D Vitamini Eksikliği Belirtileri Nelerdir? D Vitamini Nelerde Var?

D Vitamini Nedir?

Kalsiferol olarak da bilinen D vitamini, vücudun kalsiyum ve fosforu kullanarak güçlü kemikler ve diş yapımına yardımcı olan, yağda çözünebilen vitamin türüdür. Kalsiyum ve fosforun emilmesini, vücutta depolanmasını sağlar. Karaciğerde ve yağ dokuda depolanan D vitaminin, D2 ve D3 olarak iki çeşidi bulunur. D2 vitamini (ergokalsiferol) ve D3 vitamini (kolekalsiferol) 7-dehidrokolesterolden sentezlenir ve ayrıca hayvansal gıdaların tüketimi yolu ile vücuda alınır. Doğal olarak güneşten alınabilen D vitamini için en iyi besin kaynakları yağlı balık eti ve balık karaciğeri yağlarıdır. Aynı zamanda yumurta sarısı ve peynirde az miktarda bulunur.

D Vitamini Kaç Olmalı?

D vitamininin normal aralığı mililitre başına nanogram (ng/mL) olarak ölçülür. 20 ile 50 ng/mL arasında bir seviye vücudun sahip olması gerektiği düşünülen D vitamini seviyeleridir. 12 ng/mL seviyelerinin altı ise düşük olarak kabul edilir.

D Vitamini Günlük İhtiyacı Ne Kadardır?

D vitamini ihtiyacı yaşa ve kişiye göre değişkenlik gösterir. 1 yaşına kadarki bebeklerde 400 IU yeterli iken, 1 yaşından sonraki 600 IU alınması gerekir. 70 yaşından sonra günlük D vitamini ihtiyacı artmaktadır. Düşük D vitamini seviyeleri, özellikle kemikler ve kaslar ile ilgili bir dizi soruna yol açabilir.

D Vitamini Eksikliği Neden Olur?

D vitamini eksikliğinin nedeni, güneş ışınlarına yeterince maruz kalmamak ve d vitamini içeren besinlerin yeteri kadar tüketilmemesidir. Ayrıca koyu cilt pigmentine sahip olmak, çölyak gibi emilim bozuklukları, böbrek veya karaciğer yetmezliği ve kanser gibi hastalıklarda d vitamini eksikliğinin nedenleridir.

 D vitamini eksikliğine neden olan durumlar genel olarak şunlardır:

• Güneş ışınlarına az maruz kalma
• Emilim bozuklukarı
• D vitamini içeren besinlerin az tüketilmesi
• Koyu cilt pigmentine sahip olunması
• İlaç kullanımları
• Böbrek ve karaciğer hastalıkları
• Kanser hastalığı

D Vitamini Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

D vitamini düşüklüğünde vücut, kas ve kemik ağrıları, yorgunluk, ciltte solgunluk, saç dökülmesi, baş ağrısı, el ve ayakların ısınamaması, daha sık hastalanma ve uykusuzluk ortaya çıkan belirtilerdir. Uzun süreli ve aşırı D vitamini eksikliğinde kemik yoğunluğu kaybı, kemik erimesi ve kırık oluşumu da görülebilir. Çocuklarda görülen raşitizim hastalığı da D vitaminin uzun ve aşırı eksikliğinin bir belirtisidir.

D vitamini eksikliği belirtileri şunları içerir:

• Kas ve kemik ağrıları
• Yorgunluk, halsizlik ve enerji eksikliği
• Depresif ruh hali
• Uykusuzluk
• Saç dökülmesi
• Baş ağrısı
• Üşüme
• Ellerde veya ayaklarda karıncalanma ya da iğne batması hissi
• Kas güçsüzlüğü ve kas seğirmeleri
• Yürüme güçlüğü gibi denge sorunları
• Cilt renginde solgunluk
• Göz altlarında morarma
• Çocuklarda büyüme geriliği
• Raşitizm hastalığı

D Vitamini Eksikliği Nelere Neden Olur?

D vitamini eksikliğinin neden olduğu en yaygın hastalıklar kemik erimesi(osteoporoz), osteomalazi ve raşitizim olup, kansere, diyabet gelişmesine, hipertansiyona, romatizmaya ve kalp hastalıklarıdır.

• Kemik erimesi ve kemik hastalıkları

Kemikler de tıpkı diğer dokular gibi canlı bir yapıya sahiptir ve uzun süreli D vitamini eksikliği kemik yapısında bozulmalara, kemik erimesi oluşumuna ve kas güçsüzlüğüne sebep olabilmektedir. D vitaminine bağlı olarak çocuklarda raşitizm, erişkinlerde kemik yumuşaması, ilerleyen yaşlarda da osteoporoz oluşabilmektedir. Raşitizm, D vitamini eksikliğinden dolayı kemiklerin yumuşaması ve zayıflaması anlamına gelir. Bu hastalık, bacaklarda eğrilik, el ve ayak bileklerinde kalınlaşma, büyüme geriliği, göğüs kemiği deformitesi gibi kemik yapısında kalıcı bozukluklara neden olabilmektedir.

D vitamini eksikliğinde kemik erimesiyle birlikte kemik ağrısı görülebilmekte ve bu tüm vücutta hissedilebilmektedir. İlerleyen zamanlarda halsizlik de bu ağrılara eşlik edebilir. Kemiklerin güçlendirilmesi için omega-3, kalsiyum, magnezyum, potasyum ve D vitamini içeren besinler tüketilmelidir. İlerleyen yaşlarda kendini gösteren kemik erimesinden korunmak için sağlıklı beslenmek ve diğer vitaminlerle birlikte D vitamini seviyesini korumak gerekmektedir. İlerleyen yaşlarda kemik sorunun yaşanmaması için bebeklik döneminde anne sütü tüketiminin önemi büyüktür.

• Şeker ve kalp hastalıkları

Şeker hastalığı, inme, kalbe bağlı ölüm riski, yüksek tansiyon gibi sorunlar da D vitamini eksikliğinin yol açabileceği sağlık sorunları arasında yer almaktadır.

• Kanser

D vitamini eksikliği kanser oluşumunu tetikleyebilir. Özellikle meme kanserinin D vitamini eksikliği ile bağlantısı olduğu düşünülmektedir. Meme kanserine yakalanmış ve D vitamini değeri yüksek olan kadınların, bu değeri daha düşük olanlara göre yaşam süreleri daha uzundur. Meme kanserine yakalanmış kişilerin D vitamini seviyesinin 50 ng/ml ve üzerine çıkarılması tedaviyi olumlu yönde etkilemektedir.

D vitamini, hücreler arasındaki iletişimi arttırdığı için hızlı bölünmelerini engellemektedir. Hücrelerin anormal bir şekilde çoğalmasını engelleyerek buraya kan akımını hızlandırmakta ve kanser hücrelerinin beslenmesini yavaşlatmaktadır. Zararlı hücreler de beslenemediği için bir süre sonra yok olmaktadır.

Kapalı ortamlarda yaşayan kadınların D vitamini seviyeleri 17 ng/ml civarındadır. Kansere yakalanmamış kadınlarda D vitamini seviyesi en az 30 ng/ml civarında olmalıdır. D vitamini seviyesi 50 ng/ml ve üzerine çıkınca meme kanserine yakalanma riski %50 azalmaktadır.

Yapılan araştırmalara göre D vitamini eksikliği meme kanseri dışında akciğer, kalın bağırsak ve prostat kanseri riskini de artırmaktadır.

Hastalık oluşabilecek risk grupları

• Açık tenliler
• Yaşlılar
• Diyabet hastaları
• Kapalı ortamlarda çalışanlar ve kapalı giyinenler
• Yüksek faktörlü güneş koruyucu kullananlar
• Böbrek ve karaciğer hastalıkları olanlar
• Beslenme bozukluğu olanlar
• Mide ameliyatı olanlar
• Gebelik ve emzirme döneminde olanlar
• Epilepsi ilacı kullanan kişiler
• Kortizon kullananlar
• Çölyak hastalığı olanlar

D Vitamini Ne Zaman Alınmalı?

D vitamini takviyeleri, yağda çözünen bir yapıya sahip olduğu için günün en ağır ve sağlıklı yağ içeren ana öğünüyle birlikte alınmalıdır. Sabah kahvaltısında veya öğle yemeğinde zeytinyağı, yumurta, avokado, ceviz ya da süt ürünleri gibi yağ kaynaklarının bulunduğu bir öğünle D vitamini içmek, bağırsaklardaki emilim oranını maksimum seviyeye çıkarır. Gece geç saatlerde alınan yüksek doz D vitamini takviyesi, uyku hormonu olan melatonin salgısını baskılayabileceği için gündüz saatlerinin tercih edilmesi biyolojik ritim açısından daha uygundur.

D vitamini takviye kullanımında zamanlamayı kontrol etmek için şu kurallara dikkat edilmelidir;

• Öğün Seçimi: Aç karnına veya sadece meyve, çay gibi yağsız bir atıştırmalıkla tüketilen D vitamini bağırsaklardan yeterince emilemeden vücuttan atılabilir; bu nedenle mutlaka ana öğünlerle eşleştirilmelidir.
   
• Sabah ve Öğle Tercihi: Metabolizmanın daha aktif olduğu günün ilk yarısında D vitamini içmek, hem gün içindeki ana öğünlerle uyumu kolaylaştırır hem de olası uyku bölünmelerinin önüne geçer.
   
• Düzenli Kullanım Alışkanlığı: D vitamini takviyesi vücutta depolanan bir vitamin olduğu için saatin dakikası dakikasına aynı olmasından ziyade, her gün veya hekimin belirlediği periyotta yağlı bir öğünle düzenli olarak alınması kandaki ideal seviyenin korunmasını sağlar.

D Vitaminin Faydaları Nelerdir?

D vitamini vücudun kalsiyum ve fosforu emmesine ve tutmasına yardımcı olur, kemik yapısının sağlıklı oluşmasını ve sağlıklı kalmasını sağlar, bağışıklığı destekler, kalp sağlığını korur, diyabet ve çocuklarda raşitizim gibi hastalıkların oluşmasını önler.

D vitamini faydaları şu şekilde sıralanabilir:

• Vücuttaki kalsiyum ve fosfatı düzenler
• Kemik, diş ve kasların sağlıklı kalmasını sağlar
• Bağışıklığı artırır
• Beyin hücresi aktivitesini destekler
• Kalp sağlığını korur
• Raşitizim ve kemik deformitesi gibi kemik sorunlarını önler
• Ruh halini etkiler, depresyonu azaltır

Kasları ve kemik sağlığını korur

Fosfor ve kalsiyum maddelerinin kan seviyelerini dengeleyen vitamin, D vitaminidir. Diş ve kemik sağlığı açısından son derece önemlidir. Kalsiyumun bağırsaklarda emilimini sağlarken böbreklerde de kalsiyum kaybını azaltmaktadır. Kemiklerin kalsiyum birikimi ile sertleşmesi D vitamini ile gerçekleşmektedir. Kas gücünü ve kas kütlesini arttırdığı için özellikle yaşlılarda görülen düşme durumlarını azaltmaktadır. Kemik erimesine neden olan paratiroid hormonun salgılanmasını önlemektedir. Kas ve kemik sağlığı için vitamin alımına ve beslenme düzenine özen gösterilmesi son derece önemlidir.

Diyabet gelişme riskini önler

D vitamini diyabete karşı koruma özelliğine sahiptir. Yeterli D vitaminine sahip olan çocuklarda Tip 1 diyabetin azaldığı, düşük olanlarda ise Tip 2 diyabetin arttığı görülmektedir. Ayrıca metabolik sendrom gibi durumlar, D vitamini eksikliği görülen kişilerde ortaya çıkar.

Bağışıklık sistemini destekler

Bağışıklık sistemini güçlendiren vitaminler arasında D vitamini de yer almaktadır. Bağışıklığı güçlendirerek hastalıklara karşı koruma sağlayan D vitamini, vücuttaki tüm hücreler için yararlıdır. Ülseratif kolit, Crohn, Multipl Skleroz (MS) gibi bağışıklık sisteminin neden olduğu hastalıklarda düşük D vitaminine rastlanmaktadır. Yeterli D vitamini ile bu hastalıkların önlenebildiği görülmektedir.

Kalp sağlığını korur

D vitamini kalp sağlığına ve hastalıklarına iyi gelmektedir. Yüksek tansiyon, kalp hastalıkları, bazı kanser türleri ile ilgili hastalıklara karşı koruyucu etkisi vardır.

D Vitamini Nelerde Var?

D vitamini için en iyi kaynaklar, somon, uskumru , ton balığı ve sardalya gibi yağlı balık etleri, kırmızı et, karaciğer, yumurta sarısı, peynir ve yoğurt gibi süt ürünleri, bazı mantar türleri ve d vitamini açısından zenginleştirilmiş kahvaltılık tahıllar ve d vitamini takviyeleridir.

Vücudun ihtiyacı olan D vitamini, en önemli kaynağı olan güneş ışınları dışında şunlarda bulunur:

• Somon, uskumru ve sardalya gibi yağlı balıklar
• Kırmızı et ve karaciğer
• Tavuk ciğeri
• Yumurta sarısı
• Peynir ve tereyağı gibi süt ve süt ürünleri
• Maydonoz
• Isırgan otu
• Kahvaltılık tahıllar D vitamini alınabilecek gıdalardır.

Sıcak yaz günlerinde öğlen güneşine uzun süre maruz kalmanın negatif etkileri olabileceği için sabah ve öğleden sonraki saatlerde gün ışığına çıkmak iyi olacaktır. Güneş ışığı gereksinimi, kişilerin ten rengine, yaşına ve güneşlenme şekline göre değişiklik gösterebilir. Deri rengi koyu olan kişilerin yeterli D vitaminin deride oluşabilmesi için özellikle kış aylarında daha uzun süre güneş ışığına ihtiyacı vardır.

D vitamini takviyesi

D vitamini takviyesi (d vitamini ilaçları) doktor kontrolünde alınmalıdır. Yapılan testlerde vücutta D vitamini eksikliği tanısı konuldu ise günlük ihtiyacın karşılanması için oral yolla alınan vitamin hapları yazılabilir. Daha yüksek dozlu D vitamini ihtiyacı söz konusuysa kalçadan enjeksiyon ile D vitamini verilebilir. D vitamini hapı ya da D vitamini damlası yağlı yemeklerle alındığında vitaminin emilimi daha fazla olmaktadır.

D Vitamini Yüksekliği Zararlı mıdır?

Her şeyin fazlası vücut için zararlıdır. D vitamini miktarı için de aynı şey geçerlidir ve fazlası zehirlenmelere sebebiyet verebilmektedir.  Yağda depolanan ve idrar ile atılamayan D vitamini için yüksek seviye aralığı 125 nmol / l veya daha fazladır. Yüksek D vitamini seviyesi, organlarda ve yumuşak dokularda kalsiyum birikimlerine yol açabilmektedir. D vitaminin gelişigüzel kullanılması yüksek kan düzeylerine sebebiyet verebilir. Fazla miktarda D vitamini kullanılmasının zararları aşağıdaki gibi sıralanabilir.

• Doku ve eklem kireçlenmelerine
• Böbrek taşı oluşumuna ve böbrek hasarına yol açabilmektedir
• Hipertansiyona yol açabilir
• Kanda kalsiyum yükselmesine neden olabilmektedir.

Öte yandan fazla D vitamini zehirlenmelere yol açabilmekte ve bu zehirlenme sonucunda gelişen böbrek yetmezliği ve kalp yetmezliği ölüme sebep olabilmektedir. Erken toksisite (zehirlenme) belirtileri kemik ağrıları, sersemlik, ağız kuruluğu, kabızlık, sürekli baş ağrısı, susuzluk, kas ağrısı, iştahsızlık, mide bulantısı, kusma, düzensiz kalp atışı şeklinde görülebilmektedir. Kronik toksisite belirtileri ciltte kaşıntı, mide bulantısı, cinsel isteksizlik, şiddetli mide ağrısı, psikiyatrik problemler, kemik ağrısı, idrarda bulanıklık, gözlerin ışığa karşı hassas olması, kusma gibi durumlarla kendini belli edebilmektedir.

Not: Güneş ışınları, D vitamini fazlalığını yok ettiği için güneşlenme ile D vitamini zehirlenmesi meydana gelmemektedir.

D Vitamini ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

D vitamini eksikliği nasıl anlaşılır?

D vitamini düşük olduğunda, kemik ağrısı, kaslarda güç kaybı ve zayıflık, depresyon, yorgunluk, daha sık hastalanma, saç dökülmesi ve yaraların geç iyileşmesi gibi belirtiler ortaya çıkar. Ayrıca kemik yoğunluğunda kayba, osteoporoza ve kemiklerin daha kırılgan hale gelmesine de neden olabilir.

D vitamini eksikliği şu belirtilerle anlaşılabilir:

• Halsiz ve bitkin hissetme
• Uyku sorunları
• Kemik ağrısı
• Kaslarda zayıflık ve ağrı
• Depresyon
• Saç dökülmesi
• İştah kaybı
• Daha sık ve kolay hastalanma
• Üşüme
• Cildin soluklaşması
• Kaslardaki zayıflamaya bağlı yürümede güçlük
• Acıya karşı artan hassasiyet

D vitamini ne işe yarar?

D vitamini, bağışıklığı güçlendirir, inflamasyon, otoimmün hastalıklar ve enfeksiyon gelişmesini önlemeye yardımcı olur. Kemik oluşumu, kemik ve kas sağlığının korunması, kanser, tip 2 diyabet ve kalp hastalıklarının gelişme riskini azaltır. Yeterli d vitaminine sahip olmak çocuklarda raşitizmi ve yetişkinlerde osteomalaziyi önler.

Gebelikte ve menopoz dönemlerinde D vitaminin önemi nedir?

Gebelik döneminde de D vitamininin etkileri önemlidir. Sağlık Bakanlığı, gebe ve yeni doğanlara D vitamini verilmesi yönünde bir politika izlemektedir. Bu olumlu ve doğru bir politikadır. Özellikle yeni doğanlarda raşitizm problemlerinin önlenmesinde D vitamini oldukça etkin bir rol oynamaktadır. Ayrıca özellikle Türkiye nüfusunda yaşam süresi 70’lerden 85’lere çıkmıştır. Yaş ilerledikçe anatomik olarak kemik yapısı çökmektedir. Bunun önlenmesinde D vitamini oldukça önemlidir. Menopoz dönemlerinde D vitamini eksikliği kalça kemiği kırıklarına, omurga kırık ve çökmelerine neden olmaktadır. D vitamini eksikliğinde kişinin yapısında bariz değişiklikler meydana gelebilmektedir. Ve bu kişilerin özellikle kadınların sosyal hayat kalitesini olumsuz yönde etkileyebilmektedir.

D vitamini eksikliği kaç günde düzelir?

D vitamini eksikliği durumunda, gerek takviye, gerek besin gerekse de enjeksiyon gibi yöntemlerle düzenli D vitamini alımı sağlanmaya başlandıktan sonra ki 4-6 hafta içinde iyileşme görülmeye başlanır. Bu elbette vücudun durumuna, altta D vitaminin düşmesine neden olan ciddi bir sağlık sorunu bulunmaması ile de ilişkilidir.

D vitamini eksikliğinin en belirgin göstergesi nedir?

D vitamini eksikliğinde kişide yorgunluk ön plana çıkar, vücut ağrıları yaygındır, güçsüzlük söz konusudur, yürüme güçlüğü bile görülebilir. Daha ciddi eksikliklerde saç dökülmesi, depresyon, göz altı morlukları ve üşüme gibi belirtiler de ortaya çıkar.

D vitamini hangi besinlerde bulunur?

Yağlı balıklar, yumurta sarısı. d vitamini açısından zenginleştirilmiş tahıllar, portakal suyu, yulaf ezmesi gibi kahvaltılıklar, kırmızı et ve karaciğer d vitamini açısından zengin besinlerdir.

D vitamini alınabilecek besinler şunlardır:

• Somon, uskumru, ton balığı, alabalık ve sardalya gibi yağlı balıklar
• Yumurta sarısı
• Kırmızı et
• Balık karaciğeri yağı, dana ve sığır karaciğeri
• Yulaf ezmesi
• Peynir, yoğurt ve tereyağı gibi  süt ürünleri
• UV ışınlarına maruz kalan bazı mantar türleri
• Kahvaltılık mısır gevreği, soya sütü, portakal suyu ve tahıl gibi zenginleştirilmiş besinler

D vitamini sabah mı alınmalı akşam mı?

D vitamini sabah kahvaltısında veya öğle yemeğinde alınmalıdır; çünkü akşam saatlerinde alınan D vitamini takviyesi melatonin üretimini azaltarak uykuya dalmayı zorlaştırabilir. Günün ilk yarısındaki yağ içeren bir ana öğünle D vitamini içmek hem emilimi artırır hem de uyku düzenini korur.

D vitamini en doğru nasıl alınır?

En yüksek biyoyararlanım için D vitamini, içerisinde sağlıklı yağlar bulunan bir öğünün hemen ardından veya yemek sırasında su ile yutularak ya da damla formundaysa bir parça ekmeğin üzerine damlatılarak alınmalıdır. Ayrıca doktor önerisiyle D vitamini takviyesi yanına K2 vitamini ve magnezyum eklenmesi, kalsiyumun damarlar yerine doğrudan kemiklere yönlendirilmesini sağlar.

D vitamini neyle birlikte alınmaz?

D vitamini, bağırsaklarda yağ emilimini engelleyen zayıflama ilaçları, bazı kolesterol düşürücü safra asidi bağlayıcılar ve yüksek doz kortizon ilaçlarıyla aynı anda alınmamalıdır. Bunun yanı sıra D vitamini takviye ürünleri kullanılırken hekim kontrolü dışında yüksek doz kalsiyum takviyesi almak kanda aşırı kalsiyum birikimine yol açabilir.

D vitamini her gün içilir mi?

Hekim tarafından farklı bir tedavi protokolü belirlenmediyse, düşük veya orta dozlardaki (genellikle 600–2000 IU arası) D vitamini idame dozları her gün düzenli olarak içilebilir. Kan düzeyini sabit tutmak amacıyla günlük D vitamini içmek, vücudun vitamini daha dengeli kullanmasına yardımcı olur.

D vitamini haftada kaç tane içilir?

Haftalık kullanım sıklığı, hekimin reçete ettiği D vitamini takviyesi formunun miligram veya IU değerine ve hastanın kan tahlili sonucuna göre değişir. Yüksek üniteli (örneğin 20.000 veya 50.000 IU) formlar genellikle haftada 1 kez kullanılır. Günlük düşük doz formlar ise haftanın 7 günü alınırken, yüksek doz ampullerin veya kapsüllerin doktor onayı olmadan haftada birden fazla tüketilmesi toksisite riski yaratır.

D vitamini alınca vücutta neler olur?

Düzenli D vitamini alımıyla birlikte ince bağırsaklardan kalsiyum ve fosfor emilimi hızlanır, bağışıklık hücrelerinin enfeksiyonlara karşı savunma tepkisi güçlenir ve kas liflerinin kasılma kapasitesi artar. Eksiklik giderildikçe kronik yorgunluk hissi azalır, kemik mineral yoğunluğu desteklenir ve sinir sistemi üzerindeki düzenleyici etkiyle ruh hali dengelenir.

Güneşten D vitamini hangi saatlerde alınmalı?

Güneş ışınlarının yeryüzüne en dik açıyla ulaştığı 11.00 ile 15.00 saatleri arasında, 15–20 dakika güneşe maruz kalmak deride D vitamini sentezini başlatır. Ancak cilt yanıklarını ve UV hasarını önlemek için özellikle yaz aylarında bu sürenin aşılmaması, kol ve bacakların doğrudan gün ışığı almasının sağlanması yeterlidir.

D vitamini aç mı tok mu içilir?

D vitamini mutlaka tok karnına, yani yağ içeren bir öğünle birlikte içilmelidir. Yapılan klinik çalışmalar, yağlı bir öğünle alınan D vitamini takviye ürünlerinin aç karnına alınanlara kıyasla kandaki vitamin seviyesini ortalama %30 ila %50 oranında daha fazla yükselttiğini göstermektedir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."