşık yüzde 10’unu etkileyen ve kadın ve erkeklerde neredeyse eşit olarak görülen tip 1 diyabet hastalığının risk faktörleri arasında genetik yatkınlık, çocukluk-ergenlik çağında olmak ve stresli bir hayatın içinde yer almak gibi durumlar sayılabilir.

Tip 1 diyabetin ilk belirtileri nelerdir?

Tip 1 diyabette belirtiler genellikle kısa sürede belirginleşir. En sık görülen erken bulgular; sık idrara çıkma, artan susuzluk hissi, ani kilo kaybı, yorgunluk, görme bulanıklığı ve aşırı açlık hissidir. Bu belirtiler fark edildiğinde vakit kaybetmeden bir hekim değerlendirmesi gerekir.

Tip 1 diyabet çocuklarda nasıl anlaşılır?

Çocuklarda ani başlayan susama, sık idrara çıkma, gece alt ıslatma, iştah artışı, kilo kaybı ve halsizlik gibi durumlar uyarıcı olabilir. Bazı çocuklarda grip benzeri belirtilerle de başlayabilir. Kesin tanı kan şekeri ve insülin testleriyle konur.

Tip 1 diyabet belirtileri ne kadar sürede ortaya çıkar?

Belirtiler genellikle birkaç gün veya hafta içinde gelişir. Tip 2 diyabete göre çok daha hızlı seyreder. Erken dönemde yorgunluk, bulanık görme veya aşırı susama gibi şikayetler hafif düzeyde olabilir, ancak kısa sürede şiddetlenir.

Tip 1 diyabet ve tip 2 diyabet belirtileri arasında fark var mı?

Evet, vardır. Tip 1 diyabet genellikle çocukluk veya genç erişkinlikte başlar ve belirtiler aniden ortaya çıkar. Tip 2 diyabet ise yavaş ilerler, genellikle erişkin yaşta görülür ve uzun süre belirti vermeyebilir. Her iki tipte de yorgunluk, susama ve sık idrara çıkma ortak belirtilerdir.

Tip 1 diyabet belirtileri geçici olabilir mi?

Hayır. Tip 1 diyabet kronik bir hastalıktır ve belirtiler insülin eksikliği devam ettiği sürece görülür. Erken tanı ve insülin tedavisiyle semptomlar kontrol altına alınabilir, ancak hastalık tamamen ortadan kalkmaz.

Tip 1 diyabet tanısı nasıl konur?

Tanı, kan şekeri ölçümü, açlık-tokluk glikoz testleri, HbA1c düzeyi ve kandaki insülin veya otoantikor testleriyle konur. Hekim bu sonuçları değerlendirerek diyabet tipini belirler ve uygun tedavi planını oluşturur.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."