Bağırsak Düğümlenmesi (Bağırsak Tıkanıklığı) Nedir?

Bağırsak düğümlenmesi, ağızdan alınan besinlerin ya da sıvıların bağırsaklardan geçmesini engelleyen bir durum olarak ifade ediliyor. Sebebi ne olursa olsun bağırsak tıkanıklığının mutlaka tedavi edilmesi gerekiyor.

Bağırsak Düğümlenmesi (Bağırsak Tıkanıklığı) Nedir?

Bağırsak düğümlenmesi; bağırsak içerisindeki yiyecek, sıvı ve havanın normal ilerleyişinin kısmi veya tam olarak kesintiye uğramasıdır. Tıkanma, ileus olarak da adlandırılan ve bağırsağın normal hareketlerinin yavaşlaması veya durması şeklinde gelişebileceği gibi bağırsağı içeriden ya da dışarıdan bası (mekanik) nedeniyle de olabilir. Hastaların %30’unda kalın bağırsak, %80’inde ise ince bağırsak etkilenmiştir ve karın ağrısı nedeni ile yapılan ameliyatların yaklaşık %20 bağırsak tıkanıklığına bağlıdır.

Bu kritik sağlık durumunun anlaşılması, erken teşhis ve tedavi için hayati önem taşır. Bağırsak düğümlenmesi, sindirim sisteminin en ciddi acil durumlarından biri olarak karşımıza çıkar. Tıkanmanın niteliği, bağırsak içeriğinin geçiş yolunun hangi mekanizmayla engellendiğine göre değişir. Fonksiyonel tıkanmalarda (ileus), bağırsak duvarının kasılma yeteneğindeki geçici kayıp söz konusuyken, mekanik tıkanıklıklarda ise bağırsak lümeninin fiziki bir engel (tümör, yapışıklık, fıtık veya bir bağırsak segmentinin kendi etrafında dönmesi) tarafından daraltılması veya tamamen kapatılması söz konusudur.

Bağırsak düğümlenmesi (volvulus) adı verilen durum, bağırsağın bir kısmının kendi ekseni etrafında bükülerek kan akışını da kesintiye uğratmasıyla kendini belli eder ve bu, acil müdahale gerektiren iskemi riskini beraberinde getirir. İnce bağırsakta gözlenen yüksek oran genellikle daha önceki karın ameliyatlarına bağlı oluşan yapışıklıklardan kaynaklanırken, kalın bağırsak tıkanıklıklarının önemli bir kısmı ise kolorektal kanserler veya bağırsak düğümlenmesi nedeniyledir. Bağırsak tıkanıklığı ve buna bağlı gelişen komplikasyonlar, cerrahi girişim gerektiren karın ağrısı vakalarının büyük bir kısmını oluşturur ve bu nedenle belirtileri tanımak, bağırsak sağlığı açısından kritik öneme sahiptir.

Bağırsak Düğümlenmesi Neden Olur?

Bağırsak düğümlenmesi veya tıbbi adıyla volvulus, bağırsağın bir segmentinin kendi mezenterik askı kökü etrafında dönerek bükülmesiyle görülen, ciddi bir mekanik tıkanıklık türüdür. Bu bükülme, bağırsak lümeninin tamamen kapanmasına ve daha da önemlisi, bağırsağı besleyen kan damarlarının sıkışmasına yol açar.

Bağırsak düğümlenmesi için risk faktörleri ve temel nedenler bölgeye göre farklılık gösterir:

• Anatomik Faktörler (Hareketi Kolaylaştıran Durumlar): Bağırsak segmentinin aşırı uzun ve gevşek bir mezenter yani bağırsağı karın duvarına bağlayan zar ile asılı olması, bağırsağın dönme hareketini kolaylaştırır. Özellikle yaşlı bireylerde sık görülen sigmoid volvulusun ana nedenlerinden biri, sigmoid kolonun aşırı uzun (dolikokolon) olması ve mezenterinin dar bir taban üzerinde serbestçe hareket edebilmesidir.
   
• Diyet ve Yaşam Tarzı Faktörleri: Kronik kabızlık, özellikle liften fakir bir diyetle birleştiğinde, sigmoid kolonda aşırı gaz ve dışkı birikimine neden olarak kolonun ağırlığını artırabilir ve dönme riskini tetikleyebilir.
   
• Daha Önceki Karın Ameliyatları: Her ne kadar bu durum daha çok genel bağırsak tıkanıklığına neden olan yapışıklıklarla ilişkilendirilse de, nadiren de olsa ameliyat sonrası oluşan bazı anatomik değişiklikler, ince bağırsağın dönme eğilimini artırabilir.
   
• Konjenital Durumlar: Özellikle çekum ve ince bağırsak volvulusunda, bağırsakların karın boşluğunda anormal pozisyonda yerleşmesi gibi doğumsal anomaliler temel neden olabilir.

Bu nedenlerin bir araya gelmesi, bağırsak duvarında hızla kangrene (iskemi) yol açabilecek bir bağırsak düğümlenmesi durumu yaratır, bu da acil cerrahi müdahaleyi zorunlu kılar.

Bağırsak Düğümlenmesi Belirtileri Nelerdir?

Bağırsak düğümlenmesi belirtileri sindirim sisteminin hangi seviyesinin, ne kadar tıkandığı ile ilişkilidir. En sık görülenler; bulantı – kusma, karın ağrısı, şişkinlik, dışkı ve gaz çıkaramamadır. 

Bağırsak düğümlenmesi durumunda ortaya çıkan belirtiler, tıkanıklığın yerine, tıkanıklığın derecesine (kısmi veya tam) ve tıkanıklığın hızla ilerleyip ilerlemediğine bağlı olarak önemli ölçüde değişkenlik gösterir. Ancak, bu durum genellikle hızlı ilerleyen ve hayatı tehdit eden semptomlarla kendini gösterir.

Bağırsak tıkanıklığı belirtileri aşağıdaki gibidir;

• Şiddetli ve Kolik Tarzda Karın Ağrısı: Tıkanıklık bölgesinin kasılmaya çalışması sonucu ortaya çıkan, dalgalar halinde gelen ve şiddeti artıp azalan kramp tarzı ağrıdır. İnce bağırsak tıkanıklıklarında ağrı daha belirgin ve sık aralıklarla gelirken, kalın bağırsak tıkanıklıklarında daha yaygın ve künt olabilir. Bağırsak düğümlenmesi gibi strangülasyon (kan akımının kesilmesi) geliştiyse, ağrı çok daha keskin, sürekli ve dayanılmaz bir hal alır.
   
• Bulantı ve Kusma: Tıkanıklık nedeniyle geriye doğru birikmenin sonucu olarak ortaya çıkar. Tıkanıklık ne kadar yukarıdaysa (ince bağırsağın başlangıcı), kusma o kadar erken başlar. Kalın bağırsak tıkanıklıklarında bu durum daha geç görülür. Kusulan içerik başlangıçta safra, ilerleyen saatlerde ise dışkı benzeri bir hal alabilir ki, bu ileri düzey bir tıkanıklığın işaretidir.
   
• Karında Şişkinlik (Distansiyon): Bağırsak içerisinde biriken gaz ve sıvının geçememesi sonucu karın bölgesi gözle görülür şekilde şişer. Kalın bağırsak tıkanıklıklarında, bu şişlik çok belirgin ve asimetrik olabilir.
   
• Gaz ve Dışkı Çıkaramama (Konstipasyon): Tam tıkanıklığın en belirgin ve en önemli işaretidir. Hasta, gaz veya katı/sıvı dışkı çıkaramaz. Kısmi tıkanıklıklarda ise ishal benzeri bir sızıntı görülebilir.
   
• Dehidratasyon Belirtileri: Kusma ve bağırsakta sıvı birikimi nedeniyle hastada susuzluk, ağız kuruluğu, nabız artışı ve düşük tansiyon gibi belirtiler hızla gelişebilir.

Bağırsak düğümlenmesi gibi kan akımının kesildiği durumlarda (strangülasyon), yukarıdaki belirtilere ek olarak ateş, genel durum bozukluğu ve karın muayenesinde şiddetli hassasiyet hızla eklenir. Bu belirtilerin varlığı, acil tıbbi müdahale gerektiren hayati bir tehlike sinyalidir.

Bağırsak Düğümlenmesi Sebepleri Nelerdir?

İnce bağırsak tıkanıklığı; karın içi cerrahilere bağlı yapışıklıklar, fıtıklar, tümörler, enfeksiyöz veya inflamatuvar hastalıklar nedeni ile gelişir. Kalın bağırsak tıkanıklığı ise kanserler, volvulus adı verilen bağırsak dönmesi, fıtıklar, yapışıklıklar, selim darlıklar nedeni ile oluşabilir.

Bağırsak Tıkanıklığı Risk Faktörleri Nelerdir?

Bağırsak tıkanıklığı için en önemli risk faktörleri; önceden karından ameliyat geçirilmiş olması, karın duvarı veya kasık fıtıkları, Crohn hastalığı gibi inflamatuvar hastalıklar, bilinen bir kanseri olmak veya kanser için yüksek riske sahip olmak, karın bölgesine radyasyon uygulanmış olması ve yabancı cisimlerdir.  

Bağırsak Tıkanıklığı Tanısı Nasıl Konulur?

Hekim tarafından tıbbi geçmişin ayrıntılı sorgulanması ve muayene sonrası bağırsak tıkanıklığı düşünülen hastaya bazı kan tetkikleri ve görüntülemeler yapılır. Ayakta çekilen karın röntgeni ile bağırsak tıkanıklığı varlığı değerlendirilirken, ağızdan ve damardan verilen ilaçlarla çekilen tomografiler ile tıkanıklığın yeri ve nedeni belirlenebilir. Hamileler, çocuklar ve daha önce çok sayıda tomografi çekilmiş olanlarda radyasyondan kaçınmak için MR görüntüleme de yapılabilir.

Bağırsak Tıkanıklığı Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi şekli ise belirtilerin ve tıkanıklığın derecesine göre belirlense de, bağırsak tıkanıklığı hastanede, deneyimli uzmanlar tedavi edilmesi gereken bir durumdur.

Ağızdan beslenme kesilip, damar yolu ile sıvı ve ilaçlar verilir. Ayrıca burundan takılan "nazogastrik tüp" adı verilen bir sonda ile midede biriken sıvı ve hava boşaltılarak kusma engellenir. Lavmanlarla bağırsakların boşalmasına destek olunabilir. Özellikle geçirilmiş cerrahilere bağlı kısmi ince bağırsak tıkanıklığı olan çoğu hastada bu tedaviler ile tıkanıklığın açılması sağlanabilir.

Tam tıkanıklığı olan, bağırsak istirahati ve destek tedavileri ile kliniği düzelmeyen veya enfeksiyon bulguları ortaya çıkan hastalarda ameliyat gerekebilir. Ne tür bir ameliyat yapılacağına altta yatan tıkanıklık nedenine göre karar verilir.

Acil müdahale gereken, kolorektal kansere bağlı tıkanıklığı olduğu ancak ameliyatın hasta için riskli olduğu durumlarda tıkalı olan bölgeye stent yerleştirilerek de tıkanıklık aşılabilir.

Bazen mekanik, tıkayıcı bir neden olmadan da bağırsak tıkanıklığı gelişebilir. Bu durumda, bağırsak istirahati ve dekompresyon tedavisine ek olarak bağırsak hareketlerini tekrar yerine getirecek ilaçlar da verilebilir.

Bağırsak Düğümlenmesi Nasıl Geçer?

Bağırsak düğümlenmesi (volvulus), bağırsak segmentinin bükülmesi ve buna bağlı olarak kan akışının kesilme riskinin yüksek olması nedeniyle, genellikle kendiliğinden geçmesi beklenmeyen, acil cerrahi müdahale gerektiren bir durumdur. Tedavinin temel amacı, tıkanıklığı hızla ortadan kaldırmak, dolaşımı bozulmuş bağırsağı kurtarmak ve gelecekteki bağırsak düğümlenmesi riskini minimize etmektir.

Tedavi yaklaşımları, düğümlenen bağırsağın yerine ve durumuna göre belirlenir:

Cerrahi olmayan girişimler (Endoskopik redüksiyon)

Özellikle Sigmoid Kolon Düğümlenmesi (Sigmoid Volvulus) vakalarında, bağırsak duvarının canlı olduğu düşünülüyorsa, cerrahiye alternatif olarak endoskopik girişim denenebilir. Bu yöntemde, ucunda kamera olan esnek bir tüp (kolonoskop) rektumdan ilerletilerek düğümlenmiş bağırsak segmentine ulaşılır ve gazın boşaltılmasıyla bükülen kısım dikkatlice düzeltilmeye çalışılır. Bu, acil durumu çözse de, nüks riskini azaltmak için genellikle takip eden dönemde cerrahi planlanır.

Acil cerrahi müdahale (Laparatomi veya laparoskopi)

Eğer bağırsakta kan akımı kesilmişse (strangülasyon), endoskopik girişim başarısız olursa veya ince bağırsak düğümlenmesi söz konusuysa, tek kalıcı çözüm ameliyattır.

• Düzeltme ve Onarım (Detorsiyon): Cerrah, karın açılarak düğümlenen bağırsak segmentini bükülmeden kurtarır ve kan akışını kontrol eder.
   
• Rezeksiyon (Çıkarma): Eğer bağırsak, düğümlenme nedeniyle geri dönüşsüz hasar görmüşse, bu hasarlı kısım çıkarılır ve kalan sağlıklı bağırsak uçları yeniden birleştirilir.
   
• Sabitleme: Özellikle tekrarlayan bağırsak düğümlenmesi riskini azaltmak için, sigmoid volvulus ameliyatlarında bazen kolonun karın duvarına sabitlenmesi (peksi) işlemleri de uygulanabilir.

Bağırsak Düğümlenmesi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Bağırsak tıkanıklığı ameliyatı riskli mi?

Her ameliyatta olduğu gibi, bağırsak tıkanması ameliyatında da bazı riskler vardır ve bu riskler tıkanıklığın nedeni ve hastanın genel durumu ile yakından ilişkilidir. Uygun hastalarda kapalı ameliyatlar ile hızlı düzelme ve günlük aktivitelere dönüş sağlanabilirken bazı durumlarda çok daha riskli olan çoklu organ çıkarmanın gerekli olduğu cerrahiler yapılır.

Bağırsak tıkanması ölümcül müdür?

Tıkanıklığın derecesi ve buna neden olan hastalığa göre risk değişse de, bağırsak tıkanıklığı acil tıbbi müdahale gerektiren bir durumdur. Tedavinin gecikmesi, bağırsakta beslenme bozukluğu, çürüme ve delinmeyle sonuçlanabilir. Bu durum besin emilim bozuklukları, karın zarı iltihabı, sepsis ve ölüme kadar ilerleyebilir.   

Bağırsak tıkanması kimlerde görülür?

İnce bağırsak tıkanıklığı; karın içi cerrahilere bağlı yapışıklıklar yaşayanlarda, fıtıkları olanlarda olabilir. Bunun yanunda tümörler, enfeksiyöz veya inflamatuvar hastalıklar nedeni ile gelişebilmektedir. Kalın bağırsak tıkanıklığı ise çeşitli kanserler, volvulus adı verilen bağırsak dönmesi, fıtıklar, yapışıklıklar, selim darlıklar nedeni ile oluşabilmektedir.

Bağırsak tıkanması ultrasonda çıkar mı?

Bağırsak tıkanıklığı şüphesi olan hastalarda karın röntgen ve tomografileri en etkin inceleme yöntemleridir. Diğer yöntemlerin rolü sınırlı olsa da gebeler, bebekler ve yatağında görüntülenmesi gereken kritik hastalar da ultrasonografiden faydalanabilir.

Kolon kanseri bağırsak tıkanması yapar mı?

Kolorektal kanser taramalarının yaygınlığı artmasına rağmen, halen kolorektal kanserli hastaların üçte biri bağırsak tıkanıklığı bulgusu ile başvurmaktadır. Kalın bağırsak tıkanıklıklarının %60’ı kanser nedeniyle görülürken, bu hastaların %10’unda yumurtalık, pankreas, mide kanseri gibi kolon dışı tümörlerin dışarından basısı tıkanıklığı oluşturur.

Bağırsak tıkanıklığında gaz çıkar mı?

Bağırsak tıkanıklığı bulguları başladıktan sonraki 12-24 saatte, tıkalı olan segmentin sonrasındaki bağırsakların boşalması nedeni ile gaz veya dışkı çıkarılabilir. Ancak gaz ve dışkı çıkarmanın kesilmesi tam tıkanıklık olduğunu düşündürür.

Bağırsak tıkanıklığı bitkisel tedavi ile çözümlenebilir mi?

Bağırsak tıkanıklığı çoğu zaman mekanik bir nedenle gelişir ve acil tıbbi tedavi gerektirir. Bitkisel tedavi vb. yöntemlerle zaman kaybı, sorunun ilerlemesi ve yaşamı tehdit eder hale gelmesine yol açabilir.

Bağırsak tıkanması ameliyatı sonrası beslenme nasıl olmalı?

Bağırsak tıkanıklığı açıldıktan sonra bağırsakları yormayacak türde hafif gıdalarla beslenmek gereklidir. Sulu, yumuşak ve gaz yapmayan gıdalarla beslenmeye başlanılır, çiğ sebze-meyve ve işlenmiş gıdaların tüketimi ertelenir ve zamanla diyette alınan gıdalar normel doğru arttırılır. Ancak  ameliyat ile tedavi edilmiş hastalarda, beslenme düzeninin yapılan ameliyata göre değişebileceği unutulmamalıdır.  

Makat tıkanması ile bağırsak tıkanması aynı şey mi?

Sindirim sisteminin son kısmı olan rektum ve anüsteki (makat) tümörler, makat sarkması, dışkı taşlaşması vb. bazı durumlar da bağırsak tıkanıklığına yol açabilir. Ancak dışkılama bozukluğu veya zorlu dışkılamaya neden olan patolojiler de benzer bulgular oluşturabileceği için uzman görüşü alınmalıdır.  

Bağırsak düğümlenmesi ameliyatı neden yapılır?

Bağırsak düğümlenmesi ameliyatı, öncelikle tıkanıklığı hızla açmak ve duran sindirim akışını yeniden sağlamak için yapılır. En kritik neden ise düğümlenme nedeniyle bağırsağı besleyen kan damarlarının sıkışması sonucu oluşan doku ölümünü önlemektir. Ameliyat, hasarlı bağırsak kısmını çıkararak hayati tehlike yaratan enfeksiyonun yayılmasını engeller ve aynı zamanda gelecekteki bağırsak düğümlenmesi riskini azaltmak için sabitleme prosedürleri uygulanmasına olanak tanır.

Bebeklerde bağırsak düğümlenmesi nasıl anlaşılır?

Bebeklerde bağırsak düğümlenmesi belirtileri çok hızlı başlar. Bebek aniden başlayan şiddetli ağrı nöbetleri geçirir; bacaklarını karnına doğru çeker ve tiz sesle ağlar, ardından geçici bir sakinlik dönemi yaşayabilir. Bu duruma yeşilimsi safralı kusma ve karında şişkinlik eşlik eder. Özellikle invajinasyon durumunda, kan ve mukus içeren, "çilek jölesi" benzeri dışkı görülmesi, acil durumun en önemli işaretidir.

Çocuklarda bağırsak düğümlenmesi neden olur?

Çocuklarda bağırsak düğümlenmesi vakaları genellikle iki ana duruma odaklanır. En yaygın neden, bağırsağın bir segmentinin teleskop gibi diğerinin içine girmesi olan invajinasyondur; bu durum çoğu zaman viral enfeksiyonlar veya bağırsaktaki lenf dokusunun şişmesi sonucu tetiklenir. Diğer bir önemli neden ise, bağırsakların karın içinde doğumdan gelen anormal yerleşimi (malrotasyon) nedeniyle bağırsağın kolayca dönerek düğümlenmesidir.  

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."