Lyme Hastalığı Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Lyme hastalığı, borrelia burgdorferi bakterisini taşıyan kenelerin ısırması ile bulaşan bir enfeksiyon hastalığıdır. Kenenin ısırması sonucu 48 saat içinde kızarıklık, ateş, baş ağrısı ve yorgunluk gibi belirtiler görülür. Tedavi edilmediğinde, nörolojik ve kalp sorunları yanı sıra artrit gelişme riski barındırır. Lyme hastalığı 2 ila 4 hafta arası uygulanan oral antibiyotik tedavisiyle tamamen iyileşse de, bazı kişilerde daha uzun süren yorgunluk, vücut ağrıları veya düşünme zorluğu semptomları ortaya çıkabilir. O nedenle erken teşhis lyme hastalığına yakalanan hastalarda tedavi başarısını artıracaktır. 

Lyme Hastalığı Nedir?

Lyme hastalığı, genellikle borrelia burgdorferi bakterisi ile enfekte olmuş kenelerin ısırması ile bulaşan zoonotik enfeksiyon hastalığıdır. Bu keneler geyik kenesi olarak da bilinen kara bacaklı kene türleridir. Hastalığı nadiren bu hastalığı sivrisinek, bit veya at sinekleride bulaştırabilirler. Borrelia burgdorferi dışında nadir olarak "Borrelia mayonii", "Borrelia afzelii" ve "Borrelia garinii" bakterileri de lyme hastalığına neden olur. Lyme hastalığına ilk teşhis 1975 yılında Amerika Birleşik Devleti’ne bağlı bir sahil yöresi olan Old Lyme kasabasında konulmuştur

Lyme hastalığına neden olan ve 4 ana Borrelia bakteri türünden en az birini taşıyan keneler genellikle çimenli ve yoğun ağaçlı bölgelerde bulunurlar. Bu nedenle bu bölgelerde yaşayan ya da bu alanlarda sık zaman geçiren kişiler lyme hastalığına yakalanma riskine daha fazla sahiptir. 

Lyme Hastalığı Neden Olur?

Lyme hastalığı, Ixodes türü geyik keneleri olarak da bilinen enfekte kara bacaklı kenelerin ısırmasıyla yayılan Borrelia burgdorferi adlı bir bakterinin neden olduğu enfeksiyon hastalığıdır. Kenelerin bakteriyi bulaştırabilmesi için en az 24 saat boyunca vücuda yapışık durumda kalması gerekir.

Lyme Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Borrelia bakterisi tarafından enfekte olmuş bir kenenin ısırması ile birlikte, döküntü başta olmak üzere, ısırdığı bölge ya da vücudun herhangi bir yerinde kırmızı oval, düz veya dairesel bir döküntü ile ortaya çıkabilir. Lyme hastalığının diğer önemli belirtileri şunlardır;

• Kenarları kırmızı ve iç içe geçmiş halkalar şeklinde kızarıklık (eritema migrans)
• Ateş 
• Baş ağrısı
• Şiddetli kas ve eklem ağrıları
• Lenf düğümlerinde şişme
• Yorgunluk
• Vücut ağrıları

Lyme hastalığının tedavisinin ihmal edilmesi, semptomların daha şiddetli hale gelmesine neden olur. Lyme hastalığında erken semptomlardan farklı olarak, yüz felci, tendon ve kas ağrıları, baş dönmesi ve nefes darlığı, beyin ve omurilik iltihabı, nöralji ve el-ayaklarda uyuşma belirtileri görünür. 

Lyme Hastalığı Nasıl Bulaşır?

Lyme hastalığı (lyme disease), spiroket grubu bir bakteri olan Borrelia burgdorferi ile enfekte olmuş Ixodes cinsi sert kenelerin insan derisine yapışıp kan emmesi yoluyla bulaşır. Borrelia burgdorferi bakterisinin vücuda aktarılabilmesi için kenenin deride genellikle 36 ila 48 saat boyunca tutunmuş kalması gerekir; bu süreden daha kısa temaslarda bulaş riski oldukça düşüktür. Enfeksiyon doğrudan insandan insana; hava yoluyla, temasla, cinsel yolla ya da kan transfüzyonu ile bulaşmaz. Nadiren kene dışındaki bazı kan emici eklembacaklıların taşıyıcılık riski tartışılsa da temel ve kanıtlanmış tek bulaş yolu Borrelia burgdorferi taşıyan kene ısırığıdır.

Lyme Hastalığı Daha Çok Kimlerde Görülür?

Lyme hastalığını bulaştıran konakçılar keneler olduğu ve bunların yaşam alanı ormanlık,, çimlik ve çalının bol bulunduğu yerler olduğundan, bunların yoğunlukta olduğu bölgelerde yaşayanlar veya bu alanlarda çok gezenler hastalığı kapma riskine, buralarda yaşamayanlara oranla daha fazladır. 

• Lyme hastalığının görülme oranı fazla olan orman ya da yeşilliklerle kaplı alanlarda yaşamak, vakit geçirenlerde
• Ormanlık ve çimenlik alanlarında uzun kollu tişört, gömlek yanı sıra çorap, pantolon veya şapka takmak gibi önlem almadan gezenlerde
• Kenelerin yoğun olarak yaşadığı yeşillik alanlarda evcil hayvanları dolaştıranlarda

Lyme Hastalığının Evreleri Nelerdir?

Lyme hastalığı (lyme disease) klinik olarak; Erken Lokalize, Erken Yayılmış ve Geç Dönem olmak üzere üç temel evrede incelenir.

• Evre (Erken Lokalize Dönem): Isırılmanın ardından ilk haftalarda görülür. En belirgin işareti, Borrelia burgdorferi bakterisinin giriş noktasında genişleyen dairesel kızarıklık yani eritema migrans döküntüsüdür; buna hafif grip benzeri halsizlik ve ateş eşlik edebilir.
   
• Evre (Erken Yayılmış Dönem): Bakterinin kan ve lenf yoluyla vücuda yayıldığı, haftalar ya da aylar sürebilen evredir. Birden fazla noktada ikincil eritema migrans lezyonları, yüz felci (Bell paralizisi), menenjit benzeri baş ağrıları, kalp ritim bozuklukları (Lyme karditi) ve gezici eklem ağrıları ortaya çıkabilir.
   
• Evre (Geç Dönem / Kronik Lyme): Tedavi edilmemiş lyme disease vakalarında aylar ya da yıllar sonra gelişir. Özellikle diz gibi büyük eklemlerde Borrelia burgdorferi etkisiyle şiddetli kronik artrit, kronik yorgunluk, bellek bozuklukları, konsantrasyon kaybı ve nöropati (sinir hasarı) gibi kalıcı tablolarla seyreder.

Lyme Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?

Enfekte bir kenenin vücuda en az 36 ile 48 saat boyunca vücuda yapışık kalması ile birlikte semptomları ortaya çıkmaya başlayan Lyme hastalığının teşhisinde semptomların bulunup, bulunmadığına dair yapılacak olan fiziki muayene ve Elisa testi (enzime bağlı immünosorbent) ile yapılır. Elisa testi sonucu borrelia burgdorferiye karşı antikor oluşmuşsa,  western blot testi yapılarak tanı kesin olarak konulur. 

Lyme Hastalığı Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Lyme hastalığı tedavi edilmediğinde, etken bakteri olan Borrelia burgdorferi vücutta serbestçe ilerleyerek eklemlerde, merkezi sinir sisteminde ve kalpte kalıcı hasarlara yol açar. Erken dönemde basit bir antibiyotik tedavisiyle kontrol altına alınabilen lyme disease, ilk aşamada beliren eritema migrans evresinde ihmal edildiğinde kronik Lyme artritine, kalıcı yüz felcine, beyin ve omurilik iltihabına (nöroborreliosis) ve aritmiye sebep olabilir. İleri aşamalarda gelişen bu hasarlar, Borrelia burgdorferi bakterisi temizlense dahi aylar veya yıllar süren kronik yorgunluk sendromu ve nörolojik şikayetlerin kalıcılaşmasına zemin hazırlar.

Lyme Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Lyme hastalığının tedavisi için 10- 14 gün süre ile oral yolla alınan antibiyotik kürü uygulanır. Eğer hastalığın tespitinde gecikilmişse, yani geç semptomlar da görülüyorsa antibiyotik tedavi kürünün uygulanma süresi 14 ile 28 gün sürebilir.

Lyme Hastalığından Nasıl Korunulur?

Lyme hastalığı riskini şu yöntemlerle en aza indirebilirsiniz; 

1. Ormanlık veya çimenlik alanlarda ayakkabınızı çıkarmadan, pantolonunuzu çorabınızın içine koyarak, uzun kollu gömlek giyerek, şapka ve eldiven takarak dolaşın.
2. Yürüyüş yapacağınız yolu patikalara bağlı olarak belirleyin
3. Çocuklarınızı ve evcil hayvanlarınızı yüksek otlarla kaplı alanlardan uzak tutun
4. Ormanlık ve yüksek yeşilliklerle kaplı alanlarda vücudunuzun gene girebilecek bölgelerine böcek kovucu ilaç sıkın
5. Evinizin bahçesini kenelerin yaşayamayacağı şekilde düzenleyin. Kenelerin yaşayabileceğini düşündüğünüz yerlerdeki yaprakları temizleyin, çimleri uzamadan düzenli olarak kesin. Bahçenize kene taşıyabilecek kemirgenleri uzaklaştırın.
6. Ormanlık ve yeşillikli alanlarda vakit geçirdiyseniz, eve döndüğünüzde kendinizi ve tüm ailenizin giysilerini kontrol edin, mümkünse banyo yapın. Çünkü banyo ile vücuda henüz daha yapışmayan geneler temizlenebilir.
7. Vücudunuza yapışan keneleri elinizle ezmeden zorlayarak çıkarmayın, kenenin alanında uzman bir hekim tarafından cımbızla çıkarılarak, bu alanın antiseptikle temizlenmesini sağlayın.

Lyme Hastalığı için Hangi Bölüme ve Doktora Gidilir?

Lyme hastalığı (lyme disease) şüphesinde, kene ısırığı durumunda veya deride hedef tahtası biçiminde bir eritema migrans döküntüsü fark edildiğinde ilk başvurulması gereken uzmanlık alanı Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji bölümüdür. Enfeksiyon uzmanı, Borrelia burgdorferi bakterisine yönelik tanı ve antibiyotik protokolünü planlar; ancak hastalığın ilerleyen evrelerinde organ ve doku tutulumları ortaya çıkmışsa multidisipliner bir yaklaşım gerekir: Eklem tutulumu ve şiddetli ağrılar için Romatoloji, yüz felci, uyuşma ve nörolojik semptomlar için Nöroloji, çarpıntı ve ritim sorunları için ise Kardiyoloji uzmanları tedavi sürecine dahil edilir.

Lyme Hastalığı ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Lyme hastalığı nasıl bir hastalıktır?

Lyme hastalığı, enfekte kenelerin bulaştırdığı, ateşlenme, döküntü, baş ağrısı ve titreme semptomlarına neden olan, hastalığın ilerlemesi ile nörolojik ve kalp rahatsızlıklara da sebebiyet verebilen iltihaplı zoonotik bir hastalıktır.

Lyme hastalığı insandan insana bulaşır mı?

Lyme hastalığı kenelerden insanlara bulaşan bir hastalık olduğu için lyme hastalığının insandan insana bulaştığına karşı herhangi bir veri bulunmamaktadır. Yani vücut sıvılarında bulunan bir enfeksiyon hastalığı olan Lyme hastalığının hapşırma, öksürme, öpüşme, cinsel yada kan nakli yoluyla bulaşmamaktadır.

Lyme hastalığı sadece kenelerden mi bulaşır?

Lyme hastalığı, bakteri ile enfekte olmuş geyik, fare ya da kuş gibi konakçılardan beslenen kenelerin insanları ısırması ile bulaşır.

Lyme hastalığında doktora görünmek gerekir mi?

Eğer bir kene tarafından ısırıldıysanız mutlaka hastaneye başvurmanız gerekir. Zira Lyme hastalığında belirtilerin kaybolması hastalığı atlattığınız anlamına gelmez. Tedavi edilmeyen Lyme hastalığı, enfeksiyondan aylar ya da yıllar sonra vücudunuzun diğer bölgelerine yayılarak artrit ve sinir sistemi sorunlarına neden olabilir.

Lyme hastalığı hemen mi ortaya çıkıyor?

Lyme hastalığı kene ısırmasından birkaç hafta, birkaç ay ya da birkaç yıl sonra da ortaya çıkabilir.

Lyme hastalığı kesin tedavi edilir mi?

Lyme hastalığı, borrelia burgdorferi bakterisini taşıyan bir kenenin ısırması ile ortaya çıkan, antibiyotik kürü ile tedavi edilebilen bir enfeksiyon hastalığıdır. Lyme hastalığı erken evrede teşhis edilirse basit bir antibiyotik kürü ile tedavi edilebilir. Ancak geç teşhis hastalığın tedavi sürecini biraz daha uzatabilir.

Vücudumuzdaki her kızarıklık Lyme hastalığı belirtisi midir?

Lyme hastalığının bir çok belirtisi başka hastalıklarla karıştırılabilir. Kene ısırığı da sivrisinek ısırığı gibi yuvarlak kızarıklığa neden olabilir. Bu nedenle kendinizi iyi hissetmiyor, vücudunuzdaki yuvarlak kızarıklıklar vücudunuzun başka bölgelerinde görülmüyorsa ve kene bulunacak alanlarda bulunmuşsanız en kısa zamanda bir hastaneye başvurmanız gerekir.

Lyme hastalığı belirtileri tedaviden hemen sonra kaybolur mu?

Lyme hastalığı doktorun belirlediği antibiyotiklerle tedavi edilir. Ancak Lyme hastalığının tüm belirti ve semptomlarının kaybolması haftalar bazen aylar da sürebilir. Bu nedenle tedavi bittikten sonra kontrolleri aksatmamak gerekir.

Lyme hastalığı belirtileri kaç gün sonra başlar?

Lyme hastalığı (lyme disease) belirtileri genellikle kene ısırığından sonraki 3 ila 30 gün (ortalama 7-14 gün) içinde ortaya çıkar. Erken dönemde kenenin ısırdığı bölgede genişleyen karakteristik eritema migrans kızarıklığı ile birlikte hafif ateş ve halsizlik başlar; Borrelia burgdorferi bakterisinin yayılmasına bağlı eklem ve sinir sistemi tutulumu gibi sistemik belirtilerin belirginleşmesi ise haftalar veya aylar sürebilir.

Lyme hastalığında boğa gözü döküntüsü herkeste olur mu?

Hayır, boğa gözü görünümündeki eritema migrans döküntüsü lyme disease vakalarının yaklaşık %70 ila %80’inde görülür, hastaların yaklaşık %20-30’unda ise hiç döküntü oluşmaz. Eritema migrans gelişmediği durumlarda Borrelia burgdorferi enfeksiyonu doğrudan açıklanamayan ateş, kas ağrısı, aşırı yorgunluk veya lenf bezi şişmesi gibi genel enfeksiyon semptomlarıyla başlayabilir.

Kene ısırığı sonrası Lyme hastalığı nasıl anlaşılır?

Kene ısırığı sonrası Lyme hastalığı, kenenin çıkarıldığı bölgede günler içinde dairesel olarak büyüyen hedef tahtası biçimli eritema migrans döküntüsünün görülmesi ve beraberinde grip benzeri semptomların gelişmesiyle anlaşılır. Tanıyı doğrulamak amacıyla kene temasından 3-6 hafta sonra kanda Borrelia burgdorferi antikorlarını saptayan ELISA ve Western Blot serolojik testleri uygulanır.

Lyme hastalığı tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen Lyme hastalığı (lyme disease), Borrelia burgdorferi bakterisinin organlara yayılması sonucu kronik eklem iltihaplarına (artrit), menenjit ve yüz felci gibi ciddi nörolojik komplikasyonlara ve kalpte iletim bozukluklarına yol açar. Erken dönemdeki eritema migrans aşamasında müdahale edilmediğinde semptomlar kalıcı doku hasarına dönüşebilir.

Lyme hastalığı eklem ağrısı yapar mı?

Evet, Lyme hastalığı (lyme disease) özellikle ikinci ve üçüncü evrelerde Borrelia burgdorferi bakterisinin eklem sıvısına yerleşmesiyle şiddetli, gezici ve şişlikle seyreden eklem ağrılarına (Lyme artriti) neden olur. En sık diz eklemini etkileyen bu ağrılar, zamanla tedavi edilmediğinde eklem kıkırdağında kronik inflamasyona ve hareket kısıtlılığına yol açabilir.

Lyme hastalığı sinir sistemini etkiler mi?

Evet, Borrelia burgdorferi bakterisi sinir sistemine sızarak nöroborreliosis tablosuna, yani beyin zarı iltihabına (menenjit), periferik sinir hasarına (nöropati) ve tek ya da çift taraflı yüz felcine yol açabilir. İleri evre lyme disease vakalarında hafıza sorunları, beyin sisi, konsantrasyon güçlüğü ve uyku bozuklukları da nörolojik tutulumun parçasıdır.

Lyme hastalığı kalbi etkiler mi?

Evet, Lyme hastalığı (lyme disease) etkeni olan Borrelia burgdorferi bakterisinin kalp dokusuna yayılması sonucu "Lyme karditi" adı verilen duruma neden olarak kalbin elektriksel iletim sistemini etkileyebilir. Bu tablo kendini kalp blokları, baş dönmesi, bayılma hissi, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve düzensiz kalp atışları (aritmi) ile gösterir.

Lyme hastalığı kronikleşir mi?

Evet, zamanında teşhis almayan veya Borrelia burgdorferi enfeksiyonuna karşı yeterli antibiyotik tedavisi uygulanmayan hastalarda Lyme hastalığı (lyme disease) kronikleşerek aylar ya da yıllar süren kalıcı semptomlara dönüşebilir. Uygun antibiyotik tedavisi tamamlandıktan sonra dahi bazı hastalarda otoimmün veya hücresel hasara bağlı olarak yorgunluk, yaygın kas-eklem ağrısı ve bilişsel sorunlarla seyreden Tedavi Sonrası Lyme Hastalığı Sendromu (PTLDS) görülebilmektedir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."