Epitel Doku Nedir? Görevleri Nelerdir?

Epitel Doku Nedir?

Epitel doku, sadece vücudun iç kısmını değil aynı zamanda dış kısmını da kapsayan ve vücutta bulunan dört temel dokudan biri olan doku türüdür. Ciltte de epitel doku yer alır. Avasküler yani damarsız bir yapıya sahiptir. Yapısı gereği hücreler arasında fazla boşluk yer almaz. Genellikle sıkı dizilmiş hücrelere sahiptir. Hücreler arasındaki boşluğun artış göstermesi halinde ise epitel doku zarar görmüş olabilir. Epitel dokunun yapısı aşağıdaki gibidir;

• Epitel doku, pozitif ve negatif yüklerin dağılımını gerçekleştirir, yani polariteye sahiptir. Aynı zamanda apikal ve bazal yüzeyleri bulunur. Bu iki yüzeyi sayesinde birçok farklı işlevi yerine getirebilecek bir yapıdadır. Apikal, üst olarak bilinir. Bazal ise alt anlamına gelir. 
   
• Yenilenme özelliğine sahiptir. Diğer dokular ile kıyaslandığında daha hızlı bir şekilde yenilenir. Mitoz bölünme ile sürekli olarak epitel dokuda yenilenme meydana gelir.
   
• Hücre şekline göre farklı şekillerde sınıflandırılır. Epitel dokunun katmanlarına bağlı olarak da farklı şekilde sınıflandırılabilir. Hücre şekilleri; düz, yassı, kübik şeklinde ya da sütun şeklinde görülebilir. Katmanlar ise dört farklı şekilde bilinir. Bunlar; geçiş epitel, basit, stratifiye ve pseudostratifiyedir. Pseudostrafitiye, yalancı çok katmanlı yapı olarak tanımlanır.
   
• Epitel doku fonksiyonları çeşitlidir. Vücudu korur ve salgı sürecinde de etkin rol oynar. Duygusal olarak algılamanın gerçekleşmesini de sağlar.

Epitel Dokunun Görevleri Nelerdir?

Epitel doku; vücutta koruma, salgılama, emilim gibi birçok görevden sorumludur. Epitel dokunun görevleri aşağıdaki gibidir.

• Koruma: Epitel doku koruma sağlama görevine sahiptir. Mikroorganizmaların saldırılara karşı korunmasına yardımcıdır. Travmalara karşı da kişinin korunmasını sağlar. Vücudu kimyasal etkilere karşı koruyan bir bariyer oluşturur. Vücuttaki deri yapısı, stratifiye yassı epitel doku ile kaplıdır. Böylelikle ciltte de koruma sağlanır. Vücut, dışarıdan gelen zararlı etkenlere karşı bir bariyer oluşturur.
   
• Salgılama: Salgılama görevi, glandüler epitel hücreler tarafından gerçekleştirilir. Vücuttaki birçok bölgede ve organda salgılama işlemi gerçekleşir. Ekzokrin salgısı gibi salgı türleri, epitel doku sayesinde gerçekleşir. Hormonlar, mukus ve enzimler de yine epitel doku sayesinde salgılanır.
   
• Emilim: Epitel dokunun diğer bir görevi ise emilim gerçekleştirmektir. Epitel hücre türlerinden bazıları; besinlerin, sıvıların ve diğer maddelerin emilmesine yardımcıdır. Bu durum genellikle bağırsaklarda yer alan epitel doku sayesinde gerçekleşir. Hücrelerin apikal yüzeyinde mikrovilluslar yer alır. Mikrovilluslar sayesinde de emilim gerçekleşir.
   
• Duygusal Algı: Epitel doku, kişilerin duygusal algı sürecinde etkin rol oynayan bir yapı olarak bilinir. Kişinin kokuları algılayabilmesini sağlar. Aynı zamanda dildeki tat alma işlevi de epitel doku sayesinde gerçekleşir.
   
• Taşıma: Epitel doku, mukus yardımı ile partikülleri taşır. Solunum sistemi sayesinde vücuttaki mikroplar ve zararlı bakteriler dışarıya atılır. 

Epitel Doku Çeşitleri Nelerdir?

Epitel doku çeşitleri iki ana başlık altında incelenir. Beze epiteli ve yüzey epiteli, farklı epitel doku çeşitlerini kapsar. Hücrelerin katmanlarına göre bu dokunun çeşitleri değişkenlik gösterir. Aynı zamanda epitel doku şekline bağlı olarak da çeşitlendirilme mümkündür. Epitel dokuların bulunduğu bölgeye, şekle ve katmana göre farklı görevleri oluşur. Epitel doku çeşitleri şunlardır:

Yassı epitel (skuamöz epitel)

Yassı epitel, daha geniş hücrelere sahiptir. Şekli yassıdır. Aynı zamanda ince bir yapıya sahiptir. Epitelin şekli ve yapısı sayesinde maddelerin geçişi daha kolay bir hale gelir. Hücreler arasındaki bağlar sıkıdır. Yassı epitel türü, tek katmanlı ya da çok katmanlı olarak bulunur. Yassı epitelin kendi içerisinde farklı çeşitleri ve özellikleri vardır. Yassı epitel çeşitleri ve özellikleri aşağıda sıralanmıştır. 

• Basit Yassı Epitel: Tek katlıdır ve ince bir yapısı vardır. Madde alışverişi bu yapıda gerçekleşir. Filtrasyon ve gaz değişimi de basit yapılı epitel sayesinde gerçekleşir. Bu epitel türü genellikle akciğerlerde, kan damarlarında, vücut boşluklarının iç kısmında, böbrek glomerüllerinde ve lenf damarlarının iç kısmında yer alır.
   
• Stratifiye Yassı Epitel: Çok katmanlı bir yapıya sahiptir. Deride, vajinada ve ağız içerisinde yer alan epitel türüdür. Kimyasal etkilere karşı koruma sağlar. Mekanik travmalara ve mikroplara karşı koruyucu bir bariyer görevi görür. Üst katmanları yassı şekildedir. 

Yassı epitel, koruyucu bir bariyer görevi görür. Vücudun ve cildin korunmasını sağlar. Hücrelerin yenilenme sürecini artırır. Fakat yassı epitel hücrenin bazı hastalık türleri ile de bağlantısı vardır. Yassı epitelin hasar alması halinde kişide bazı sağlık problemleri ortaya çıkar. Özellikle karsinom oluşumuna neden olma ihtimali yüksektir. 

Kübik epitel

Kübik epitel, salgı ve emilim ile görevlidir. Şeklinden dolayı kübik ismini alır. En, boy ve yükseklik oranı genellikle eşittir. Küp şeklinde olan bu epitel türünün çekirdeği ise tam orta kısımda yer alır. Orta kısım, kübik epitelin merkezi olarak tanımlanır. Apikal ve bazal bölgelerin farklı görevleri vardır. Kübik epitel çeşitleri şunlardır:

• Basit Kübik Epitel: Basit kübik epitel, tek katmanlıdır. Salgı ve emilim bu epitelde gerçekleşir. Madde alışverişi sağlanır. Böbreklerde bulunur. Aynı zamanda tiroid ile bağlantılıdır. 
   
• Stratifiye Kübik Epitel: Bu epitel türüne genellikle nadir rastlanır. Ter bezlerinde ya da tükürük bezlerinde görülme ihtimali vardır. Koruma sağlayıcı görevi vardır. Aynı zamanda salgı sürecini güçlendirir ve destekler. 

Kübik epitelin hasar alması çok sık gözlemlenen bir durum değildir. Fakat herhangi bir hasar meydana geldiğinde kişilerde adenokarsinom oluşumu gözlemlenir. Emilim bozukluğu görülebilir ve böbrek hastalıkları meydana gelebilir.

Silindirik epitel

Silindirik epitel, sütun biçiminde görülebilir. Emilim ve salgılama işlevlerini gerçekleştirilir. Aynı zamanda duyusal işlevlerin gerçekleştirmesinden de sorumludur. Çekirdeği bazal bölgede yer alır. Silindirik epitel türleri şunlardır:

• Basit Silindirik Epitel: Tek katlı yapıya sahiptir ve ince bağırsakta yer alır. Kalın bağırsakta da basit silindirik epitel bulunur. Aynı zamanda; mide kanallarında, rahim içerisinde ve rahim kanallarında da bu epitel türü yer alır. Besin emilimi bu epitel sayesinde gerçekleşir. Partiküllerin taşınması sağlanır ve mukus salgısı gerçekleşir. 
   
• Silia Silindirik Epitel: Silia, tüylü yapı olarak da tanımlanır. Silindirik epitelin apikal yüzeyinde yer alırlar. Hareketli bir yapıya sahiptirler. Solunum yollarında ve fallop tüplerinde bulunurlar. Yumurta hücrelerinin fallop tüplerine taşınması ile görevli epitel türüdür. Aynı zamanda mukus salgılarının ve partiküllerin taşınmasına da destek olurlar.

Silindirik epitelde hasar meydana geldiğinde; mukus birikmesi, enfeksiyon hastalıkları ve solunum yolu hasarı meydana gelebilir. 

Çok katlı epitel

Çok katlı epitel, stratifiye olarak da tanımlanır. Stratifiye kelime anlamı olarak çok katmanlı demektir. Birden fazla katmana sahip olan bir yapıdır. Alt katmanlar genellikle kübik ya da silindirik bir yapıdadır. Üst katmanlar ise yassı yapıya sahiptir. Çok katlı epiteller de kendi içerisinde farklı gruplara ayrılır. Çok katlı epitel türleri şöyle bilinir:

• Stratifiye Yassı Epitel: Çok katmanlı oluşum gösteren yassı keratinize epitel türleri, su kaybını önleyici yapıya sahiptir. Keratenize olmayan türleri ise ağız bölgesinde ve vajinada koruma sağlar.
   
• Stratifiye Kübik Epitel: En nadir görülen epitel türüdür. Kanal duvarlarının korunmasını sağlar.
   
• Stratifiye Silindirik Epitel: Bu epitel türü de nadir olan epiteller arasında yer alır. Koruma ve salgı görevi bu epiteldedir. Gözde ve üretrada bulunur.

Yalancı çok katlı epitel (psödostratifiye epitel doku)

Psödostratifiye epitel doku, silindirik epitel türlerinden birisi olarak da kabul edilir. Görüntü itibarıyla çok katlı bir yapısı vardır. Fakat tek katlı yapıya sahiptir. Silindirik şekildedir. Bazı hücrelerde tüylü yapıda görülebilir. Solunum yollarında, erkek üreme organında ve bazı büyük yapıdaki bezlerde bulunur. Koruma, salgılama ve taşıma görevlerine sahiptir. Aynı zamanda da duyu algısı için de önemli olan epitel türleri arasında yer alır. 

Epitel Dokunun Özellikleri Nelerdir? 

Epitel doku hücreleri birçok farklı görevden sorumludur. Bu görevleri doğru bir şekilde yerine getirebilmeleri için ise bazı yapısal özelliklere sahip olmaları gerekir. Bu nedenle de her epitel hücrenin farklı bir yapısı vardır. Epitel doku özellikleri şöyle sıralanabilir: 

• Sıkı hücre dizilimi
• Damarsız yapı
• Bazal membran yani epitel doku ve bağ dokusu, şeffaf bir zar ile ayrılır
• Hızlı doku yenilenmesi
• Hücre şekli çeşitliliği
• Katman çeşitliliği
• Polarite yani kutupsal çeşitlilik

Epitel Doku ile İlişkili Hastalıklar Nelerdir?

Epitel doku bazı durumlarda hasar alabilir. Bu hasar nedeni ile de kişide hastalık türlerinin oluşma riski söz konusudur. Her epitel dokunun farklı hastalık türleri ile bağlantısı vardır. Epitel kanser türleri de bu nedenle ortaya çıkar. Özellikle yumurtalık epitel kanseri, bazı epitel türlerinde ortay çıkan hasara bağlı olarak meydana gelir.

Adenokarsinom, skuamöz hücreli karsinom ve bazal hücreli karsinom da yine epitel hasar nedeni ile meydana gelebilecek olan hastalık türleri ile alakalıdır. Bazı cilt hastalıklarının ortaya çıkma ihtimali de vardır. Bu süreçte kişilerde egzama başlangıcı meydana gelebilir. Egzama, vücudun birçok farklı bölgesinde meydana gelebilen bir cilt hastalığıdır. Genellikle saçlarda ve yüz bölgesinde daha sık görülür.

Psöriyazis (sedef hastalığı), epitel doku hasarına bağlı olarak ortaya çıkabilen en yaygın cilt hastalıkları arasında yer alır. Ciltte pullu bir görüntünün oluşmasına sebep olur ve kızarıklık oluşumu görülür.  

Epitel doku hastalıkları nedeni ile kişilerde farklı cilt hastalıkları da meydana gelebilir. Ciltte beyaz lekelenmeler görülme ihtimali söz konusudur. Epitel dokuda pigmentasyonun olmaması halinde bu durum oluşur. Ciltte meydana gelen bu beyaz lekeler ise vitiligo ismi verilen bir cilt hastalığı olarak bilinir.

Mukozal doku bozuklukları da yine epitel hasara bağlı olarak ortaya çıkar. Bu duruma bağlı olarak crohn hastalığı meydana gelebilir. Ek olarak ise kişilerde ülseratif kolit ve oral liken planus problemlerinin görülme riski de vardır.

Epitel Doku İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Epitel doku hangi organlarda bulunur?

Epitel doku, vücuttaki birçok farklı organda bulunur. Kişilerin; cildinde, lenf bezlerinde, lenf damarlarında, kan damarlarında, bronşlarda, midede ve bağırsakta bulunur. Aynı zamanda mesanede, vajinada, üretrada, tükürük bezlerinde, retinada, burunda, ter bezlerinde, pankreasta, tiroidde ve damarların iç yüzeylerinde epitel doku vardır.

Epitel dokunun yenilenme süresi nedir?

Epitel dokunun yenilenme süresi, epitel dokuya göre değişkenlik gösterir. Deri üzerinde yer alan epitel dokunun yenilenme süresi ortalama olarak 27 gündür. Sindirim sistemindeki epitel hücrelerin yenilenme süresi ise 3 ila 5 gün sürer. Solunum yollarındaki epitel dokular ise bir aylık süreçte yenilenir.

Epitel doku hasarı nasıl iyileşir?

Epitel doku hasarı, hasar alan kötü huylu hücrelerin temizlenmesi sayesinde ortadan kalkabilir. Böylelikle yeni hücreler oluşum gösterir. Bazal membran sayesinde ise hücre göçü desteklenir. Epitel doku hasarının iyileşebilmesi için doktora başvurulması gerekir.

Epitel doku kanserleri nelerdir?

Epitel doku nedeni ile bazı kanser türleri oluşur. Bu kanser türleri arasında; mesane kanseri, yumurtalık kanseri, mide kanseri, cilt kanseri ve pankreas kanseri yer alır. Aynı zamanda meme kanseri de bu süreçte ortaya çıkabilir.

Epitel doku hangi görevleri üstlenir?

Epitel dokunun birden fazla görevi vardır. Özellikle koruma ile görevlidir. Diğer temel görevleri ise salgılama, emilim, taşıma, yenileme ve onarma, duyu algısı olarak bilinir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."