Bağ Dokusu Hastalığı Nedir? Neden Olur? Belirtileri

Bağ dokusu hastalığı, vücudun organlarına yapısal destek sağlayan, hücreleri bir arada tutan ve dokuları birbirine bağlayan sistemlerin (proteinlerin) etkilendiği heterojen bir hastalık grubudur. Bu rahatsızlıklar farklı gruplara ayrılırlar: Genetik geçişli olanlar, bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırdığı otoimmün bağ dokusu hastalıkları, hormonal etkiler ve çevresel faktörler.

Bağ Dokusu Hastalığı Ne Anlama Gelir?

Bağ dokusu hastalıkları, bağ dokusunun hasar gördüğü ya da bu dokuların iltihaplandığı anlamına gelir. Bağışıklık sisteminde meydana gelen hatalara bağlı olarak kemiklerdeki, kaslardaki ve vücudun diğer birçok farklı bölgesinde yer alan bağ dokuları etkilenir. Bu nedenle de farklı hastalık türleri oluşur.

Bağ Dokusu Vücutta Ne İşe Yarar?

Bağ dokuları, vücuttaki dokuların ve organların birbirine bağlanmasını sağlayan yapılardır. Vücutta bulunan kemiklerin, damarların, kasların, eklemlerin ve hatta iç organların arasında bağlantı kurulmasını sağlar. Aynı zamanda dokuları korur ve beslenmelerini sağlar. Vücutta besin ve oksijen taşınma sürecinde de bu dokulardan faydalanılır. Bağ dokularının bilinen farklı türleri vardır ve her türün farklı görevleri bulunur.

Bağ Dokusu Hastalıkları Nelerdir?

Bağ dokusu hastalıkları arasında en sık bilineni kelebek hastalığıdır. Bağ dokularının hasar alması ve işlevini yerine getirememesi halinde kişinin vücudu uyarı vermeye başlar. Bağ dokusu hastalıkları şunlardır:

Lupus (SLE)

Lupus hastalığı, bağışıklık sisteminin vücutta bulunan dokulara saldırması olarak adlandırılabilir. Vücut kendisi ile savaşmaya başlar. Bağ dokularının zarar görmesi, vücudun bu tür tepkiler vermesine neden olabilir. SLE, diğer bir ismi ile kelebek hastalığı olarak da bilinir. Kelebek hastalığı, cilt üzerinde kelebek görünümüne sahip lekelerin oluşmasına neden olur. Bu görünüm özellikle yüz bölgesinde meydana gelir. Belirtiler sadece cilt üzerinde ortaya çıkmaz. Birçok organda iltihaplanma meydana gelebilir ve bu durum, hayati organları dahi etkileyecek kadar şiddetlenebilir.

Romatoid artrit

Romatoid artrit, genellikle eklemleri etkileyen bir bağ dokusu hastalığıdır. Bağ dokusu hastalıklarında eklem ağrısı, romatoid artrit gibi problemlere bağlı olarak görülebilir. Vücudun belirli bölgelerinde şişlik oluşumu bu süreçte görülebilen belirtiler arasında yer alır. Kişilerde hareket kısıtlamasına neden olabilir.

Skleroderma

Bağ dokusunun kalınlaşması ve sertleşmesi nedeni ile ortaya çıkabilecek olan hastalık türleri arasında skleroderma yer alır. Skleroderma, cilt dokusunun esnekliğini kaybetmesine yol açar. Aynı zamanda kişilerin cilt dokusunda da kalınlaşmalar görülür. Kişinin sindirim sistemini etkileyebilen ve akciğer ya da kalp gibi bazı organlara da hasar verebilen bir sağlık problemidir.

Sjögren sendromu

Bağ dokusu hastalıkları arasında sjögren sendromu da yer alır. Bu sendrom, kişinin gözyaşı ve tükürük bezlerini etkiler. Göz kuruluğu ve ağız kuruluğu gibi bazı belirtiler ile ortaya çıkar. Sjögren sendromu; otoimmün hastalık türleri arasında yer alır ve bağ dokularının hasar görmesi nedeni ile ortaya çıkar. Yutma güçlüğü gibi sağlık problemlerine de neden olabilir.

Mikst bağ dokusu hastalığı

Mikst, birden fazla bağ dokusunda problem meydana geldiğinde oluşur. Romatoid artrit, lupus ve sjögren sendromu gibi sağlık probleminin belirtilerinin her biri aynı anda ortaya çıkabilir. Genellikle eklem ağrısı ve kas güçsüzlüğü gibi belirtiler görülür. Cilt problemlerinin bu süreçte ortaya çıkma ihtimali de söz konusudur. Mikst nedeni ile organ tutulumu riski de ortaya çıkabilir.

Vaskülitler

Vaskülitler, kan damarlarının iltihaplanması olarak tanımlanan bir hastalık türüdür. Kan damarlarının duvarlarında iltihaplanma meydana gelmesi, damarların daralmasına neden olur. Bu durumda ise organ hasarı ve cilt problemleri ortaya çıkar.

Bağ Dokusu Hastalığı Neden Olur?

Bağ dokusu hastalıkları, otoimmün problemlere bağlı olarak ya da genetik yatkınlık nedeni ile ortaya çıkabilir. Çevresel etkenlere bağlı olarak da bu tür hastalıkların oluşma ihtimali söz konusudur. Bağ dokusu hastalığı nedenleri şöyle bilinir:

Otoimmün mekanizmalar 

Bu hastalıkların temel nedeni otoimmün mekanizmalardır. Sağlıklı bireylerde bağışıklık sistemi, dışarıdan vücuda giriş yapmaya çalışan bakterilere, mantarlara ve diğer birçok zararlı maddelere saldırarak kişinin sağlığını korur. Fakat otoimmün mekanizmalarda meydana gelen problemler nedeni ile bağışıklık sistemi, kişinin vücudunu tehlike olarak görür ve direkt kendisine saldırır. Bu durumda ise bağ dokuları zarar görür ve farklı hastalık türleri oluşur.

Genetik yatkınlık

Kişilerin genetik olarak bağ dokusu hastalıklarına yatkın olma ihtimali söz konusudur. Bu hastalık türleri bulaşıcı olmasa da bazen genetik aktarım ile nesilden nesile geçiş sağlanabilir. Aile bireylerinde bu tür hastalıklar bulunan kişilerin bağ dokusu hastalık türlerine sahip olma riski yüksektir. Henüz belirtiler görülmeye başlanmadan da bazı genetik testler uygulanarak kişilerde bu tür hastalıkların görülme riski değerlendirilebilir.

Çevresel faktörler

Çevresel faktörler, kişinin bağışıklık sistemine ve bağ dokularına hasar verebilir. Özellikle çevresel toksinler, bu duruma yol açabilir. Aynı zamanda bazı enfeksiyonlar nedeni ile de kişinin bağışıklık sistemi zarar görebilir. Yoğun stres altındaki kişilerde de ilerleyen süreçlerde bu tür hastalıklar meydana gelebilir. Stres, sadece zihinsel ve psikolojik olarak zarar veren bir problem değildir. Stres, kişinin genel sağlık durumunu da direkt olarak etkiler.

Hormonal etkenler

Bazı bağ dokusu hastalık türleri, hormonal etkenler nedeni ile oluşabilir. Özellikle östrojen hormonu dengesizlikleri, bu hastalık türlerine neden olur. Östrojen dengesizliği söz konusu olduğunda, kadınların bu tür hastalıklara yakalanma riskinin daha yüksek olduğu bilinir.

Bağ Dokusu Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Bağ dokusu hastalığı belirtileri arasında ilk sıralarda eklem ağrıları ve kas ağrıları yer alır. Bu hastalık türlerinde özellikle fiziksel belirtiler ortaya çıkar. Görülen belirtiler, hastalığın türüne göre de değişiklik gösterir. Bazı türlerde cilt problemleri ortaya çıkarken bazılarında ise ağrılar görülür. Bazı bağ dokusu hastalıklarında ise birçok farklı belirtinin bir arada görülmesi mümkündür. Bağ dokusu hastalığı belirtileri şöyledir:

• Eklem ağrısı ve şişlik
• Kas ağrısı
• Güçsüzlük
• Ciltte lekelenme ve döküntü
• Yorgunluk ve halsizlik
• Organ tutulumu
• Göğüs ağrısı
• Nefes darlığı

Eklem ağrısı ve şişlik 

En yaygın görülen belirti, eklem ağrısı olarak bilinir. Bu süreçte eklemlerde ağrı oluşumunun yanı sıra, ağrıyan bölgelerde şişlik de görülebilir. Eklemlerde iltihaplanmalar meydana gelmesi ile birlikte kişilerde hareket kısıtlılığı da ortaya çıkar. Hastalığın ilerlemesiyle bu belirtiler daha şiddetli hale gelebilir. Bu belirtiler özellikle romatoid artrit hastalığında görülür.

Kas ağrısı ve güçsüzlük 

Eklem ağrısının haricinde diğer bir belirti ise kas ağrısı olarak bilinir. İltihaplanmalar nedeni ile kas olan bölgelerde ağrı hissi oluşur. İlerleyen süreçlerde kas ağrıları şiddetlenir ve kişilerde güçsüzlük meydana gelir. Kasların ağrıması ve güçsüzlük, hastaların günlük yaşantısının zorlaşmasına neden olur. Bu gibi durumlarda hastalar; yazı yazmak, yürümek, merdiven çıkmak gibi kas gücü gerektiren hareketleri yapmakta zorlanır.

Cilt bulguları 

Cilt bulguları genellikle Lupus gibi hastalık türlerinde ortaya çıkar. Farklı bağ dokusu hastalıkları da cildi direkt olarak etkileyebilir. Bu gibi durumlarda ciltte belirgin lekelenmeler ve cilt döküntüleri görülür. Aynı zamanda ciltte renk değişimleri ve sertleşmeler de ortaya çıkabilir.

Yorgunluk ve halsizlik

Bağ dokusu hastalıkları nedeni ile kişilerde kronik yorgunluk ve halsizlik ortaya çıkabilir. Bu süreçte bağışıklık sistemi sürekli savaş halindedir. Bağışıklık sisteminin sürekli olarak aktif olması ise hastanın vücudunu yormaya başlar. Kişi her ne kadar istirahat etse de yorgunluk ve halsizlik hissi azalmaz.

Organ tutulumu belirtileri

Bazı bağ dokusu hastalıkları nedeni ile organ tutulumu görülebilir. Organ tutulumu başladığında ise belirtiler yavaş yavaş ortaya çıkmaya başlar. Bu süreçte görülebilecek olan belirtiler arasında göğüs ağrısı, nefes darlığı, sinir sistemi hastalıkları ve böbrek hastalıkları yer alır.

Bağ Dokusu Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir? 

Bağ dokusu hastalıklarının teşhisi birkaç farklı aşamada gerçekleştirilir. İlk olarak hastalar, ortaya çıkan belirtiler neticesinde alanında uzman hekimlere başvurmalıdır. Bu aşamada öncelikle fiziki muayene gerçekleştirilir. Fiziki muayene sonrasında ise kişilere teşhis konulma aşamaları şöyledir:

Kan testleri ve otoantikorlar

Bağışıklık sisteminin antikor üretiminin incelenebilmesi için kişilerden kan testleri talep edilir. Otoimmün bağ dokusu hastalıkları meydana geldiğinde vücutta otoantikorlar üretilir. Bunun için ise hastalardan ANA, Anti - CCP ve Anti - dsDNA testleri talep edilir. Aynı zamanda ENA paneli ve romatoid faktör testleri de uygulanır.

Görüntüleme yöntemleri

Eklemler ve bazı iç organlar, bu hastalık türleri nedeni ile hasar alır. Eklemlerde ve organlarda herhangi bir hasar olup olmadığının kontrol edilebilmesi için görüntüleme yöntemlerine başvurulur. Röntgen, MR, tomografi ve ultrasın çekimleri hastalardan talep edilir.

Klinik muayene süreci

Klinik muayene sürecinde hastanın belirtileri hakkında bilgi sahibi olunur. Daha sonrasında ise eklemlerde herhangi bir şişlik olup olmadığı fiziki olarak kontrol edilir. Eklem ve kas ağrıları değerlendirilir. Kişide hareket kısıtlılığı olup olmadığı ve cilt üzerindeki belirtiler de bu süreçte incelenir. Gerekli testler ve tahliller yapıldıktan sonra ise hastalara tanı konularak tedavi sürecinin planlanması gerçekleşir.

Bağ Dokusu Hastalığı Geçer mi? 

Bağ dokusu hastalığı geçmez ve tamamen iyileşme görülmez. Fakat gerekli tedavilerin uygulanması halinde, ortaya çıkan belirtilerin şiddeti hafifler. Hastalığın ilerlemesinin önüne geçilebilir.

Bağ Dokusu Hastalığı Tedavi Edilmezse Ne Olur? 

Bağ dokusu hastalıkları tedavi edilmezse kişide görülen belirtiler şiddetlenmeye başlar. İlerleyen süreçte organ tutulumu görülebilir. Bu gibi durumlar hem kişinin günlük yaşantısı zorlaştırır hem de hastalığın ilerlemesi ve şiddetlenmesi ile birlikte hayati risk oluşabilir. Bağ dokusu tedavi edilmezse şu durumları yaşanabilir:

Eklem hasarı

Kişilerin tedavi olmaması halinde eklem hasarı meydana gelir. Eklemler bu süreçte en çok etkilenen yapılardır. Eklem bölgelerinde iltihaplanmalar meydana gelir ve kişinin hareket etmesi zorlaşabilir. Bu durumda kişinin tedavi olmaması, kalıcı hareket kısıtlılığına neden olabilir. Aynı zamanda eklemlerde şekil bozuklukları da görülür.

Organ fonksiyon kaybı

Bazı bağ dokusu hastalıkları, direkt olarak organları etkiler. Kişilerin tedavi olmaması halinde ise organlar hasar almaya devam eder ve fonksiyon kaybı meydana gelir. İlerleyen süreçlerde ise bu durum organ yetmezliğine neden olabilir.

Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı 

Hastalığın tedavi edilmemesi, uzun süreli eklem ve kas ağrısına neden olur. İlerleyen süreçlerde bu durum kronik ağrı oluşumuna ve hareket kısıtlılığına yol açar. Bir süre sonra kişiler günlük ve basit fiziksel aktiviteleri dahi gerçekleştiremez hale gelebilir.

Yaşam kalitesinde düşüş

Hastalığın tedavi edilmemesi sadece fiziki olarak zarar vermez. Bu durumda vücudun iş ve dış olmak üzere birçok farklı bölgesi zarar görür. Cilt problemlerinde artış meydana gelir, hareket etmekte zorlanmalar başlar, organlar hasar görmeye başlar ve kronik ağrı hissi meydana gelir. Aynı zamanda kişide psikolojik problemler de ortaya çıkar. Depresyon, anksiyete, sosyal fobi başta olmak üzere birçok farklı psikolojik problem görülebilir. Kişinin sosyal yaşantısı, aile hayatı, iş yaşamı ve diğer birçok alan da bu durumdan etkilenir.

Bağ Dokusu Hastalığında Tedavi Yaklaşımları 

Bağ dokusu hastalığında tedavi yaklaşımı, hastalığın türüne bağlı olarak belirlenir. Bu süreçte hastada hangi hastalığın ortaya çıktığı ve bu hastalığın şiddeti teşhis edilir. Bu hastalık türleri için bilinen tedavi yaklaşımları şöyledir:

İlaç tedavileri 

Tedavi sürecindeki ilk aşama ilaç tedavisidir. Özellikle hafif şekilde seyreden hastalık türlerinde ilaç tedavisi önerilir. Kişilerde eklem ve kas ağrıları söz konusu ise doktorlar tarafından hastalara, ağrı kesici ilaçlar reçete edilir. Böylelikle belirtilerin hafifletilmesi sağlanmış olur. Eklemlerde ve kaslarda iltihaplanma söz konusu ise iltihaplanmanın iyileşmesi için farklı ilaç türlerinin kullanımı önerilebilir.

Bağışıklık baskılayıcı tedaviler 

Bağışıklık sistemi bu süre boyunca fazla aktif şekilde çalışır. Bu durum ise kişilerde yorgunluk ve halsizlik gibi belirtilere neden olur. Bağışıklık sisteminin daha sakin bir hale gelebilmesi için bağışıklık baskılayıcı tedavi yöntemlerine başvurulabilir. Bu tedavi yöntemi genellikle organ tutulumu söz konusu olduğunda ya da hastalığın organları etkilediği durumlarda uygulanır.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon 

Hastalık nedeni ile kişilerde hareket kısıtlılıkları meydana gelebilir. Kaslarda ve eklemlerde görülen iltihaplanmalar, hareket ederken zorlanmalara yol açan bir durumdur. Kişilerin günlük yaşantısını dahi zorlaştıran bu belirtilerin hafifletilebilmesi için genellikle fizyoterapi önerilir. Böylelikle kişinin hareket kabiliyetinin artırılması hedeflenir.

Yaşam tarzı düzenlemeleri

Yaşam tarzı düzenlemeleri, tedavi sürecinin en önemli aşaması olarak değerlendirilir. Bu süreçte bağışıklık sisteminin korunabilmesi için daha sağlıklı bir beslenme düzenine geçiş yapılmalıdır. Dengeli beslenmek ve gün içerisine bol su tüketmek, bağışıklık sistemine fayda sağlar. Bu süreçte kişilerin hafif egzersizler yapması da kas ve eklem problemlerinin hafifletilmesine yardımcıdır.

Bağ Dokusu Hastalığı ile Yaşam: Nelere Dikkat Edilmeli? 

Bağ dokusu hastalığı ile yaşayan kişilerin özellikle beslenme düzenine dikkat etmesi gereklidir. Aynı zamanda hastalığın kontrol altında tutulabilmesi için düzenli takip ve doktor kontrolleri gerekir. İlaçların düzenli olarak kullanılmasına dikkat edilmelidir. Fizik tedavi sürecinin ihmal edilmemesi de oldukça önemlidir. Bu süreçte hastaların psikolojik destek alması da önerilen bir durumdur.

Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalı? 

Uzun süreli eklem ve kas ağrıları söz konusu ise doktora başvurulması gerekir. Ciltte döküntüler meydana geldiğinde, geçmeyen yorgunluk ve halsizlik söz konusu ise ya da nefes darlığı, göğüs ağrısı, ağız kuruluğu belirtileri varsa doktora başvurulmalıdır. Ortaya çıkan belirtiler göz ardı edilmemelidir.

Bağ Dokusu Hastalıkları ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Bağ dokusu hastalığı kalıcı mıdır? 

Evet, bağ dokusu hastalıkları kalıcıdır. Bu hastalık türleri tamamen ortadan kalkmaz. Fakat hastalara uygulanan tedavi yöntemleri sayesinde hastalık kontrol altına alınabilir ve belirtiler hafifletilir.

Bağ dokusu hastalıkları bulaşıcı mıdır? 

Hayır, bu hastalık türlerinin bulaşıcılığı yoktur. Otoimmün hastalık türleri arasında yer alırlar ve bağışıklık sistemi problemleri ile alakalı olarak ortaya çıkabilirler. Bu hastalık türleri bulaşıcı olmasa da aile bireylerinden herhangi birinde görülmesi, kişide de görülme riskini artırabilir.

Bağ dokusu hastalığı genç yaşta görülür mü? 

Evet, bağ dokusu hastalıkları genç yaştaki kişilerde de görülür. Özellikle genç ve orta yaş dönemindeki kişilerde bu hastalık türlerinin görülme ihtimali daha yüksek olarak bilinir. Çocukluk döneminde de bu tür hastalıkların görülme ihtimali söz konusudur.

Hamilelik bağ dokusu hastalığını etkiler mi? 

Evet, hamilelik bağ dokusu hastalıklarını etkileyen bir durum olarak bilinir. Bazı hastalık türlerini olumsuz yönde etkilerken bazılarını ise olumlu yönde etkileyebilir. Hamilelik sonrasında bazı kişilerin, bağ dokusu hastalığına bağlı olarak ortaya çıkan belirtilerinin azaldığına dair bilgiler bulunur. Bazı kişilerde ise belirtiler daha şiddetli hale gelir. Bu nedenle hamilelik planlaması öncesinde doktora danışılması önerilir.

Bağ dokusu hastalığı tamamen iyileşir mi? 

Hayır, bağ dokusu hastalıklarının tamamen iyileşmesi mümkün değildir. Kişiye uygulanan tedaviler sayesinde hastalığın belirtilerinde azalma meydana gelir. Aynı zamanda hastalığın ilerlemesinin ve şiddetlenmesinin önüne geçilmesi de böylelikle mümkün hale gelir.

Bağ dokusu hastalığında beslenme önemli midir?

Evet, sağlıklı ve dengeli bir şekilde beslenmek bu hastalık türleri için önemlidir. Aynı zamanda kilo kontrolünün de sağlanması gerekir. Böylelikle bağışıklık sistemi korunur ve dengelenir. Aynı zamanda hastalığın şiddetli bir hale gelme riskinde de azalma sağlanmış olur.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."