Paralizi Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri

Paralizi, kasların sinirler aracılığıyla aldığı uyarıları kaybetmesi sonucu güçsüzlük oluşarak, kişinin hareket yeteneğini kısmen veya tamamen kaybetmesidir. En sık görülen paralizi türü ise kişinin yüzündeki kasları hareket ettirememesi olarak bilinen yüz felcidir. Hafif felç durumu ise parezi olarak adlandırılır ve bu süreçte kaslar kısmen çalışır durumdadır. Paralizi nedenleri arasında; yüz veya kafa travmaları, kafatası kırıkları, beyin hasarları, inme, beyin damar tıkanıklığı, viral enfeksiyonlar, otoimmün hastalıklar, baş ve boyun tümörleri, orta kulak enfeksiyonları vb. sorunlar yer alır. Hastalığın temel nedenine bağlı olarak ise tedavi yöntemleri değişkenlik gösterir.

Paralizi Nedir?

Paralizi, beyin ile kaslar arasındaki sinirsel sinyal iletiminin kesintiye uğraması sonucu vücudun belirli bölgesindeki kasların hareket işlevinin tamamen ya da kısmen durmasıdır. Merkezi veya çevresel sinir dokularında meydana gelen hasar, kas hücrelerinin uyarılara yanıt vermesini engeller. Sinir ağlarındaki iletim bozukluğu, kas dokusunun tonusunu yitirmesine veya sertleşmesine yol açar. Vücudun tek bir bölümünde bu durum görülebileceği gibi tüm vücudu kapsayacak kadar geniş bir alanda da görülme ihtimali vardır. Erken teşhis ve doğru tedavi yaklaşımları, sinirsel iyileşmeyi destekleyerek işlev kayıplarının önüne geçilmesi mümkündür.

Paralizi ne demek?

Paralizi, vücuttaki kas gruplarının sinirsel uyarı alamaması nedeniyle isteğe bağlı hareket yeteneğini kaybetmesidir. Tıbbi literatürde motor fonksiyon eksikliği veya kastaki tam güç kaybı olarak da tanımlanır. Sinir yollarındaki zedelenmenin derecesine göre kısmi ya da tam işlev kaybı meydana gelebilir.

Paralizi ile felç arasındaki farklar neler?

Paralizi tıbbi ve teknik olarak kişinin felç geçirdiğini tanımlayan bir kelimedir. Felç ise bu durumun halk arasında bilinen ismi olarak açıklanabilir. Tıbbi terminolojide paralizi kelimesi kasın tamamen hareketsiz kalmasını tanımlamak için kullanılır. İnme (felç) kavramı ise hem tam hareket kaybını hem de kaslardaki güçsüzlük veya kısmi felç durumlarını kapsayan daha geniş bir tanım olarak değerlendirilebilir.

Paralizi belirtileri nelerdir?

Paralizi belirtileri, etkilenen kaslarda aniden veya kademeli olarak tam hareket kaybı ve hissizlik ile ortaya çıkar. Kas tonusunun kaybolması sonucu reflekslerin azalması veya kontrolsüz kas kasılmaları gözlemlenebilir. Aynı zamanda bölgede karıncalanma, denge bozukluğu ve konuşma ya da yutma güçlüğü gibi semptomlar da bu süreçte görülebilir.

Paralizi Nedenleri Nelerdir?

Paralizi nedenleri; beyin, omurilik ve çevresel sinir dokularında hasara yol açan travmalar, damar tıkanıklıkları, enfeksiyonlar ve nörolojik hastalıklardır. Biyolojik dokuların oksijensiz kalması veya fiziksel baskıya maruz kalması da hasarı hızlandıran faktörler arasında değerlendirilir.

• İnme: Beyin damarlarında meydana gelen tıkanıklık veya kanama sonucu beyin dokusunun beslenememesi, motor merkezlerin hasar görmesine ve ani inme kaynaklı kas hareketlerinin kaybına yol açar.
   
• Beyin ve omurilik hastalıkları: Beyin tümörleri, skleroz veya omurilik iltihaplanmaları gibi omurilik problemleri, sinir iletimini kesintiye uğratarak kas işlevlerini bozar.
   
• Sinir hasarları: Çevresel sinirlerin bası, kesi veya sistemik hastalıklar nedeniyle zarar görmesi, sinirin bağlandığı kas dokusunda güç kaybına neden olur. Sinir liflerinin iletimi durduğunda bölgesel his ve hareket eksikliği gelişir.
   
• Travmalar: Trafik kazaları veya fiziksel travma, doku bütünlüğünün bozulmasına neden olabilir. Kırılan kemik veya zedelenen yumuşak dokuların sinir hatlarına bası yapması ise kaslarda ani güç kayıplarına yol açar.
   
• Enfeksiyonlar: Çocuk felci, Lyme hastalığı veya Guillain-Barre sendromu gibi enfeksiyon hastalıkları direkt olarak sinir kılıflarına zarar verebilir. Oluşan iltihabi reaksiyonlar sinir iletimini durdurarak kas gevşekliğine yol açar.
   
• Kas ve sinir hastalıkları: ALS veya miyasteni gravis gibi hastalıklar, sinirlerden kasa geçen kimyasal sinyallerin iletimini engelleyerek zamanla hareket kaybına ve kas güçsüzlüğüne neden olur.

Paralizi Türleri Nelerdir?

Paralizi türleri; hasarın meydana geldiği anatomik bölgeye, kas tonusunun durumuna ve klinik gelişim hızına göre farklı şekilde sınıflandırılır. Beyin ve omurilik kaynaklı hasarlar ile çevresel sinir zedelenmeleri farklı belirtilere neden olabileceği için farklı türler olarak değerlendirilir. Doğru tedavi planlamasının gerçekleştirilebilmesi için beyin cerrahisi ve nöroloji alanında kişinin muayene edilerek, hangi paralizi türünün görüldüğü teşhis edilmelidir. 

• Santral paralizi: Beyin veya omuriliğin üst motor nöronlarının zarar görmesi sonucu gelişen, genellikle kaslarda sertlik ve spastisite ile seyreden güç kaybı türüdür.
   
• Periferik paralizi: Beyin sapı veya omurilikten çıkan alt motor nöronların ya da çevre sinirlerin harabiyeti sonucu oluşur. Kaslarda gevşeme ve kas erimesi gibi problemlere neden olur.
   
• Spastik paralizi: Spastik paralizi, merkezi sinir sistemi denetiminin kaybolmasına bağlı olarak kasların sertleşmesi ve istemsiz kasılmaların yaşanması gibi belirtilere neden olur.
   
• Flask paralizi: Flask paralizi; kas tonusunun tamamen kaybolduğu, etkilenen uzvun tamamen yumuşak ve sarkık bir hal aldığı bir türdür.
   
• Akut flask paralizi: Akut flast paralizi ise aniden başlar ve hızlı bir şekilde ilerler. En tehlikeli paralizi türleri arasında yer alır ve acil nörolojik problem olarak değerlendirilir. 

Fasiyal Paralizi

Fasiyal paralizi, yüz kaslarının hareketini sağlayan nervus facialisin ödem, bası veya enfeksiyon nedeniyle işlevini kaybetmesi sonucu ortaya çıkar. Halk arasında yüz felci olarak tanımlanır. Yüzün tek bir tarafında veya nadiren her iki yanında kas kontrolünün yitirilmesine neden olabilir. Bu durum, estetik ve fonksiyonel kayıplara yol açar. 

Fasiyal paralizi belirtileri nelerdir?

Fasiyal paralizi belirtileri, yüzün etkilenen tarafındaki kaslarının hareket ettirilememesi ve yüz çizgilerinin azalması olarak bilinir. Fasiyal paralizi (yüz felci) belirtileri şunlardır;

• Yüz kaslarında güçsüzlük veya hareketsizlik: Etkilenen taraftaki kasların kontrol edilememesi ve mimiklerin kaybolması.
   
• Yüz çizgilerinin silinmesi: Yüzün felçli tarafındaki doğal kıvrım ve çizgilerin düzleşmesi.
   
• Gözü tam kapatamama: Etkilenen taraftaki göz kapağının tamamen kapanmaması ve buna bağlı olarak gözde kuruma
   
• Kaş hareketlerinde kısıtlılık: Felçli taraftaki kaşı yukarı kaldıramama veya çatama.
   
• Ağızda asimetri ve kayma: Gülümseme ya da konuşma sırasında ağzın yalnızca sağlıklı tarafa doğru çekilmesi.
   
• Tat duyusunda bozulma: Dilin ön kısmında tat alma yetisinin azalması veya değişmesi.
   
• Sese karşı aşırı hassasiyet: Etkilenen kulakta seslerin normalden daha şiddetli veya rahatsız edici algılanması.

Fasiyal paralizi neden olur?

Fasiyal paralizi; yüz sinirinin kemik kanalı içinde sıkışması, viral enfeksiyonlar sonucu iltihaplanması, kişinin travmaya maruz kalması nedeniyle oluşur. Aynı zamanda beyin sapını etkileyen tümörler, inmeler, kulak enfeksiyonları ve cerrahi girişimler de bu duruma yol açabilir. Soğuk havaya veya rüzgara maruz kalma gibi çevresel faktörler de sinir çevresinde ödem gelişimini tetikleyerek fasiyal paralizi oluşumuna neden olabilir.

Periferik fasiyal paralizi nedir?

Periferik fasiyal paralizi, yüz kaslarını kontrol eden VII. kraniyal sinirin hasar görmesi sonucu yüzün bir tarafında ani güçsüzlük veya felç ile ortaya çıkan bir durumdur. Bu durumda yüzün etkilenen yarısındaki hem üst hem de alt kas grupları tamamen hareketsiz kalır. Merkez kaynaklı yüz felcinden farklı olarak ise periferik fasiyal paralizide kişinin alın bölgesi kırışmaz ve göz kapağı kapanmaz. Periferik fasiyal paralizi reçete edilen ilaçların kullanımı ile iyileşme gösterir. 

Santral fasiyal paralizi nedir?

Santral fasiyal paralizi, beyindeki sinir yollarındaki hasar nedeniyle yüzün alt kısmında görülen felçtir. Beynin motor korteksinde veya sinir liflerinin beyin sapına kadar olan üst bölümünde meydana gelen inme veya tümör gibi hasarlar sonucu gelişir. İşlev kaybı yalnızca yüzün alt bölgesindeki ağız çevresi kaslarında oluşur.

Bell paralizisi nedir?

Bell paralizisi, herhangi bir ikincil nedene bağlı kalmaksızın yüz sinirinde aniden ödem oluşumu ile gelişen en yaygın yüz felci türüdür. Genellikle herpes simpleks gibi virüslerin sinir kılıfında oluşturduğu reaksiyon sonucunda ortaya çıkar. Erken tedavi ile bells paralizi probleminde tam iyileşme sağlanması mümkündür.

Diğer Paralizi Türleri Nelerdir?

Diğer paralizi türleri; vücudun belirli bölgelerini veya metabolik süreçlerini etkileyerek geçici ya da kalıcı hareket kaybına yol açan nörolojik durumlardır. Örneğin doğum esnasında gerçekleşen sinir zedelenmelerine bağlı olarak paralizi türleri oluşabilir. Aynı zamanda kişinin genetik olarak iyon kanalında bozuklukların meydana gelmesi gibi nedenlere bağlı olarak da farklı türler oluşum gösterir. Oluşan her türün etki mekanizması birbirinden farklıdır.

Erb paralizisi nedir?

Erb paralizi, doğum sırasında bebeğin omzunun kanala takılması veya boyun bölgesinin aşırı gerilmesi sonucu sinir ağının zedelenmesiyle oluşan kol felci olarak tanımlanır. Etkilenen kolda omuz ve dirsek hareketleri kısıtlanır, kol gövdeye yapışık ve içe dönük bir görünüm meydana gelebilir. Fizik tedavi ve cerrahi müdahaleler ile koldaki fonksiyon kaybı düzeltilebilir.

Hipokalemik periyodik paralizi nedir?

Hipokalemik periyodik paralizi, kanda potasyum seviyesinin aniden düşmesine bağlı olarak gelişen, tekrarlayıcı kas güçsüzlüğü ve geçici felç atakları gibi belirtilere neden olan genetik bir problemdir. Ataklar genellikle ağır egzersiz sonrasında veya fazla karbonhidrat tüketimine bağlı olarak ortaya çıkar. Potasyum düzeyinin dengelenmesi ile atakların önüne geçilmesi mümkündür.

Uyku paralizisi nedir?

Uyku paralizi, uykudan uyanma veya uykuya geçiş evresinde beynin bilincinin açık olmasına rağmen vücut kaslarının geçici olarak hareket ettirilememesi ile görülen bir durumdur. REM uykusu sırasında vücudun kendini korumak için oluşturduğu kas atonisinin bilinç uyandıktan sonra da birkaç saniye veya dakika boyunca devam etmesiyle oluşur. Kişide yoğun korku ve nefes alamama hissi ortaya çıkabilir. Genellikle yoğun strese ve uyku bozukluklarına bağlı olarak bu tür görülür.

Paralizi Tanısı Nasıl Konulur?

Paralizi tanısı, hastanın detaylı nörolojik muayene ve kas gücü değerlendirmesi ile konulur. Kişinin refleksleri, duyu kayıpları ve kas tonusu detaylı olarak incelenir. Böylelikle hasarın merkezi mi ya da çevresel mi olduğu teşhis edilir. Bu süreçte MR ve bilgisayarlı tomografi talep edilebilir.  

Sinirlerin iletim hızını ve kasların elektriksel aktivitelerini ölçmek için elektromiyografi testi uygulanır. Enfeksiyon veya otoimmün süreçlerden şüphelenildiğinde ise kan tahlilleri ve beyin omurilik sıvısı (BOS) analizleri talep edilebilir. Bu süreçte nöroloji, travmatoloji ve beyin cerrahisi alanındaki uzman hekimlerin değerlendirilmesi ile tedavi planlaması gerçekleştirilir.

Paralizi Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Paralizi tedavi yöntemleri; altta yatan nedene bağlı olarak uygulanan ilaç tedavileri, fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamaları ve cerrahi müdahalelerden oluşur. Bu işlemler kas kaybını önlemek, sinir iyileşmesini uyarmak ve hareket kabiliyetini yeniden kazandırmak amacıyla gerçekleştirilir.

• İlaç tedavisi: İltihabı ve sinir ödemini azaltmak için kortikosteroidler, enfeksiyon kaynaklı durumlarda antiviraller veya antibiyotikler ile ilaç tedavisine başlanır. Kişilerde ağrı ve kas spazmlarını ortadan kaldırmak için ise kas gevşeticiler ve ağrı kesiciler reçete edilir.  
   
• Fizik tedavi ve rehabilitasyon: Kas erimelerini önlemek, eklem açıklığını korumak ve motor becerileri yeniden geliştirebilmek için fizik tedavi ve rehabilitasyon sürecine başlanır.
   
• Cerrahi tedavi: Sinir basısına yol açan fıtık, tümör veya kemik basılarında cerrahi müdahaleye başvurulması gerekli olabilir. Bu süreçte işlemler beyin cerrahisi uzmanları tarafından gerçekleştirilir.
   
• Destekleyici tedaviler: Hastanın günlük yaşamını kolaylaştırmak adına ortez, yürüteç, tekerlekli sandalye gibi yardımcı cihazların kullanımına başvurulabilir. Aynı zamanda gerekli olması halinde konuşma terapisine de başlanması mümkündür.

Paralizi Sonrası İyileşme Süreci

Paralizi sonrası iyileşme süreci; sinir hasarının derecesine göre birkaç haftadan bir yıla kadar uzayabilen, erken dönem fizik tedavi ve medikal destekle yürütülen aşamalardan oluşur. Bu süreç; sinir dokusunun kendini yenileme kapasitesine, hasarın şiddetine ve başlanan fizik tedavinin etkisine bağlı olarak kişiden kişiye değişkenlik gösterir. Erken dönemde tedaviye başlanması ile iyileşme süreci çok daha kolay bir şekilde gerçekleşir.

Paralizi ne kadar sürede düzelir?

Paralizi, hasarın türüne bağlı olarak birkaç hafta içinde iyileşme gösterebileceği gibi bir senelik süreç içerisinde de iyileşme gösterebilir. Hafif yüz felci vakaları 3 ila 6 hafta içinde tamamen düzelebilirken, ağır inme veya omurilik yaralanmalarında iyileşme süreci aylarca sürebilir. Sinir hasarının çok şiddetli olması halinde ise 10-12 aylık bir sürede iyileşme gözlemlenir.

Paralizi tamamen iyileşir mi?

Paralizi, sinir liflerindeki harabiyetin geri dönüştürülebilir olup olmadığına göre tamamen ya da kısmen iyileşme gösterebilir. Sinir kesisi içermeyen ödem söz konusu ise genellikle tamamen iyileşme görülebilir. Fakat sinir hücresi ölümlerinin yaşandığı ağır hasarlarda kalıcı sekel kalabilir.

Paralizi sonrası fizik tedavi ne zaman başlanır?

Paralizi sonrası fizik tedavi, diğer tedavi yöntemlerinin tamamlanmasından sonraki ilk 24-48 saat içerisinde gerçekleştirilebilir. Erken dönemde pasif hareketlerle başlanır ve hastanın durumuna göre aktif egzersizlerle devam ettirilir. Fizik tedavi ile eklem kireçlenmeleri ve kas kısalmaları tedavi edilebilir. 

Paralizi için Hangi Bölüme ve Doktora Gidilmeli?

Paralizi şüphesi veya kas gücü kaybı yaşayan kişiler nöroloji bölümünden randevu alabilir. Sinir sisteminin cerrahi müdahale gerektiren fıtık, tümör veya travmatik yaralanmalarında ise beyin ve sinir cerrahisi uzmanlarının kişiyi muayene etmesi gerekli olabilir. Kemik kırıkları veya eklem travmaları sonucu gelişen sinir sıkışmalarında ortopedi ve travmatoloji uzmanlarına başvurulmalıdır.

Paralizi İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Paralizi nedir ve neden olur?

Paralizi, sinir sistemindeki iletim bozuklukları nedeniyle kasların istemli hareket kabiliyetini yitirmesi olarak tanımlanabilir. İnme, beyin tümörleri, omurilik yaralanmaları, travmalar ve viral enfeksiyonlar gibi sinir dokusuna zarar veren tıbbi durumlar sonucunda meydana gelir. 

Paralizi belirtileri nelerdir?

Paralizi belirtileri kaslarda ani veya kademeli başlayan güçsüzlük, hareket ettirememe ve his kaybı şeklinde görülür. Etkilenen bölgede kas tonusu kaybolabilir, refleksler azalabilir veya kaslarda sertleşmeler oluşabilir. Paralizinin türüne bağlı olarak yüzde kayma, konuşma güçlüğü ve denge bozuklukları da görülebilir.

Fasiyal paralizi nasıl anlaşılır?

Fasiyal paralizi, yüzün tek tarafında aniden gelişen kas kontrolü kaybı ve asimetri ile anlaşılır. Kişi kaşını kaldıramaz, gözünü tam kapatamaz ve gülümsediğinde ağız sağlıklı tarafa doğru hareket eder. Bu süreçte yemek yemekte zorlanmalar ve tat kaybı gibi belirtiler de ortaya çıkabilir.

Bell paralizisi kendiliğinden geçer mi?

Bell paralizisi hastalarının büyük bir kısmı, herhangi bir kalıcı hasar oluşmadan birkaç hafta ile birkaç ay içerisinde kendiliğinden veya medikal destekle tamamen iyileşme gösterir. Ancak iyileşme sürecini hızlandırmak ve kalıcı sekel riskini önlemek için steroid tedavisi önerilebilir.

Periferik fasiyal paralizi ne kadar sürede iyileşir?

Periferik fasiyal paralizi vakalarında iyileşme genellikle tedavinin başlamasından sonraki ilk 2 ila 3 hafta içinde başlar. Hastaların çoğu yaklaşık 3 ila 6 ay içerisinde tam motor fonksiyonlarını geri kazanır. Sinir hasarının şiddetli olduğu durumlarda ise iyileşme süreci 1 seneyi bulabilir.

Santral fasiyal paralizi ile periferik fasiyal paralizi arasındaki fark nedir?

Santral fasiyal paralizide beyin kaynaklı hasar nedeniyle sadece yüzün alt kısmındaki ağız çevresi kasları etkilenir; hasta alnını kırıştırabilir. Periferik fasiyal paralizide ise doğrudan yüz siniri etkilendiği için yüzün aynı tarafındaki hem alın hem göz hem de ağız çevresi kasları tamamen felç olur. 

Paralizi tedavisi nasıl yapılır?

Paralizi tedavisi, altta yatan nedene bağlı olarak; ilaç kullanımı, cerrahi müdahaleler ve fizik tedavi programları ile gerçekleştirilir. Sinir üzerindeki ödem veya bası tıbbi yollarla giderilirken, fizik tedavi uygulamaları ile kas gücü ve fonksiyonel hareketler yeniden kazandırılmasına yardımcı olur.

Paralizi kalıcı olabilir mi?

Paralizi, sinir hücrelerinin veya ana motor hatların tamamen tahrip olduğu durumlarda kalıcı hale gelebilir. Erken teşhis edilmeyen, tedavisi geciken veya ağır travmalara bağlı gelişen vakalarda fonksiyon kayıpları kalıcı olabilir. 

Paralizi tekrarlar mı?

Paralizi, alt yatan risk faktörleri kontrol altına alınmadığında veya kronik hastalıklarda tekrar edebilir. Özellikle tansiyon problemine bağlı olarak kişi daha önce felç geçirmiş ise paralizinin tekrarlama riski daha yüksek olarak değerlendirilebilir. 

Fasiyal paralizi tedavisi nasıl yapılır?

Fasiyal paralizi tedavisi, erken dönemde ilaç tedavisi ile gerçekleştirilir. Gözün kuruması ve yaralanmasını önlemek adına koruyucu damlalar ve kapama bantları uygulanır. İlerleyen süreçte yüz kaslarını güçlendirmek ve mimikleri geri kazanmak için özel yüz egzersizleri yapılır ve fizik tedavi sürecine başlanır. 

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."