Histerik Ne Demek? Histrionik Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Histerik Ne Demek?

Histerik, olayları ve duyguları abartılı yaşayan, yaşadıklarını sürekli dramatize eden, yapmacık davranan ve çevresinin ilgi odağı olmaya çalışan kişiler için kullanılır. Aşırı davranışlara neden olan kişinin, yoğun tepkiler oluşturmasına neden olan bir duygudur.

Histerik ne demek? sorusunun yanıtı, aslında tarihsel ve psikolojik açıdan derinlik taşır. Bu kavramın kökeni, Antik Yunancada "rahim" anlamına gelen hýstera'ya dayanır ve tarihsel olarak yalnızca kadınlara atfedilen bir durum olmasına yol açmıştır. Ancak modern psikoloji ve günlük dil kullanımıyla birlikte bu terim, günümüzde cinsiyetten bağımsız olarak bir kişinin sergilediği aşırı duygusal tepkileri ve dramatik davranışları tanımlamak için kullanılır.

Bu davranış biçimini daha kapsamlı anlamak gerekirse, histerik birey iç dünyasındaki karmaşayı, kaygıyı veya ilgi açlığını, çevresindekilerin net bir şekilde görebileceği ölçüde dışa vuran kişidir. Bu durum, sadece anlık bir öfke patlamasından öte, sürekli bir dikkat çekme ve onaylanma ihtiyacının davranışlara yansımasıdır.

Kişinin sergilediği bu abartılı davranış kalıbının temelinde; olayları teatral bir dille sunma, jest ve mimikleri olağanın çok üzerinde kullanma ve duygusal tepkilerde ani ve yoğun dalgalanmalar yaşama eğilimi yatar. Duygular genellikle yüzeysel olmasına rağmen çok şiddetli gösterilir. Bu nedenle, histeri kavramı günümüzde psikiyatride daha çok "Histrionik Kişilik Bozukluğu" çerçevesinde incelenen, yoğun duygusal tepkisellikle ve sürekli ilgi odağı olma çabasıyla kendini gösteren bir davranış biçimini ifade eder.

Histrionik Kişilik Bozukluğu Ne Demek?

Histerik kişiyi tanımlayan histrionik kişilik bozukluğu, insanların dikkatini ve ilgisini çekme isteğiyle birlikte onay alma ihtiyacı hisseden kişilerin abartılı ve yapmacık davranışlarıyla ortaya çıkan bir kişilik bozukluğudur. Histerik kişiler çevresinden sürekli ilgi görmek ve dikkat çekmek ister. Bununla birlikte duygu ve düşünceleri hakkında onay alma ihtiyacını hep hisseden bu bireyler, ilgi çekmek için yapmacık davranmakla birlikte duygularını abartılı bir şekilde yaşar.

B kümesi kişilik bozuklukları arasında yer alan histrionik kişilik bozuklukları aynı zamanda narsist kişilik bozukluğu, borderline kişilik bozukluğu ve antisosyal kişilik bozukluğuyla aynı grupta yer alır.

Histriyonik kişilik bozukluğu olan kişilerin öz saygıları başkalarının onayına bağlıdır ve gerçek bir öz değer ve öz benlik duygusuna sahip değillerdir. Bu kişilerin fark edilmek, ilgi çekmek ve onay almak için çok büyük bir arzuları vardır ve arzularını gerçekleştirmek adına sık sık dramatik tepkiler veya uygunsuz davranışlarda bulunurlar.

Yaygın ve belirgin histrionik kişilik bozukluğu semptomları dengesiz, yapmacık ve aşırı duygusal davranışlar, çarpık, abartılı bir kişisel imaj ve fark edilme arzusuyla ortaya çıkan bir estetik görüntüdür.

Histrionik kişilik bozukluğuna sahip kişilerin tedavi edilmesi için genellikle konuşma terapileri uygulanır ve bu kişilerle iletişim kurularak gerçeklik algısı tekrar kazandırılmaya çalışılır.

Histrionik Kişilik Bozukluğu Neden Olur?

Ergenlik çağının sonundan yetişkinliğe geçiş noktası olan 20’li yaşlarda başlayan ve genel olarak erkekleri etkileyen, histerik olarak da ifade edilen histrionik kişilik bozukluğuna genetik faktör, çocukluk travmaları ve ebeveynlerin çocuklarıyla kurduğu iletişim neden olur.

Kalıtsal bir geçişin sebep olabileceği histrionik kişilik bozukluğu diğer yandan çocuklukta yaşanan bir yakın kaybı veya istismar olayının yaşanması sonucu meydana gelir. Yaşanan bu durumlar kişilerin yetişkin çağında farklı karakteristik özelliklerinin doğmasına neden olur. Ayrıca histrionik kişilik bozukluğunun ortaya çıkmasında ebeveynlerin kurduğu iletişim de önemlidir. Sağlıksız iletişim kurulan bir ailede büyüyen çocukların gelecekte kişilik bozuklukları yaşama riskleri daha yüksektir.

Histrionik kişilik bozukluklarının gelişmesine neden olabilecek çeşitli faktörler şöyle sıralanabilir:

Genetik faktörler

Histrionik kişilik bozukluğu, ailelerde görülebildiğinden kişiler de bu nedenle yatkınlık gösterebilir. Genetik temelli olarak ortaya çıkabilen histrionik kişilik bozukluğu, kişiler için risk oluşturabilir.

Çocukluk çağı travması

Çocukluk döneminde gelişen istismar, travmalar ya da aile bireyinin kaybı gibi kişinin hayatındaki yıkıcı durumlar sorunlu hale gelebilir. Bu da kişiliğin etkilenmesine ve histrionik kişilik bozukluğunun gelişmesine zemin hazırlar.

Ebeveynlik stilleri

Tutarsız davranan, hoşgörülü olmayan ya da sınırlara önem vermeyen ebeveynlerin çocukları, histrionik kişilik bozukluğu geliştirme olasılığına sahiptir. Ayrıca, dramatik, düzensiz, dengesiz veya uygunsuz cinsel davranışlar sergileyen ebeveynler çocuklarını bu durumu geliştirme riskine soktuğu da görülür. Ebeveyn ve çocuk ilişkilerinde oluşan bu sorunlar kişinin karakteristik düşük öz saygı oluşturmasına zemin hazırlar.

Biyolojik faktörler

Beyinde oluşan kimyasal dengesizlik ve nörolojik faktörler, histrionik kişilik bozukluğu oluşumuna neden olabilir. Özellikle kişinin duygusal tepkilerinin kontrolünde önemli bir rol oynayan serotonin ve dopamin gibi maddelerin zarar görmesi sonucunda histrionik kişilik bozukluğu gelişebilir.

Sosyokültürel faktörler

Günlük yaşantı içerisinde oluşan dikkat çekme ve onaylanma ihtiyacına bağlı olarak medyanın etkisi, kişinin bireysel başarıları kişilikte bozukluklara neden olabilir. Histrionik kişilik bozukluğuna sahip olan kişiler, toplumsal beklentilere ayak uydurmada zorluk yaşayabilir.

Histrionik Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Histrionik kişilik bozukluğu olan kişiler genellikle çevrelerinden yüksek ilgi ve onay görmek ister, konuşmalarında dram ön plandadır, güçlü fikirleri olduğunu iddia etmekle birlikte duyguları hızla değişir. Histrionik kişilik bozukluğu olan kişiler aynı zamanda dış görünüşleriyle çok ilgilenir.

Histrionik kişilik bozukluğu olan kişilerde genellikle şu belirtiler görülür:

• İlgi çekip onay alma ihtiyacı hissederler
• Konuşmalarında dram, aşırı duygusallık ve sürekli ağlama isteği vardır
• Duyguları hızla değişir, manipülatiftirler
• Kendi varlıklarını üstün görüp ön planda tutarlar
• Sürekli olarak çekici göründüklerini düşünürler
• Baştan çıkarıcı davranışlar sergilerler
• Dış görünüşleriyle aşırı ilgilenirler
• Kolayca kandırılabilir ve çevrelerinden etkilenirler
• Yapmacık hareketler gösterirler
• İlişkileri devam ettirmekte güçlük çekerler
• Anında tatmin duygusuna sahip oldukları için çabuk sıkılırlar
• Aceleci kararlar verirler

Bunlarla birlikte histrionik kişilik bozukluğuna sahip kişilerde hayal kırıklığına karşı tolerans duygusu düşüktür ve rutinden kolayca sıkılırlar. Genellikle başladıkları bir işi bitirmeyen bu kişiler sürekli farklı arayışlar içindedir. Diğer yandan histrionik kişilik bozukluğunu yoğun ve şiddetli yaşayan bireyler çevrelerinin dikkatini çekemediklerinde konuyu intihara teşebbüs etmeye kadar götürebilir.

Histrionik Kişilik Bozukluğu Nasıl Teşhis Edilir?

Histironik kişilik bozukluğu genellikle 18 yaşından önce teşhis edilmez çünkü kişilik ve karakter gelişimi ergenlik döneminin bitişine kadar devam eder. Genellikle 20 yaşından sonra görülmeye başlanan bu kişilik bozukluğunun altında yatan sebep aranır ve kişinin belirtileri incelenir.

Histrionik kişilik bozukluğuna sahip kişilerin hastalığına ışık tutacak sorular soran psikolog veya psikiyatristler, fiziksel bir hastalığın olup olmadığının kontrolü için ise fizik muayene ve laboratuvar testleri (nöro görüntüleme çalışmaları veya kan testleri gibi) de önerebilir. Herhangi bir hastalık söz konusu değilse, kişilik bozukluğuna sahip kişiler için konuşma terapisi tedavisine başlanır.

Tanının konulabilmesi için, kişinin sergilediği davranışların ve duygusal tepkilerin sadece dönemsel krizler değil, kalıcı, esnek olmayan ve yaygın bir örüntü sergilemesi beklenir. Bu kalıcı örüntünün, bireyin sosyal, mesleki veya diğer önemli yaşam alanlarında belirgin sıkıntıya veya işlevsellik kaybına yol açması şarttır.

Bu bağlamda, psikiyatrist veya klinik psikolog, bireyin duygusal ifadesindeki aşırılıkları, sürekli ilgi odağı olma ihtiyacını, fiziksel görünümünü dikkat çekmek için kullanma biçimini ve ilişkilerindeki yüzeyselliği detaylı bir klinik mülakatla değerlendirir. Bu değerlendirmede, kişinin kendi anlatımının yanında, sergilenen davranışların tutarlılığını ve uzun süredir devam eden doğasını belirlemek amacıyla genellikle aile üyeleri veya yakın çevreden ek bilgi alınması da önem taşır.

Bu adım, tanıyı kişisel yargılardan uzak tutmak ve belirtilerin sürekliliğini bağımsız kaynaklarla doğrulamak için kritik bir rol oynar. Ayrıca, histrionik kişilik bozukluğunun belirtileri bazen Borderline Kişilik Bozukluğu veya Bipolar Bozukluk gibi diğer durumlarla karışabildiği için, doğru bir teşhis koymak adına ayırıcı tanı süreci titizlikle yürütülür ve benzer belirtilere sahip diğer bozuklukların elenmesi sağlanır.

Histrionik Kişilik Bozukluğu Tedavisi Nasıl Yapılır?

Psikoterapi, genellikle histrionik kişilik bozukluğu için en çok tercih edilen tedavi yöntemidir. Tedavinin amacı, bireyin düşünceleri ve davranışlarını düzeltmek ve mevcut korkuları açığa çıkarmasına yardımcı olmakla birlikte kişinin çevresiyle daha olumlu bir şekilde ilişki kurmasını içerir. Depresyon ve anksiyete gibi hastalıkların neden olduğu histrionik kişilik bozukluğunda kimi zaman ilaç tedavisi de tercih edilebilir.

Psikoterapi yani konuşma terapisi, histrionik veya diğer kişilik bozuklukları için de tercih edilen yöntemler arasında yer alır. Burada tedavinin amacı öncelikle kişinin davranış ve düşüncelerini iyileştirerek korkuların ortaya çıkarılmasıdır. Böylelikle kişinin diğer insanlarla olumlu ilişki kurması da hedeflenir.

Histrionik kişilik bozukluğu için kullanılan tedavi yöntemleri şöyle sıralanabilir:

Grup terapisi

Grup terapisinde bir grup insanın bir terapist veya psikoloğun gözetimi eşliğinde düşünlerini tartışmasını içeren bir psikoterapi türüdür. Grup terapisi histrionik kişilik bozukluğu olan kişilerle beraber yürütüldüğünde ise daha faydalı olabilir.

HKB'li bireyler için grup terapisi, dikkat çekme davranışlarının doğal ortamda gözlemlenebildiği ve geri bildirim alınabildiği eşsiz bir laboratuvar sunar. Bu ortam, kişinin sadece kendisiyle değil, diğer grup üyeleriyle de gerçekçi ve sağlıklı ilişkiler kurma becerisini geliştirmesine yardımcı olur.

Grup dinamiği içinde, bireyin sürekli ilgi odağı olma ihtiyacını sağlıklı yollarla nasıl yöneteceğini öğrenmesi, başkalarının duygularını ve ihtiyaçlarını görmezden gelme eğilimini kırması hedeflenir. Ayrıca, akran desteği sayesinde, duygusal tepkilerinin abartılı olup olmadığını dışarıdan bir gözle değerlendirme imkânı bulur.

Bilişsel davranışçı terapi (BDT)

Hedef odaklı bir terapi türü olarak değerlendirilir. Terapist veya psikolog kişinin duygu ve düşüncelerini yakından inceleme şansı bulur. Düşüncelerin davranışları ve eylemleri nasıl etkilediği tartılır. Bilişsel davranışçı terapi sayesinde  histrionik kişilik bozukluğu olan kişinin daha sağlıklı düşüncelere kavuşması hedeflenir.

BDT, HKB'nin özellikle dramatik ve dürtüsel davranışlarını hedef alarak oldukça etkilidir. Terapi, kişinin "ilgi çekmeliyim ki değerli olayım" gibi çarpıtılmış ve işlevsiz temel inançlarını tanımlamasına ve sorgulamasına odaklanır. Bu yöntemle, duygusal tepkilerin şiddetini yönetmeyi ve anlık tatmin arayışını ertelemeyi sağlayan somut beceriler öğretilir. Birey, ilgi odağı olma zorunluluğu hissetmeden de kendini güvende ve değerli hissedebileceği alternatif düşünce ve davranış kalıplarını geliştirmeyi öğrenir.

Psikodinamik psikoterapi

Psikodinamik psikoterapi, kişinin duygusal sıkıntısı olan konunun kökenine odaklanarak iyileştirmeyi hedefler. Terapi gören kişi, özlük duygusunu benimseyerek hayatında yer alan sorunları ilişki kalıpları açısından irdeler.

Bu derinlikli yaklaşım, HKB'li bireylerin genellikle sahip olduğu zayıf öz benlik saygısının ve onaylanma ihtiyacının kökenini araştırmada önemlidir. Terapist, erken çocukluk dönemindeki ebeveyn-çocuk ilişkileri ve bağlanma sorunları gibi bilinçdışı faktörlerin, bireyin neden bu kadar abartılı ve dikkat çekici bir kimlik geliştirdiğini anlamasına yardımcı olur. Psikodinamik terapi, bireyin gerçekçi bir özlük duygusu inşa etmesini ve maskeler olmadan kendisi olmayı öğrenmesini destekleyerek, yüzeysel ilişkiler yerine daha kalıcı ve anlamlı bağlar kurmasının yolunu açar.

Destekleyici psikoterapi

Destekleyici psikoterapi, kişinin semptomlarını iyileştirmeye hedefleyerek öz saygıyı oluşturarak sorunlarla başa çıkma becerisi geliştirmeye yardımcı olur. Destekleyici psikoterapi içerisinde kişinin ilişkilerine bakılarak duygusal tepki ve davranış kalıpları incelenir.

Destekleyici yaklaşım, özellikle HKB'li bireyin kriz dönemlerinde veya baş etme becerilerinin yetersiz kaldığı anlarda stabilite sağlamayı amaçlar. Bu terapi, yargılamayan, kabul edici bir ortam sunarak kişinin kendine olan güvenini ve öz saygısını kademeli olarak artırır. Terapist, kişinin hayatındaki stres faktörlerini ve sosyal çatışmaları çözmesine doğrudan yardımcı olurken, aynı zamanda daha uyumlu ve stabil duygusal tepkiler vermesi için pratik stratejiler sunar. Bu, bireyin günlük yaşamdaki zorluklarla başa çıkma becerilerini somutlaştırarak, dramatizasyona duyulan ihtiyacı azaltır.

Histrionik Kişilik Bozukluğu ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Histerik ne demek?

Günlük dilde sıkça kullanılan "Histerik" kelimesi ile psikiyatrik tanı kategorisinde yer alan Histrionik Kişilik Bozukluğu (HKB) arasında önemli bir kavramsal ayrım bulunur. Tıbbi ve klinik terminolojide "histerik" artık resmi bir bozukluk adı olarak kullanılmamaktadır ve daha çok tarihsel bir tanı ismi olarak anılır. Günümüzde bu terim, genellikle HKB'nin temel özelliklerini, yani bireyin duygusal tepkilerini sürekli olarak aşırı ve teatral bir şekilde yaşaması, yoğun bir ilgi odağı olma zorunluluğu hissetmesi ve bu amaçla abartılı davranışlar sergilemesi eğilimini tanımlamak için kullanılır.

Halk arasındaki "histerik" kullanımı genellikle anlık ve kontrolsüz duygusal tepkileri işaret ederken, klinik HKB tanısı; bu abartılı davranışların sadece geçici bir durum değil, kişinin erken yetişkinlik döneminden itibaren süreklilik gösteren, kalıcı ve yaşamının birçok alanını olumsuz etkileyen yaygın bir kişilik örüntüsü olduğunu ifade eder. Klinik açıdan histerik ne demek? Sorusunun yanıtı, kişinin sosyal ilişkilerinde ve işlevselliğinde sıkıntıya neden olan aşırı duygusallık ve dikkat çekme davranışları örüntüsünü işaret etmektedir.

Histrionik kişilik bozukluğu bir hastalık mı?

Kronik, kalıcı bir psikiyatrik durum olan histrionik kişilik bozukluğuna sahip bireyler, aşırı dramatik, enerjik, heyecanlı ve dürtüsel hareket eden, dikkat çekme eğiliminde olan duygusal kişilerdir. Odak noktası olmadıklarında duyguları hızla değişebilir. Yoğun, çarpık ve dengesiz duygulara sahip olabilirler.

Histrionik kişilik bozukluğu nasıl davranır?

Histrionik kişilik bozukluğu hastalığı olan kişiler aşırı duygusal ve yapmacık davranmakla birlikte çevresinden sürekli ilgi görme ve onay alma ihtiyacı hissettiği için fikirlerini ve konuşmalarını dramatize etmekten çekinmez.

Histrionik kişilik bozukluğuna ne iyi gelir?

Histrionik kişilik bozukluğunda, genellikle psikoterapi tedavisi önerilir. Eğer depresyon ve anksiyete söz konusuysa antidepresan ilaçlar kullanılır.

Histrionik kişilik bozukluğu tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmediği takdirde histrionik kişilik bozukluğu depresyon, panik atak, bağımlılık ve farklı psikiyatrik hastalıklara sebebiyet verebilir.

Histrionik kişilik bozukluğu tehlikeli midir?

Histrionik kişilik bozukluğu, kişinin günlük yaşamdaki sosyal ilişkilerini ve duygularını, düşüncelerini etkileyebilir. Fakat tehlikeli olarak nitelendirilmez. 

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."