Araknofobi (Örümcek Korkusu) Nedir? Belirtileri Nelerdir?

Araknofobi (Örümcek Korkusu) Nedir? 

Araknofobi, örümcek ve benzeri varlıklardan aşırı korkma halidir. Bu durum, açıklanamayacak şekilde yoğun olarak ortaya çıkabilir. Bir canlı türünü sevmemekten ya da iğrenmekten daha farklı bir durumdur. Kişi, karşısındaki örümceği ya da örümceğe benzeyen varlığı ciddi bir tehdit olarak algılar. Böylelikle psikolojik ve fiziki bazı tepkiler oluşur.

Araknofobi (Örümcek Korkusu) Neden Ortaya Çıkar? 

Örümcek korkusunun nedenleri arasında, kişinin çocukluk döneminde yaşadığı travmatik olaylar ya da çevreden edinilen bilgiler yer alır. Çocukluk döneminde örümcek ile temas edildiğinde ebeveynlerin aşırı tepki göstermesi dahi kişide fobi oluşmasına yol açabilir. Örümcek korkusu nedenleri şunlardır:

Travmatik deneyimlerin rolü

Travmatik deneyimler, fobi türlerinin ortaya çıkmasında görülen nedenler arasında ilk sırada yer alır. Bu durum özellikle çocukluk ya da bebeklik döneminde daha sık yaşanır. Bir çocuğun örümcek ile ilk tanışma anının travmatik olması, fobi oluşumunu tetikler. Bebeğin üzerine aniden örümcek atılması ya da uyandığında yatağında örümcek ile karşılaşması, travma deneyimi olarak tanımlanabilir. Yaşanan bu olaylar ise zihin tarafından tehlike hali olarak kabul edilir.

Öğrenilmiş korkular ve çevresel etkiler

Kişinin çevresinde örümcekten korkan ya da örümcek fobisi olan kişiler varsa bu durum kişiyi de etkileyebilir. Özellikle çocukluk dönemindeki bir bireyin, çevresindekilerin örümcekten korktuğunu görmesi gibi durumlar, çevresel etkiler kategorisinde değerlendirilebilir. Çocukların örümcek ile temasını engellemek için bu hayvanların çok zararlı olduğunu ya da zehirli ve öldürücü olduğunu belirtmek ise öğrenilmiş korkular olarak bilinir. Bu gibi durumlar ilerleyen süreçte fobi oluşumunu tetikler.

Araknofobinin Belirtileri Nelerdir?

Fobi oluşumlarında kişilerde bazı belirtiler gözlemlenir. Bu belirtiler sadece fiziksel olarak değil aynı zamanda psikolojik ve davranışsal olarak da ortaya çıkar. Araknofobi belirtileri üç başlık altında değerlendirilebilir. 

Duygusal belirtiler

Duygusal belirtiler, zihnin tehlike alarmı vermesi ile birlikte ortaya çıkar. Örümcek gören bir kişi bunu ciddi bir tehdit olarak algılar ve öncelikle korku duygusu ortaya çıkar. Örümceğin çıkma ihtimalinin düşünülmesi dahi kişilerde yoğun bir huzursuzluk hissine ve kaygı problemine yol açabilir. 

Bu gibi durumlarda stres seviyesi artış gösterir. Aşırı panik hali ise panik atak belirtileri oluşumunu tetikleyerek psikolojik belirtilerin ortaya çıkmasına da neden olur. Aynı zamanda kişiler; kontrolü kaybetme hissine, çaresizlik duygusuna ve karışık duygulara kapılmaya meyilli bir yapıdadır.

Fiziksel belirtiler

Araknofobi belirtileri ortaya çıktığında kişinin zihni, savaş ya da kaç alarmını devreye sokar. Böylelikle duygusal tepkilere ek olarak fiziksel tepkilerin oluşumu da meydana gelir. Nefes alıp vermede güçlükler yaşanmaya başlar ve nabız artar. Belirtilerin şiddetlenmesi ile birlikte ise bayılma gibi farklı problemler de ortaya çıkar. Vücut terlemeye başlar ve baş dönmesi ile birlikte göz kararması yaşanır.

Davranışsal tepkiler

Davranışsal tepkiler, fiziksel ve duygusal tepkilerin bir araya gelmesi şeklinde değerlendirilebilir. Kişi, örümcek ile karşılaşma ihtimali olduğunu düşündüğü alanlara gitmekten kaçınır. Evin içerisini sürekli olarak temizleme eğilimi söz konusudur. Böylelikle evin içerisinde örümcek olmadığından emin olmayı hedeflerler. Özellikle uyumadan öncesinde yatağın içini birkaç kez kontrol etmek gibi davranışlar da ortaya çıkar. Bu durum ise ilerleyen süreçlerde obsesif kompulsif bozukluğa neden olabilir.

Araknofobi Günlük Hayatı Nasıl Etkiler? 

Araknofobinin şiddetli görüldüğü durumlarda kişinin günlük hayatı olumsuz yönde etkilenmeye başlar. Fobi belirtileri, örümcek ile karşılaşılmasa dahi görülür. Bu nedenle de kişinin zihninde sürekli örümcek ile alakalı düşünceler yer alır. Bulunduğu ortamdan örümcek çıkabileceğini düşünerek andan keyif alamaz. Doğada gerçekleştirilen aktivitelere katılım sağlanamaz ve hatta ev içerisinde de sürekli tedirginlik hali devam eder. Evin camlarının açılması halinde içeriye örümcek girme ihtimali düşünülür ve ev sürekli olarak temizlenir. Bu durum, tedavi edilmediği takdirde kişinin hem sosyal hayatı hem de iş hayatı zorlaşır.

Araknofobi Ne Zaman Fobi Olarak Kabul Edilir? 

Araknofobi, örümceklerden hoşlanmama ya da görünce iğrenme gibi belirtilerden daha fazlası ortaya çıktığında fobi olarak kabul edilir. Kişinin örümcek gördüğü zaman terlemeye başlaması, kaçması ya da bayılması gibi belirtilerde bu korku hali fobiye dönüşmüştür. Kişide aynı zamanda panik atak belirtileri de görülüyor olabilir. Kısaca belirtmek gerekir ise örümcek görünce şiddetli belirtiler görülüyorsa korku, fobiye dönüşmüştür.

Korku ile fobi arasındaki temel farklar

Korku, oldukça doğal bir duygu türüdür. Kişinin zihninin bir tehdit, risk ya da tehlike algılaması halinde korku duygusu oluşur. Tehlikenin ortadan kalkması halinde ise bu duygu azalmaya başlar. Fakat fobi, gerçekten tehlike arz etmeyen durumlarda dahi kişinin zihninin alarm vererek korku duygusunu tetiklemesidir. 

Süreklilik ve şiddet kriterleri

Korkunun fobiye dönüşmesinin en temel nedeni, kişinin aynı şeyden her seferinde korkması yani sürekliliktir. Bu süreçte korku duygusunun şiddeti aynıdır ya da artış göstermeye başlar. Kişinin uzun süredir aynı şeyden korkması, fobi olarak değerlendirilir. Bu süreçte klinik belirtiler ortaya çıkar ve kişinin yaşadığı korku hissinin sürekli olduğu görülür. 

Araknofobi (Örümcek Korkusu) Nasıl Teşhis Edilir? 

Örümcek korkusunun teşhis edilebilmesi için öncelikle klinik değerlendirme gereklidir. Yaşanan korku halinin şiddeti ve sürekliliği baz alınarak değerlendirme gerçekleştirilir. Bu değerlendirmeler, alanında uzman psikiyatristler ve psikologlar tarafından gerçekleştirilir. Araknofobi teşhisi şu aşamalar ile yapılır:

Klinik görüşme ve psikolojik değerlendirme

Uzman psikolog ve psikiyatristler tarafından detaylı görüşmelerin gerçekleştirilmesi ile klinik değerlendirme süreci başlar. Bu aşamada kişiye bazı sorular sorulur ve ortaya çıkan belirtiler hakkında değerlendirme yapılır. Gerekli durumlarda kişinin anksiyete ya da panik atak gibi problemlerinin olup olmadığı da ek olarak incelenebilir.

Tanı kriterlerinde dikkate alınan unsurlar

Kişinin fobisi olup olmadığına dair teşhis konulabilmesi için tanı kriterlerinde öncelikle korkunun orantısız olup olmadığına bakılır. Kişinin abartılı tepkiler verip vermediği incelenir. Fobisi olan bir kişi genellikle verdiği tepkilerin oldukça normal olduğunu düşünür. Fakat dışarıdan bakıldığında fobisi olmayan kişiler, bu tepkiyi oldukça abartılı bulur. Bu nedenle de kişilerin durumu anlaması zor olabilir. 

Araknofobi Nasıl Tedavi Edilir? 

Ataknofobi tedavi sürecinde kişinin öncelikle nefes egzersizlerine başvurarak anlık korku halinin hafifletilmesi önerilir. Fakat şiddetli seyreden durumlarda psikoterapi yöntemlerinin uygulanması gereklidir. Bu süreçte en sık başvurulan tedavi yöntemi, bilişsel davranışçı terapidir. Fobinin tedavisi için şu yöntemlere başvurulur:

Bilişsel davranışçı terapi yaklaşımı

Bilişsel davranışçı terapi ile kişinin örümceklere karşı olan abartılı ve şiddetli tepkisinin azaltılması hedeflenir. Bu süreçte kişinin korkuyu bastırması değil korkuyla baş etmeyi öğrenmesi sağlanır. Olumsuz duygu ve düşüncelerin yerine daha sağlıklı bir bakış açısı ile sürecin ilerlemesi sağlanır.

Maruz bırakma temelli yöntemler

Maruz bırakma yöntemi genellikle çok sık tercih edilmez. Fakat gerekli olması halinde bu yönteme başvurulur. Bu aşamada kontrollü ilerlemek oldukça önemlidir. Öncelikle kişinin bir örümcek ile aynı ortamda bulunması sağlanır. Kişinin tepkileri incelenir ve belirtilerin şiddetlenmesi halinde duruma müdahale edilir. İlerleyen süreçlerde kişinin belirtilerinin şiddetinde azalma varsa örümcek ile daha yakın bir tanışma sağlanır.

Gevşeme ve kaygı yönetimi teknikleri

Fobinin şiddetinin azaltılabilmesi için kaygı ve stres yönetiminin sağlanması gerekir. Kişinin zihninin sakinleşmesi halinde korku hissinde de azalma görülür. Bu durumun gerçekleştirilebilmesi için ise meditasyon gibi yöntemlere başvurulabilir. Meditasyon yapmak, zihni sakinleştirir ve kaygı durumunu azaltır. Aynı zamanda vücudun gevşemesine de yardımcıdır.

Meditasyon yaparken bazı tekniklerden de faydalanılır. Özellikle nefes egzersizleri sayesinde kişinin gevşemesi daha kolay bir hale gelir. Uygulanan bu teknikler sayesinde fobinin şiddetinde de azalmalar görülür.

Gerekli durumlarda medikal destek

Fobinin şiddetli seyrettiği durumlarda medikal destek önerilir. Özellikle örümcek ile karşılaşıldığında yaşanan panik atak aşırı şiddetli ise ilaç tedavisine başlanması mümkündür. Diğer tedavi yöntemlerinin işe yaramadığı noktalarda medikal desteğe başvurulur.

Araknofobi Kendi Kendine Geçer mi? 

Fobiler genellikle kendiliğinden ortadan kalkan problemler olarak değerlendirilmez. Fakat hafif seyreden fobilerde bu durum mümkündür. Özellikle kişinin bilinçli olması halinde araknofobinin kendiliğinden geçme ihtimali vardır. Kişi, korkusunun yersiz olduğunu fark ederse ve örümcek gördüğünde kaçmak yerine orada bulunmayı tercih ederse bu gibi durumlar yaşanabilir. 

Araknofobiyle Başa Çıkma Yolları Nelerdir?

Araknofobi ile başa çıkabilmek için korkuyu bastırmak yerine korku ile nasıl başa çıkılacağını fark etmek gerekir. Bu noktada kişinin fobisinin şiddeti de önemlidir. Kişide şiddetli belirtiler söz konusuysa başa çıkmak zor olabilir. Bunun nedeni ise kişinin yaşadığı panik ataklar ya da bayılma gibi durumlardır. Kişiler, bu durum ile baş etmeye çalışırken sağlıklarına zarar verebilir. Fakat fazla şiddetli olmayan fobilerde bu durum ile başa çıkmanın bazı yolları vardır. Bu başa çıkma yolları ise şunlardır: 

Kaçınma davranışlarını azaltmaya yönelik adımlar

Araknofobi problemi olan kişiler genellikle örümcek ile karşılaşma ihtimali olunan yerlere gitmekten kaçınır. Bu durum ile baş edebilmek için öncelikle kaçmayı bırakmak gerekir. Yaşanan bu kaçış sadece geçici bir rahatlama ve güven hissi sunar. Fakat ilerleyen dönemlerde ise fobinin şiddetlenmesine neden olur. Bunun haricinde ise örümcek görsellerine kısa süre boyunca bakarak görsel açıdan korkuyu azaltmak hedeflenebilir.

Kaygı tetikleyicilerini tanıma

Hangi durumlarda kaygının tetiklendiğini fark etmeye çalışmak, fobiyi azaltmanın ilk adımıdır. Kişinin örümceği gördüğünde mi yoksa görme ihtimali ortaya çıktığında mı paniklediğine dikkat edilmelidir. Tetikleyici unsurları tanımak, bu durum ile başa çıkmayı kolaylaştırır.

Araknofobi (Örümcek Korkusu) ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Araknofobi ile örümcek korkusu aynı şey midir?

Hayır, tam olarak aynı şey değildir. Örümcekten korkan bir kişi örümcek gördüğünde hafif tepkiler verir ve karşılaşma ihtimali olan alanlara gitmekten kaçınmaz. Fakat fobisi olan bir kişi örümcek ile karşılaşabileceği yerlere dahi gitmek istemez ve karşılaştığında ise abartılı tepkiler gösterir.

Araknofobi zamanla artar mı?

Kişinin durumun bilincinde olmaması halinde ve tedavi olmadığında fobinin şiddeti artış gösterebilir. Sürekli olarak örümceklerden kaçma eğilimi başlar. İlerleyen süreçte ise örümcek görünce verilen tepkilerde de artış meydana gelir.

Araknofobi çocuklukta mı başlar?

Bu durum genellikle çocukluk döneminde yaşanan travmalara bağlı olarak ortaya çıkar. Fakat farklı yaş gruplarındaki kişilerde de sonradan bu tür fobilerin ortaya çıkma ihtimali söz konusudur. Kişinin yaşadığı travmalar ya da çevresel faktörler, fobi oluşumunu tetikleyebilir.

Araknofobi panik atağa neden olabilir mi?

Evet, bu fobi türü panik atağa neden olabilir. Özellikle şiddetli seyreden araknofobi durumunda kişinin örümcek ile karşılaşması halinde panik atak belirtileri ortaya görülebilir. İlerleyen süreçte ise durum tamamen panik atağa dönüşebilir.

Araknofobi tedavi edilmezse ne olur?

Araknofobinin tedavi edilmemesi, fobinin şiddetinin artmasına neden olur. Şiddetin artması ile birlikte ise panik atak ve obsesif kompulsif bozukluk gibi bazı psikolojik problemler de ortaya çıkar. Bu durum, kişinin günlük hayatını dahi zorlaştıracak boyuta ulaşabilir.

Araknofobi için terapi ne kadar sürer?

Terapinin ne kadar süreceği, tamamen kişinin ilerleyişine bağlıdır. Kişinin fobisinin şiddeti ve verdiği tepkiler dahi terapi sürecini direkt olarak etkiler. Bu nedenle terapi süresi için kesin bir bilgi vermek mümkün değildir.

Araknofobi tamamen geçer mi?

Örümcek fobisinin tamamen geçmesi mümkündür. Terapilerin düzenli olarak gerçekleştirilmesi halinde kişinin fobisi yavaş yavaş azalmaya başlar. Bazı kişilerde bu fobi türünün tamamen ortadan kalktığı görülür. Bazı kişilerde ise sadece korku duygusu kalır ama fobide olduğu gibi abartılı tepkiler ortadan kalkmış olur.

Araknofobi ilaçsız tedavi edilebilir mi?

Psikoterapi yöntemlerine başvurularak bu fobi türünün ilaçsız tedavi edilmesi mümkündür. Özellikle hafif seyreden araknofobi türleri genellikle ilaçsız bir şekilde tedavi edilir. İlaç tedavisi sadece gerekli olunan durumlarda tercih edilir.

Araknofobi başka fobilerle birlikte görülebilir mi?

Evet, farklı fobilerin bir arada görülmesi mümkündür. Bu genellikle nadir rastlanan bir durumdur. Fakat bazı kişilerde iki ya da üç fobi türünün bir arada görülme ihtimali vardır.

Araknofobi günlük yaşamı ne zaman ciddi şekilde etkiler?

Kişinin tedavi olmaması halinde belirtiler şiddetlenmeye başlayabilir. Belirtilerin şiddetlenmesi halinde ise günlük hayatta zorlanmalar meydana gelir. Kişi sürekli olarak örümcek var mı düşüncesi ile yaşamaya başlar.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."