Somatik Hücre Nedir? Özellikleri Nelerdir?

Somatik Hücre Nedir?  

Somatik hücre; üreme hücreleri yani yumurta ve sperm haricindeki, vücudun yapı ve işlevini oluşturan hücrelerin tamamı olarak değerlendirilebilir. Somatik hücre, genetik yapısı gereği 46 kromozom sayısı ile bilinir. 23 çift kromozomdan oluşur. Bu durum, diploid hücre ya da diploid kromozom olarak da adlandırılır. Mitoz bölünme ile çoğalan hücrelerdir. Aynı genetik yapıya sahip hücreleri oluşturur. 

Somatik hücrenin organizma üzerinde de birçok farklı etkisi vardır. Hücrelerin ve dokuların temel yapısı, somatik hücre sayesinde oluşur. Kişinin hareket etmesini sağlar. Aynı zamanda düşünme sürecinde ve solunum sisteminde de etkin rol oynar. Somatik hücre yapısı, doku onarımı açısından fayda sağlar. Cilt yaralanmalarında, yaranın daha hızlı iyileşmesini sağlar. Hücre bölünmesi sayesinde ise ölü hücrelerin yenilenmesine yardımcıdır.

Somatik Hücrelerin Özellikleri

Somatik hücre özellikleri, genetik ve işlevsel olmak üzere iki farklı alanda değerlendirilir. Fakat genel olarak değerlendirildiğinde somatik hücrelerin özellikleri şöyle sıralanabilir:

• Diploid Kromozom Yapısı: Somatik hücreler, diploid kromozom yapısına sahiptir. Böylelikle her kromozomun bir kopyası daha bulunur. Genetik sağlık problemleri olan kişiler için bu kopya kromozomlar büyük önem taşır. DNA yapısında bir hasar oluştuğunda, bu kromozom kopyaları devreye girer. Aynı zamanda genetik yapının korunması da bu şekilde mümkündür.
• Genetik Çeşitlilik: Somatik hücreler, aynı DNA yapısına sahiptir. Fakat gen aktifleşmesi yaşanır. Bu gen aktifleşmesi sayesinde ise farklı hücreler oluşum gösterir. Aynı genetiğe sahip olan somatik hücreler, böylelikle farklı işlevleri yerine getirebilir.
• Yaşam Döngüsü: Somatik hücrelerin yaşam döngüsü mitoz bölünme ile gerçekleşir. Mitoz bölünme ile birlikte hücre bütünlüğü korunur. Aynı zamanda yeni hücreler oluşur. Bu durum, doku onarımının gerçekleşmesini sağlar.
• Farklılaşma Kapasitesi: Somatik hücreler, farklılaşma kapasitesine sahiptir. Böylelikle hücreler, farklı dokulara ve organlara uyumlu olacak şekilde değişkenlik gösterir.

Somatik Hücrelerin Yapısı

Somatik hücre yapısı, dört farklı kategoriye ayrılır. Somatik hücre, farklılaşabilen ve farklı bölgelerde işlevini sürdürebilen hücre türleri arasında yer alır. Somatik hücrelerin genel yapısı şu şekildedir:

Hücre zarı

Hücre zarı ile plazma zarı genellikle birbiriyle karıştırılır. Bu iki zar türü bir arada değerlendirilir. Her hücrede plazma zarı vardır. Hücre zarı, somatik hücreleri sarar. Yarı saydam bir zar türüdür. Hücrelere madde giriş çıkışı, bu zar yardımı ile gerçekleşir. Zararlı maddeler içeri girmeye çalıştığında vücuda sinyal verilir. Proteinlerden oluşur. 

Çekirdek

Somatik hücrenin merkezi çekirdektir. Kontroller bu çekirdek tarafından sağlanır. Hücrenin genetik bilgileri çekirdeğe kaydedilir. DNA bu çekirdekte bulunur. RNA üretimi bu çekirdek sayesinde gerçekleşir. Hücre bölünmesi ve proteinlerin sentezlenmesi sağlanır.

Sitoplazma

Sitoplazma, çekirdek ile hücre zarının ortasında kalan kısımdır. Organellerin taşınmasını sağlayan jel kıvamında bir yapı olarak tanımlanır. Hücre içerisindeki maddeler, sitoplazma sayesinde taşınır.

Organeller

Organeller, farklı işlevlere sahiptir. Somatik hücrelerde birden fazla organel vardır. Bu organeller şunlardır: 

• Ribozom: Ribozom sayesinde protein sentezi gerçekleşir.
• Mitokondri: Enerji üretimi sağlar. 
• Lizozom: Hücre içi sindirim sürecini destekler ve vücuttaki atıkların parçalara ayrılmasını sağlar. 
• Endoplazmik Retikulum: Sentezlemeden görevli olan organeldir ve ribozom ile birlikte çalışma özelliği vardır. 
• Golgi: Vücudun ihtiyaç duyduğu proteinlerin salgılanmasını sağlar.  

Somatik Hücrelerin Görevleri

Somatik hücrelerin bazı görevleri vardır. Organizmanın sağlığını korumak, en önemli görevlerden birisi olarak bilinir. Bunun haricinde ise somatik hücre görevleri arasında şu maddelere yer verilir:

• Doku ve Organ Oluşumu: Dokuların ve organların oluşması, somatik hücrelerin görevidir. Embriyonun gelişim sürecinde bu işlevi yerine getirir. Özellikle karaciğer ve böbrek oluşumu için önemli bir hücredir. 
• Metabolik Faaliyetler: Somatik hücreler, metabolik faaliyetler üzerinde de etkiye sahiptir. Besinler, somatik hücre sayesinde enerjiye dönüştürülür. Protein sentezi ve enzim sentezi de bu süreci destekler. Hücrelerin yaşamsal fonksiyonları vardır. Bu fonksiyonların sürdürülebilmesi, somatik hücrelerin metabolik faaliyetleri arasında yer alır.
• Hasar Onarımı: Cilt yaralanmaları meydana geldiğinde, somatik hücreler devreye girer. Böylelikle yaraların iyileşme süreci başlar. Doku onarımı gerçekleşir. Mitoz bölünme sayesinde hasar onarımı sağlanır. Ölü vücut hücreleri ise canlı hücreler ile değiştirilmesini sağlar.
• Savunma İşlevleri: Somatik hücre fonksiyonları ve görevleri arasında savunma yer alır. Bağışıklık sistemi güçlenir. Vücut, patojenlere karşı koruma sağlar. 

Somatik Hücre Çeşitleri

Somatik hücre çeşitleri, vücutta hangi işlevlere sahip olduğuna ve hangi dokularda bulunduğuna göre değişkenlik gösterir. Somatik hücre çeşitleri şunlardır: 

• Kas Hücreleri: Kas hücreleri diğer bir ismi ile miyositler olarak bilinir. Üç farklı gruba ayrılan kas hücreleri, vücut hareketlerinden sorumludur. Bu üç grup; kalp kası, düz kaslar ve iskelet kası olarak bilinir. Organların işlevlerini sürdürebilmesi için somatik hücreler gereklidir.
• Sinir Hücreleri: Sinir hücreleri yani nöronlar; beyinde, sinirlerde ve omurilikte bulunur. Vücudun motor işlevlerinin gerçekleşmesini sağlar. Aynı zamanda duyusal işlevler ile de alakalıdır. 
• Epitel Hücreler: Epitel hücreler, salgı üretiminin gerçekleşmesini sağlar. Deride, salgı bezlerinde ve iç organların yüzey kısmında bulunur. Hücrelerin korunmasından görevlidir. Madde geçişi epitel hücreler ile gerçekleşir. 
• Bağ Dokusu Hücreleri: Bağ dokusu hücrelerinin de kendi içerisinde farklı türleri vardır. Bu türler; fibroblastlar, adipositler, kondrositler ve osteositler olarak bilinir. Enerjinin depolanmasını sağlar. Kıkırdak üretim sürecini ve kemik üretim sürecini destekler. 

Somatik Hücreler ile Germ Hücreleri Arasındaki Farklar

Somatik ve germ hücre farkı kromozom sayısı ile ortaya çıkar. Aynı zamanda farklı özellikleri ile de birbirinden ayrılır. Somatik hücreler ile germ hücrelerinin farkı şöyledir:

• Somatik hücrelerde 46 kromozom vardır. Germ hücrelerinde ise 23 kromozom bulunur.
• Somatik hücrelerin ömrü kısa ya da uzun olabilir. Bu durum, dokunun tipine bağlı olarak değişir. Germ hücrelerinin ömrü ise döllenmeye bağlı olarak değişir. Döllenme gerçekleşmediği takdirde germ hücrelerinin ömrü kısadır.
• Somatik hücreler, mitoz bölünme gerçekleştirirken germ hücreleri ise mayoz bölünme gerçekleştirir.
• Somatik hücrelerde herhangi bir problem meydana geldiğinde, oluşan somatik mutasyon diğer nesillere aktarılmaz. Germ hücrelerinde mutasyon meydana geldiğinde ise bu durum diğer nesillere aktarılır.
• Somatik hücreler, üreme haricindeki işlevlerden sorumludur. Germ hücreleri ise üreme işlevi ile alakalıdır.
• Farklılaşma süreci ile de farklılıklar ortaya çıkar. Somatik hücreler farklılaşabilir yapıdadır. Germ hücrelerinde ise farklılaşma görülmez.

Somatik Hücreler ile İlgili Hastalıklar

Somatik hücre hastalıkları, somatik hücrelerin mutasyona uğramasına bağlı olarak ortaya çıkar. Yapısal ya da genetik olarak değişim meydana gelmesi halinde somatik hücreler işlevini yerine getiremez. İşlevlerin yerine getirememesi ise kişinin sağlığını olumsuz yönde etkiler. 

Somatik hücre hasarı, bazı kanser türlerinin meydana gelmesine yol açabilir. Özellikle kolon kanseri, somatik hücrelerin görevini yerine getirememesi nedeni ile ortaya çıkar. Somatik hücreler, kontrolsüz bir şekilde bölünmeye başlar. Bölünen hücreler ise büyür. Bu büyüme sonucunda ise kanserli hücreler meydana gelir. 

Özellikle sigara tüketimine bağlı olarak kişilerde akciğer kanseri oluşabilir. Sigara tüketimi, somatik hücrelere zarar verir. Toksik maddeler hücrelere giriş yapar ve somatik hücrelerin mutasyona uğramasına neden olur. Bunların haricinde ise deride bulunan pigment hücrelerinde bozulmalar meydana gelebilir. Bu pigmentasyon bozulması nedeni ile de melanom ortaya çıkar.

Somatik hücreler ile ilgili hastalıklar, kanseri çeşitleri ile sınırlı değildir. Bunun haricinde ise somatik mutasyonlara bağlı genetik bozukluklar meydana gelebilir. Aynı zamanda doku hasarına bağlı hastalıklar ortaya çıkar.

Somatik hücrelerin fazla hasar alması halinde organlarda fonksiyon kaybı meydana gelir. Karaciğer hücrelerinin hasar alması ile kişilerde siroz oluşumu görülebilir. Kas hücrelerinde hasar oluşumu söz konusu ise kas problemlerinin ortaya çıkma ihtimali oldukça yüksektir. Özellikle kas distrofileri görülebilir. 

Sinir hücreleri ile de somatik hücreler bağlantılıdır. Somatik hücre hasarı, sinir hücrelerinin de hasar almasına neden olabilir. Sinir hücrelerinin hasar alması halinde ise kişilerde parkinson hastalığı ya da alzheimer hastalığı ortaya çıkar.

Somatik Hücreler İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Somatik hücrelerin kromozom sayısı kaçtır?

Somatik hücreler, 46 kromozomdan oluşur. 23 çift kromozom vardır. Bu kromozomların biri anneden biri babadan alınır. Böylelikle DNA dizilimi gerçekleşmiş olur. 

Somatik mutasyon nedir?

Somatik mutasyon, somatik hücrelerin hasar görmesi olarak tanımlanabilir. Hücrede bazı genetik problemler meydana gelir. Somatik hücreler, üreme hücrelerini kapsamaz. Bu sayede de kişide ortaya çıkan somatik mutasyon, diğer nesillere aktarılmaz.

Somatik hücreler bölünebilir mi?

Somatik hücreler bölünebilir yapıya sahiptir. Mitoz bölünme gerçekleşir. Mitoz bölünme sayesinde, somatik hücre işlevlerini yerine getirebilir. Doku onarımı gibi görevlerini, mitoz bölünme sayesinde gerçekleştirir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."