Depersonalizasyon Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri

Depersonalizasyon, kişinin bedenine, zihnine ve duygularına yabancılaşarak kendisini dışarıdan izliyormuş gibi hissetmesiyle görülen disosiyatif bir durumdur. Yoğun stres, anksiyete ve travma kaynaklı olarak ortaya çıkar. Zihinsel ve bedensel kopukluk hissi yaşatır. Erken evre depersonalizasyonda psikolog ve psikiyatri desteği ile tedavi sağlanması mümkündür. Psikolojik destek gerektiren bir durumdur.

Depersonalizasyon Nedir?

Depersonalizasyon, kişinin kendi zihnine ve bedenine dışarıdan bakıyormuş hissine neden olan bir dissosiyatif bozukluktur. Bireyler zihinlerinin veya bedenlerinin kontrolünü kaybettikleri düşüncesine kapılır. Bu süreçte kendi sesleri ve hareketleri dahi yabancı gelebilir. Kişiler genellikle gerçeklikten tamamen kopmaz ama yoğun bir huzursuzluk hissi oluşur.

Depersonalizasyon ne demek?

Depersonalizasyon, kelime anlamı olarak kişisizleşme veya öz-yabancılaşma anlamına gelir. Kişinin kendi kimliğine, zihnine, duygularına ve bedenine karşı yabancılaşmasını ifade eder. Kendisine karşı mesafe koyar ve yaşadığı hayatı dışarıdan üçüncü bir gözle izliyormuş gibi hisseder. 

Depersonalizasyon bozukluğu nedir?

Depersonalizasyon bozukluğu, kişinin kendinden kopma ve kendine yabancılaşma hissinin sürekli olarak tekrarlamasıdır. Bu durum yaşam kalitesine ciddi derecede zarar verebilir. Genellikle depresyon veya anksiyete gibi psikolojik problemlere bağlı olarak depersonalizasyon bozukluğu oluştuğu bilinir.  

Depersonalizasyon ve derealizasyon arasındaki fark nedir?

Depersonalizasyon derealizasyon farkı; depersonalizasyonun kişinin kendi bedenine ve iç dünyasına yabancılaşması, derealizasyonun ise dış dünyaya yabancılaşmasıdır. Depersonalizasyonda kişi kendisine yabancılık hissi yaşarken, derealizasyonda dünya gerçek dışı algılanır ve kişi bunu rüya gibi düşünebilir. Yani depersonalizasyon ve derealizasyon farkı, kişinin kendisine mi yoksa dışarıya mı yabancılaştığı ile alakalıdır.

Depersonalizasyon Belirtileri Nelerdir?

Depersonalizasyon belirtileri; kendine yabancılaşma, duygusal uzaklık, beden sınırlarını algılamada zorluk ve düşüncelerini ya da bedenini dışarıdan izleme şeklinde ortaya çıkar. Bu değişimler gün içinde aniden başlayabileceği gibi uzun süreli bir his olarak da kalabilir.

En sık rastlanan depersonalizasyon bozukluğu belirtileri şunlardır;

• Kendine yabancılaşma hissi: Kişinin aynaya baktığında kendisini tanıyamamasına veya kendi sesini sanki başkasının sesiymiş gibi algılamasına neden olur.
   
• Duygulara karşı uzaklık hissi: Temel duyguların hissedilememesine ve zihinsel olarak uyuşukluk yaşanmasına yol açar. Bu süreçte kişiler çevresindeki olaylara karşı duygusal tepkiler veremez.
   
• Bedeni dışarıdan izliyormuş gibi hissetme: Kişinin zihninin bedeninden ayrıldığı ve kendi hareketlerini yüksek bir noktadan izlediği hissidir. Bedenin küçüldüğü ya da büyüdüğü gibi zihinsel yanılgılar ortaya çıkabilir.
   
• Gerçeklik algısında değişiklik: Kişi gerçeklik algısında değişimler yaşar ve bu süreçte düşüncelerinin senaryo olduğuna inanabilir. Zaman kavramında bozulmalar yaşanabilir.
   
• Düşüncelere ve çevreye karşı kopukluk hissi: Kendi düşünce akışına müdahale edememe ve etrafta olup bitenleri izleme gibi hissedilebilir. Kişi söylenenleri duymaz ve tepki vermez. Kafa karışıklığı yaşar.  

Depersonalizasyon Nedenleri Nelerdir?

Depersonalizasyon nedenleri arasında; çocukluk döneminde yaşanan travmalar, panik atak, yoğun stres ve beyindeki bazı nörokimyasal değişiklikler yer alır. Vücut, yoğun kaygı veya travma anında kendisini korumak adına bir savunma mekanizması olarak bu durumu oluşturabilir. Ayrıca uzun süreli uykusuzluk, yoğun madde kullanımı, ağır depresyon süreçleri ve anksiyete depersonalizasyon nedenleri arasında değerlendirilir.

Depersonalizasyon derealizasyon sendromu nedir?

Depersonalizasyon derealizasyon sendromu, kişinin hem kendisine hem de dış çevreye karşı yabancılaşması ile görülen durumdur. Her iki durumun aynı anda yaşanıyor olması, belirtilerin daha şiddetli hissedilmesine neden olabilir. Depersonalizasyon derealizasyon bozukluğu ile diğer dissosiyatif türlerinin ayrıştırılabilmesi için detaylı değerlendirmeler yapılmalıdır.

Depersonalizasyon Tedavisi Nasıl Yapılır?

Depersonalizasyon tedavisi; psikoterapi seansları, ilaç tedavisi ve stres yönetimi ile yapılır. Tedavinin temel amacı, hastanın bedenine ve gerçekliğe yeniden dönebilmesini sağlamak ve altta yatan kaygı veya travma gibi etkenlerin iyileşmesine yardımcı olmaktır. Bu süreçte depersonalizasyon testi gibi uygulamalara da başvurulabilir.

Depersonalizasyon bozukluğu tedavisi şu adımlardan oluşur;

• Psikoterapi: Bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve EMDR yöntemleri kullanılarak kişinin kopukluk hissiyle baş etmesi hedeflenir. Bu psikoterapi yöntemleri, kişinin düşünce kalıplarının değiştirilmesine de yardımcı olur.
   
• Psikiyatrik değerlendirme: Kişide ortaya çıkan semptomlara bağlı olarak psikiyatrik değerlendirmeler yapılır. Böylelikle kesin tanı konulur ve hastalığın şiddeti ölçülebilir.
   
• Altta yatan nedenlere yönelik tedavi: Tedavinin gerçekleşebilmesi için bu duruma neden olan asıl etkeni (çocukluk travması vb.) belirleyerek terapi sürecine başlanması gereklidir.
   
• Destekleyici yaklaşımlar: Kişinin anda kalmasına yardımcı olan topraklanma egzersizleri yapılması önerilebilir. Aynı zamanda nefes egzersizleri de tedavi sürecini destekler. Uyku düzeninin sağlanması, en destekleyici yaklaşımlardan birisidir. 

Depersonalizasyondan Kurtulma Süreci

Depersonalizasyondan kurtulma süreci; doğru tanı, terapi ve farkındalık egzersizlerini kapsar. Bu süreçte kişilerin terapi seanslarını aksatmaması gereklidir. Atakların sıklığının ve şiddetinin azalmasıyla birlikte kişi tekrar kendisiyle ve çevresiyle bir uyum içerisinde olabilir.

Depersonalizasyondan kurtulma yolları nelerdir?

Depersonalizasyondan kurtulma yolları; profesyonel psikoterapi desteği almak, topraklanma tekniklerini uygulamak, stres yönetimi sağlamak ve psikiyatri desteği almaktır. Atak anında panik yapmamak, yaşanılan problemin farkında olmak, atakların geçici olduğunu bilmek ve bedenle tekrar temas kurmaya yönelik aktiviteler yapmak bu süreci destekler. Özellikle meditasyon yapılması kişinin kendi bedeni ile tekrar bağ kırması açısından faydalıdır. 

Depersonalizasyon tamamen geçer mi?

Evet, depersonalizasyon doğru tedavi yaklaşımları ve altta yatan problemin çözümlenmesi ile tamamen iyileşme gösterebilir. Tetikleyici etkenler kontrol altına alındığında ve kişi zihinsel baş etme tekniklerini geliştirdiğinde, atakların ortadan kalkması mümkün hale gelebilir.

Depersonalizasyon iyileşenlerde süreç nasıl ilerler?

Derealizasyon ve depersonalizasyon iyileşenler için süreç, yabancılaşma ataklarının aralıklarının uzaması ve yabancılık hissinin hafiflemesi şeklinde ilerler. İyileşme bir anda değil kademeli olarak gözlemlenir. İlk aşamalarda kişi bedenini ve duygularını benimsemeye başlar. Daha sonrasında ise dış dünya ile tekrar bağ kurabilir. 

Depersonalizasyon için Hangi Bölüme ve Doktora Gidilmeli?

Depersonalizasyon derealizasyon ve bu tür psikolojik problemler için öncelikli olarak hastanelerin psikiyatri bölümünden randevu alınması gereklidir. Bu alanda kişinin ilk değerlendirmeleri yapılır. Fakat psikoloji kaynaklı problemler olduğu için psikolog değerlendirmesi de talep edilir. Kişinin psikoterapi seansları psikologlar ve psikiyatristler tarafından gerçekleştirilir. Nadiren de olsa bazı nörolojik problemlere bağlı olarak kişilerde depersonalizasyon görülebileceği için nöroloji uzmanlarının muayenesi gerekli olabilir.

Depersonalizasyon ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Depersonalizasyon yaşayanlar ne hisseder?

Depersonalizasyon yaşayanlar, kendilerini kendi bedenlerinin içinde yabancı hisseder ve kendi hareketlerini dışarıdan gözlemlediği hissine kapılır. Kişi kendi sesine, vücuduna ve duygusal tepkilerine yabancılaşır.

Depersonalizasyon tehlikeli bir durum mudur?

Depersonalizasyon, tehlikeli bir durum olarak değerlendirilmez. Fakat kişide yarattığı algı bozuklukları ve yabancılaşma hissi yaşam kalitesinin düşmesine neden olur. Kişinin kaygı ve stres seviyesi sürekli olarak yükselir. 

Depersonalizasyon kalıcı olur mu?

Depersonalizasyon tedavi edildiği takdirde kalıcılığı yoktur. Psikoterapi yöntemleri ve ilaç tedavisi ile birlikte kişinin psikolojik sağlığı düzelmeye başlar. 

Depersonalizasyon tekrarlar mı?

Evet, depersonalizasyon tedavi edilse dahi tekrarlama riski söz konusudur. Kişinin tekrar şiddetli bir travma yaşaması halinde bu durum tetiklenebilir. Fakat depersonalizasyonun tekrarlaması nadir görülen bir durumdur.

Depersonalizasyon günlük yaşamı etkiler mi?

Evet, depersonalizasyon günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyebilir. Kişinin zaman kavramını yitirmesine neden olabilir ve kendisine ya da çevresine karşı kopuk olabileceği için iletişim problemlerine yol açar. Odaklanma güçlüğüne neden olabileceği için okul, iş ve sosyal yaşam gibi birçok alanda olumsuz etkilere yol açar.

Depersonalizasyon ile baş etmek mümkün mü?

Depersonalizasyon ile baş etmek mümkündür. Psikoterapi seansları, nefes egzersizleri, stres kontrolü ve bazı meditasyonlar sayesinde bu süreçle baş etmek mümkün hale gelir. Fakat tedaviye başlanmasan depersonalizasyonla baş etmek mümkün olmayabilir ve atakların sıklığı artabilir.

Depersonalizasyon başka ruhsal sorunlarla birlikte görülebilir mi?

Evet, depersonalizasyonun oluşum nedenleri arasında farklı ruhsal sorunlar yer aldığı için bir arada görülmesi mümkündür. Özellikle panik bozukluk, anksiyete, majör depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gibi ruhsal sorunlar ile görülür.

Depersonalizasyon sırasında kişi kontrolünü kaybeder mi?

Hayır, genellikle kişi kontrolünü kaybetmez. Kişi depersonalizasyon sırasında kontrolünü kaybettiği hissine kapılabilir. Fakat bu süreçte bireyler kendi davranışlarını kontrol edebilecek farkındalığa sahiptir. 

Depersonalizasyon ne zaman doktora başvurmayı gerektirir?

Yabancılaşma hissinin sürekli ortaya çıkması, atakların şiddetlenmesi ve kişinin günlük yaşantısının zorlaştığı noktada doktora başvurulması gereklidir. Aynı zamanda panik atak, depresif ruh hali ve uyku problemleri gibi belirtilerin görülmesi halinde de psikolojik destek önerilir.  

Depersonalizasyon belirtileri nasıl hafifletilebilir?

Depersonalizasyon belirtilerinin hafifletilebilmesi için öncelikle psikoterapi seansları önerilir. Gerekli olması halinde ise ilaç tedavisine başlanır. Bunların haricinde ise topraklanma egzersizleri, nefes teknikleri ve bazı meditasyon yöntemleri ile ortaya çıkan belirtilerin hafifletilmesi mümkündür. Aynı zamanda yüz yıkamak ya da nesneler ile temas etmekte atak anında yardımcıdır. 

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."