Ligament Nedir? Görevleri Nelerdir?

Ligament Nedir?

Ligament kemikleri birbirine bağlayan, eklem stabilitesini sağlayan güçlü bağ dokusu yapısıdır. Tip I kolajen liflerinden oluşur. Kolajen lifleri sayesinde dayanıklı bir yapıya sahiptir. Ligament yapısı gereği dayanıklı olmalıdır. Dayanıklı olmadığı takdirde bağ kopması gibi problemler meydana gelir ve kişi hareket kabiliyetini kaybeder. Ligament yaralanmaları nedeni ile de bu bağların kopma ihtimali vardır. Eklemlerin birbirine bağlanabilmesi için bu bağın sağlam olması ve esnek olması çok önemlidir. Eklem bağları aynı zamanda elastin liflerini de içerir. Elastin lifleri sayesinde de gerekli olan elastikiyet sağlanmış olur. Elastikiyet olmadığı takdirde eklemler hareket edemez. Bu durumda yürüme gibi aktiviteler dahi gerçekleştirilemez. Ligament yapısı bu nedenle hem dayanıklı hem de esnektir.

Ligamentin Görevleri Nelerdir?

Ligament sadece eklemlerin hareket etmesini sağlayan bir bağ değildir. Aynı zamanda eklemlerin birbirine bağlı kalmasını da sağlar. Bunların haricinde ise ligament görevleri aşağıdaki gibidir:

• Eklem stabilitesini koruma: Eklem stabilitesinin korunması bu bağlar sayesinde gerçekleşir. Böylelikle eklemler aynı yerde sabit bir şekilde varlığını sürdürür. Aynı zamanda, bu stabilite ile beraber düzenli olarak hareket etme kabiliyeti kazanır. 
   
• Hareketi yönlendirme: Bağ dokusu sadece hareket etmeyi değil aynı zamanda hareketleri yönlendirmeyi de sağlar. Kas ve tendonların birlikte çalışmasına yardımcıdır. Hareketlerin hangi yöne ve ne şekilde olacağını belirler. Örneğin kolun havaya kaldırılırkenki yönü ve açısı, ligament sayesinde gerçekleşir.
   
• Aşırı hareketi engelleme: Ligament, eklemlerin aşırı hareket etmesini önleyici bir yapıya sahiptir. Ligamentin eklemlerde olmaması halinde ayak bilekleri tam tersi yöne dönebilir. Bu bağlar sayesinde eklemler, kendini korur ve hareketler kısıtlanır. Eklemlerin fazla gerilmesini önler. Bağların ve eklemlerin fazla gerilmesi, doku hasarına neden olur.
   
• Yaralanmalara karşı koruma: Ligament fonksiyonları arasında koruma da yer alır. Yaralanmalara karşı kişiyi koruyucu özelliğe sahiptir. Kazalara ya da travmalara bağlı olarak eklemler hasar alabilir. Bu gibi durumlarda ligament, eklemleri korur. Eklem desteklenir ve oluşan yaralanmaların daha hızlı bir şekilde iyileşmesi sağlanır. Böylelikle yaralanmalarda eklemlerin hasar görme ihtimali, minimum seviyeye indirgenir. Fakat şiddetli bir şekilde meydana gelen yaralanmalarda, kalıcı eklem hasarı gibi problemlerin ortaya çıkma riski bulunur. Bu gibi durumlarda ligamentin eklem desteği yetersiz kalabilir.

Ligamentin Yapısı

Ligamentin yapısı oldukça dayanıklıdır. Eklemlerin ağırlığını kaldırabilecek ve aynı zamanda eklemlerin hareketini kısıtlayabilecek güçtedir. Kişinin hareket etmesine imkan sunacak esnekliğe de sahiptir. Ligamentin genel yapısı aşağıdaki gibidir:

• Kolajen lifler: Kolajen lifler, ligament bağlarının temelini oluşturan yapılardır. Ligamentin dayanıklı olmasını sağlarlar. Uzun ve paralel bir görünüme sahip oldukları bilinir.
   
• Elastik lifler: Elastik lifler, elastin lifleri olarak da adlandırılır. Ligamentlerin esnekliği bu liflerden gelir. 
   
• Su ve proteoglikan içeriği: Ligamentler, su içeriğine sahip bağlardır. Su içeriği sayesinde basınç direncinde artış meydana gelir. Aynı zamanda proteoglikan içeriği ile de esneklik ve eklem desteği sağlanmış olur. Fibroblast ise doku onarım sürecinin destekleyici unsurları arasında yer alır. 

Vücuttaki Önemli Ligamentler Nelerdir?

İnsan vücudunda birçok ligament vardır. Bu ligamentler, eklemli bölgelerde yer alır. Fakat bazı ligamentler kişinin hareket kabiliyeti açısından oldukça önemlidir. Özellikle ayak bileğinde yer alan ligamentler, hasar almaya yatkındır. Ayak bileği bağları iki farklı kategoride değerlendirilir. Lateral ligament, bileğin dış kısmında yer alır. Ayak bileği burkulması halinde bu bölgedeki bağlar etkilenir. Hareketleri en kısıtlı olan bağlar arasında yer alır. Deltoid ligament ise ayak bileğinin iç kısmında yer alan bağ dokuları olarak bilinir. 

Çapraz bağlar ön çapraz bağ, arka çapraz bağ ve yan çapraz bağ olmak üzere üç farklı şekildedir. Ön çapraz bağ, diz bölgesinde yer alır. Dizin sabit kalmasını sağlar. Aynı zamanda yürürken dizin açılıp kapanmasına da imkan tanır. Fazla hareket kabiliyetine sahip değildir. Bu bağın diz bölgesinde fazla esnek olması halinde, diz arka tarafa doğru kayabilir. Arka çapraz bağ ise dizin arka kısmında bulunur. Böylelikle dizler hem ön taraftan hem de arka taraftan korunmuş olur.

Çapraz bağ türlerinden bir diğeri ise yan çapraz bağlar olarak bilinir. Bu bağ türleri de yine dizlerde bulunur. Dizlerin iç ve dış yanlarında yer alır. Yan çapraz bağ sayesinde dizlerin dışa dönmesi ve içeri doğru kayması engellenir. Diğer önemli bir ligament ise omuz bağlarıdır. Omuz bağları, glenohumeral ligamentler olarak adlandırılır. Omuzların iki yana doğru açılmasını sağlar. Hareket kabiliyeti verir. 

Ligament Yaralanmaları ve Nedenleri Nelerdir?

Ligament yaralanmaları özellikle spor ile ilgilenen kişilerde daha sık görülür. Bazı spor hareketlerinde bağlar aşırı zorlanır. Bu zorlanma nedeni ile de bağ kopması gibi problemler ortaya çıkar. Isınma hareketleri olmadan spor yapmak ya da yoğun antrenmanlar nedeni ile burkulmalar meydana gelebilir. Bu burkulmalar nedeni ile bağlar zarar görebilir.

Ani dönme hareketlerinde de dizlerdeki ve ayak bileklerindeki ligament bağ zorlanması meydana gelebilir. Dizlerde burkulmalar oluşabilir. Aynı zamanda ayak bileğindeki liflerde aşırı gerilme meydana gelir. Eklem bölgelerinin belirli bir yük kapasitesi vardır. Bu kapasitenin aşılması ve eklemlerin zorlanması da ligament yaralanmalarına neden olur. Eklemlerin taşıyabileceği yükten fazlası yüklendiğinde, ligamentte yırtılmalar oluşur.

Travmalara bağlı olarak ligament yaraları meydana gelebilir. Kişi şiddetli bir şekilde yere düştüğünde, trafik kazası geçirdiğinde ya da eklemlerine darbe aldığında bu eklem bölgelerinde travma meydana gelir. Bu travma neticesinde ise yaralanmalar oluşur. 

Ligament Yaralanmalarının Belirtileri Nelerdir?

Ligament yaralanmalarına bağlı olarak kişilerde bazı belirtiler ortaya çıkar. Genellikle eklem bölgesinde şişlik oluşur. İlk başlarda hafif bir ağrı meydana gelir. İlerleyen süreçte ise ağrının şiddeti artış gösterir. Bölgede kızarmalar ya da yaralanmanın şiddetine bağlı olarak morarmalar görülebilir. Kişinin hareket kabiliyetinde kısıtlanmalar oluşur. Darbe alan bölgedeki eklemler, hareket ettikçe daha fazla ağrı yapar. Bölgeye dokunulduğu zaman acı hissedilir. Bunların haricinde ise bazen eklem hareket ettirilmeye çalışıldığında, eklemlerden hafif bir ses duyulması da mümkündür. Eklemlerin arasında bir boşluk oluşmuş gibi hissedilebilir.

Ligament Yaralanmalarında Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Ligament tedavisi, yaralanan bölgeye göre farklı şekillerde gerçekleşir. Genellikle kişilerin bir süre istirahat etmesi önerilir. Ön çapraz bağ kopması gibi durumlarda ise cerrahi müdahale gerekli olabilir. Diğer bağlarda problem olması halinde ise bölgeye soğuk uygulaması gerçekleştirilir. Düzenli aralıklarla bölgeye buz koyulur. Böylelikle şişlik iner ve ağrı hissinde azalma meydana gelir.

Lateral ligaman yaralanması ise ayak bileğinde meydana gelen yaralanmalar olarak tanımlanır. Öncelikle klasik tedavi yöntemlerine başvurulur. İstirahat ve buz uygulaması yeterli gelmediği takdirde ise fizik tedavi önerilir. Fizik tedavi ile kişinin hareket kabiliyetinde artış meydana gelir. Ligament yaralanmalarında destekleyici ürünlerin kullanılması da gerekli olabilir. Bu süreçte ortez kullanımı gerekebilir ya da sargı ile bölge desteklenir. 

Yaralanmaların tedavisi, yaralanmanın şiddetine bağlı olarak da değişkenlik gösterir. Bağda yırtılmalar varsa bu tedavi yöntemleri ile kişinin iyileşme süreci tamamlanır. Fakat bağ kopması söz konusu ise kapalı ameliyat ile tedavi gerçekleştirilir.

Ligament İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Ligament ile tendon arasındaki fark nedir?

Tendonlar, kemikler ile kasların birbirine bağlanmasını sağlayan yapılardır. Ligamentler ise direkt olarak kemiklerin, kemiklere bağlanmasını sağlar. Tendonlar, kemiklerin hareket etmesini sağlarken, ligamentler ise eklemlerin hatalı hareketlerden korunması için hareketleri kısıtlar. 

Ligament yaralanması nasıl anlaşılır?

Ligament yaralanması meydana geldiğinde kişilerde bazı belirtiler ortaya çıkar. Özellikle bölgesel ağrı hissi oluşur. Bu belirtiler ile ligament yaralanmasının anlaşılması mümkündür. Fakat bazı kişilerde belirtiler birkaç gün sonra ortaya çıkabilir ya da hiç çıkmayabilir. Bu gibi durumlarda ise hareket kısıtlılığı olup olmadığına dikkat ederek ligament yaralanmasının fark edilmesi mümkündür.

Kopan ligament kendiliğinden iyileşir mi?

Hasar alan ligament yapıları kendiliğinde iyileşebilir. Özellikle hafif yırtılmalar söz konusu ise klasik tedavi yöntemlerine başvurularak süreç iyileşebilir. Fakat ligament tamamen kopmuşsa kendiliğinden iyileşmesi mümkün değildir. Bu gibi durumlarda cerrahi müdahale gerekir. Tam yırtılmalarda ya da kopmalarda cerrahi müdahale uygulanmaması halinde, kişilerde kalıcı hasar oluşabilir. Hasar gören eklem bölgesi hareket kabiliyetini tamamen kaybedebilir. İlerleyen süreçte kronik ağrı oluşumunun meydana gelme ihtimali de söz konusudur. Cerrahi müdahale sonrasında ise destekleyici yöntemlere başvurulabilir ya da fizik tedavi önerilebilir.

 

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."