Beyin Yiyen Amip (Naegleria fowleri) Nedir? Nasıl Bulaşır?

Beyin Yiyen Amip (Naegleria Fowleri) Nedir?

Beyin yiyen amip ismi ile bilinen naegleria fowleri tatlı su kaynaklarında yaşayan mikroskobik bir canlıdır. Gözle görülmez ama etkisi ölümcül olabilir. Genellikle göl, nehir veya sıcak su kaynaklarında bulunur. Bu amip vücuda ağızdan değil burundan girer. 

Naegleriz fowleri insan vücuduna girdiğinde beyinde oldukça nadir görülen fakat son derece tehlikeli bir enfeksiyona yol açar. Bu süreçte beyinde iltihap oluşur ve amip sinir dokularını tahrip ederek beyin hücrelerinin yok olmasına neden olur. Bu sebeple de halk arasında ‘beyin yiyen amip’ ismi ile bilinir.

Naegleria aslında tek bir tür değildir. Bu canlı grubuna ait pek çok farklı tür vardır. Fakat insanlarda ölümcül enfeksiyona yol açan tek tür naegleeria fowleridir. Bu hastalık ilk kez Avustralya'da tespit edilmiştir. Ancak araştırmacılar amibin evrimsel olarak Amerika Birleşik Devletleri'nde gelişimini tamamladığını düşünür.

Mikroskobik boyutlarda olan bu canlı genellikle 8 ile 15 mikron büyüklüğündedir. Yaşam döngüsü çevresel koşullara göre değişir. Ortam elverişsiz hale geldiğinde yani sıcaklık düşüp su kaynağı kuruduğunda amip kendini korumak için kist denilen uyku haline geçer. Koşullar yeniden uygun olduğunda bu kistler aktif hale gelir ve trofozoit denilen beslenen hareket eden formuna dönüşür.

Naegleria Fowleri: Amip Hangi Ortamlarda Yaşar ve Nasıl Bulaşır?

Naegleria fowleri sıcak ortamları seven bir canlıdır. 45 dereceye kadar ulaşan sıcaklıklarda bile yaşamını sürdürebilir. Bu nedenle genellikle sıcak iklime sahip bölgelerde ve ılık su kaynaklarında bulunur. Bulunduğu alanlar şöyledir;

• Çamurlu su birikintileri
• Sıcak göller, gölet ve kaya çukurları
• Kaplıca ve bazı jeotermal su kaynakları
• Arıtılmamış kuyu veya şebeke suları
• Su seviyesinin az olduğu yavaş akan nehirler
• Yetersiz şekilde temizlenen yüzme havuzları ve kaplıcalar
• Enerji santrallerinden çıkan termal atık sular
• Çocuklar için yapılan su parkları ve oyun alanları
• Toprak ve iç mekan tozları 
• Düzenli temizlenmeyen akvaryumlar

Naegleria fowleri tuzlu sularda yaşamaz. Aynı şekilde düzgün bir şekilde arıtılmış şehir suları veya klor seviyesi iyi ayarlanmış yüzme havuzları da bu amip için uygun yaşam alanı değildir. Kirli su içmek enfeksiyona neden olmaz. Çünkü amip sindirim sistemi üzerinden değil yalnızca burun yoluyla vücuda girebilir. Naegleria Fowleri Türkiye'de çok nadir görülse de özellikle yaz aylarında sıcak tatlı su kaynaklarında ve yeterince klorlanmamış sularda bulunabilir. 

Naegleria Fowleri Enfeksiyonu (PAM) Belirtileri Nelerdir?

Naegleria fowleri vücuda girdiğinde etkisini beklenenden çok daha erken gösterebilir. Genellikle enfekte olduktan sonraki ilk birkaç gün içinde bazı rahatsızlıklar hissedilmeye başlar. Başta önemsiz görünen bu belirtiler kısa sürede ağırlaşarak ciddi bir tabloya dönüşebilir. Bu nedenle erken fark edilmesi son derece önemlidir. İlk aşamada kişi grip olmuş gibi hissedebilir fakat belirtiler kısa sürede ağırlaşır. Naegleria fowleri CDC belirtileri;

• Şiddetli titreme
• Bulantı ve kusma
• Yoğun baş ağrısı
• Zihin bulanıklığı ya da yönelim bozukluğu
• Işığa karşı hassasiyet
• Ense sertliği ve menenjit benzeri belirtiler
• Hastalığın ilerleyen dönemlerinde koma hali

Bu belirtiler aynı menenjitte olduğu gibi beyin zarlarının iltihaplanmasından kaynaklanabilir. Fakat naegleria fowleri enfeksiyonunda süreç çok daha hızlıdır. Bazen birkaç gün içinde hayati tehlike oluşabilir. 

Enfeksiyonun erken ve ilerleyen aşama belirtileri

Beyin yiyen amip belirtileri arasında mide bulantısı, ateş ve kusma gibi durumlar yer alır. Bu belirtiler çoğu zaman basit bir viral hastalıkla karıştırılabilir. Bu enfeksiyonun ilerleyişi oldukça hızlıdır. Belirtiler ortaya çıktıktan sonra kişi kendini hızla daha kötü hissetmeye başlar. Baş ağrısı ve halsizlik artar, genel tablo da kısa zamanda ağırlaşabilir. Bu süreçte hastanın durumu dikkatle izlenmezse ciddi sağlık sorunları gelişebilir.

Hastalığın beşinci gününden itibaren koma riski artar ve çoğu vakada yaşam fonksiyonları hızlı bozulur. Hastalık ilerledikçe sinir sistemi üzerindeki etkiler belirginleşir. Ense sertliği, denge kaybı, çevreye karşı ilgisizlik hatta halüsinasyonlar görülebilir. Bu aşamada kişi gerçeklikle bağını kaybedebilir ve bilinç bulanıklığı derinleşir.

Beyin Yiyen Amip Enfeksiyonu (PAM) Nasıl Teşhis Edilir ve Tedavi Süreci Nasıldır?

Doktor hastada enfeksiyon olabileceğinden şüphelendiğinde önce vücuttaki durumu anlamak için bazı testler ister. Genellikle ilk olarak belden küçük bir sıvı örneği alınır ve laboratuvarda mikroskop altında incelenir. Amaç mikroskop altında amibin izlerine rastlanıp rastlanmadığını görmekten ibarettir.

Bazı durumlarda bu inceleme yeterli olmazsa doktorlar doğrudan beyinden küçük bir doku örneği almak isteyebilir. Bu yöntem beyin biyopsisi olarak bilinir. Alınan örnek laboratuvarda dikkatle incelenir ve enfeksiyona ait bulgular araştırılır. 

PAM tedavisinde kullanılan ilaçlar ve güncel protokoller

PAM yani beyin yiyen amip enfeksiyonunda en sık kullanılan ilaç genellikle antifungal bir madde olan amfoterisin B'dir. Kuzey Amerika'daki bazı hayatta kalan vakalarda doktorlar birkaç ilacı bir araya getirerek kombine bir tedavi uygular. 

Tamamen iyileşen iki çocuk vakasında ise erken teşhis fark yaratır. Doktorlar zaman kaybetmeden ilaçları uygular ve hastaların durumunu yakından takip eder. Ayrıca beyindeki şişmeyi azaltmak için vücut ısıları normalin altına düşürülerek özel önlemler alınır. Bu tedavi yöntemleri nadir de olsa başarıya ulaşan vakalarda hayati öneme sahiptir. Erken müdahale ve uygun ilaç seçimi iyileşme şansını ciddi biçimde artırır. 

Beyin Yiyen Amipten Korunma Yolları Nelerdir?

Beyin yiyen amip nadir görülen bir enfeksiyon olsa da diğer bakteriyel enfeksiyonlar gibi önlem almak son derece önemlidir. Özellikle durgun ya da ılık tatlı sularda buruna su kaçmasını önleyecek koruyucu önlemler almadan yüzmekten kaçınmak gerekir. Su kaynağında amip olabileceğin şüphe duyuluyorsa o suya girmemek en güvenli yoldur.

Sıcak tatlı suya girdikten sonra baş ağrısı, ateş veya diğer rahatsız edici belirtiler ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden bir sağlık uzmanına başvurmak gerekir. Burun ve sinüsleri temizlerken klorlu su veya uygun tabletler kullanılmalıdır. Burun temizliği için kullanılan suların dezenfeksiyonu içme suyundan farklı şekilde yapılır. 

Burun kanallarını temizlemeye yarayan cihazlarda musluk suyu kullanmamak çok önemlidir. Musluk suyu kullanılacaksa suyun en az bir dakika kaynatılması gerekir. Mikroplardan arındırmak için filtreler de kullanılabilir. Bu filtrelerin gözenek boyutu 1 mikron veya daha küçük olmalıdır. Bu basit ama etkili önlemler Naegleria fowleri ile efekte olma riskini ciddi şekilde azaltır ve güvenli bir şekilde suya temas edilmesini sağlar. 

Naegleria Fowleri ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Naegleria Fowleri insandan insana bulaşır mı?

Enfeksiyonun kişiden kişiye bulaştığı herhangi bir vaka yoktur. Bu hastalık bakterinin içinde bulunduğu suyun buruna kaçması halinde görülen bir hastalıktır. Fakat neredeyse her zaman ölümcül bir beyin enfeksiyonuna sebebiyet verir. Enfeksiyonun doku ya da organ bağışı ile bulaşıp bulaşmayacağı ile alakalı çalışmalar sürmektedir.

Naegleria Fowleri nerede bulunur?

Naegleria Fowleri göl, kaplıca ve nehir gibi alanlarda bulunur. Tüm dünyada ılık ve sığ tatlı su kütlelerinde görülme olasılığı vardır. Bunun yanında bu amip türünün toprakta yaşama özelliği de bulunur. Yaşamını devam ettirebilmesi için bir konakçıya ihtiyaç duymaz. Bu nedenle de serbest yaşayan organizmalar arasında yer alır.

Beyin yiyen amip tedavisi var mı?

Naegleria fowleri enfeksiyonu için bilinen kesin bir tedavi yöntemi bulunmaz. Bunun en büyük nedeni ise hastalığın hızlı bir şekilde ilerlemesidir. Çoğunlukla da erken teşhis edilmesi mümkün olmaz. Enfeksiyon belirtileri çoğunlukla menenjite benzer bir şekilde ilerler. Bu nedenle tanı konulduğunda çoğu zaman hastalık ileri safhaya ulaşmış olur. Yine de bazı deneysel ve destekleyici tedavi yöntemleri ile umut verici sonuçlar elde edilmiştir. Yapılan tedavilerin amacı amip yükünü azaltmak ve beyin iltihabını kontrol altına almaktır. Fakat başarı oranları son derece düşüktür.

Beyin yiyen bakteri belirtileri nelerdir?

Enfeksiyon burundan bulaştığı için genelde birkaç gün sonra belirti vermeye başlar. Ateş ve halsizlik, ense sertliği, tat alma bozukluğu, koku alma duyusunda azalma ya da kayıp, mide bulantısı, kusma gibi belirtiler görülür. Hastalığın ileri evrelerinde ise uyuşukluk, kafa karışıklığı, denge kaybı, nöbetler, halüsinasyonlar, nöbetler ve koma belirtileri görülür. Bu belirtiler görüldükten sonra hastalık çok hızlı şekilde seyreder. Çoğunlukla da birkaç gün içinde hayati tehlike oluşturur.

Amip musluk suyunda yaşar mı?

Beyin yiyen amip bazı durumlarda musluk suyunda yaşayabilir. Fakat bu son derece nadir bir durumdur. Su yeterince klorlanmamışsa ya da su arıtma sistemi düzgün çalışmıyorsa, depo, su tankı veya boru sistemleri uzun süre kullanılmamış ve temizlenmemişse, sıcak iklimlerde, su sistemleri içindeki sıcaklık amiplerin yaşamasına elverişli hale gelmişse amip musluk suyuna kadar ulaşabilir. 

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."