Patella Çıkığı (Diz Kapağı Çıkığı) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Patella çıkığı, diz kapağının normal pozisyonundan kaymasıyla oluşan ve şiddetli ağrı ile hareket kısıtlılığına neden olan ortopedik sağlık problemidir. Diz ekleminin ön kısmında yer alan üçgen şeklinde bir kemiktir ve uyluk kemiği üzerindeki bir bölge sayesinde hareket eder. Normalde patella, medial patellofemoral ligament ve çevresindeki bağlar sayesinde yerinde kalır; bu yapılar zayıfladığında veya travmaya uğradığında ise diz kapağı çıkığı meydana gelir.

Patella Çıkığı Nedir?

Patella çıkığı, diz kapağı kemiğinin uyluk kemiğindeki oluk içerisindeki normal konumundan dışa doğru kayması olarak tanımlanır. Kemiğin dışa doğru kayması halinde ise eklemin stabilizasyonunda bozulma meydana gelir. Eklem ve destekleyici bağ dokuları bu nedenle hasar alır. Aynı zamanda bağlarda yırtılma gibi problemler de oluşabilir. Yaşanan bu durum kısaca diz kapağı çıkığı olarak adlandırılır.

Patella çıkığı ne demek?

Patella çıkığı, diz kapağının eklem bütünlüğünü bozması ve bulunması gereken bölgeden ayrılması demektir. Patella kemiği, uyluk ve kaval kemiği arasında köprü görevi görür. Diz hareketleri bu kemik sayesinde gerçekleştirilir. Dışa doğru ani bir hareket yapılması ya da bölgede travma oluşması halinde çıkık diz kapağı problemi meydana gelir.

Patella Çıkığı Belirtileri Nelerdir?

Patella çıkığı belirtileri, genellikle bölgede şiddetli ağrı hissi ile ortaya çıkar. Diz kapağı kemiğinin yerinden kaymasıyla birlikte eklem kapsülü yırtılır ve doku içerisinde kanama başlar. Bölgenin hasar alması ve kapsülün yırtılması halinde kopma hissedilir ve bölgeden ön çapraz bağ yırtılması vakalarında olduğu gibi bir ses duyulur. Diz kapağı çıkığı belirtileri arasında şu maddeler yer alır;

• Diz kapağında ani ağrı
• Dizde şişlik
• Diz kapağında şekil bozukluğu
• Dizi hareket ettirmekte zorlanma
• Dizde boşalma hissi

Diz kapağında ani ağrı

Patella çıkığı oluştuğu anda eklem çevresindeki bağlar gerilir ve yırtılma yaşanır. Özellikle yırtılma nedeniyle şiddetli ve ani bir şekilde diz ağrısı hissedilir.  

Dizde şişlik

Diz kapağının çıkması sırasında damarlar ve eklem zarı hasar görür. Oluşan hasar ise eklem boşluğuna kan dolmasına neden olur ve dizde şişlik meydana gelir. 

Diz kapağında şekil bozukluğu

Diz kapağı kemiği oluğundan çıkarak genellikle dizin dış tarafına doğru kayar. Yaşanan bu kaymaya bağlı olarak diz kapağında şekil bozukluğu gözlemlenir. Dizin ön kısmında kemik çıkıntısı oluşur. 

Dizi hareket ettirmekte zorlanma

Patella kemiğinin yerinden kayması, kuadriseps kasına zarar verir. Bu durumda ise kişi bacağını düz bir konuma getiremez ya da bükemez. Hareket halinde ağrı hissi şiddetlenmeye başlar ve hassasiyet artar. 

Dizde boşalma hissi

Diz kapağını yerinde tutan bağların yırtılması ve eklem stabilitesinin bozulması, kişinin bacağına ağırlık verdiğinde boşalma hissine neden olur. Kişi düşecek gibi olur ve çıkık olan bacağın üzerine basamaz. Bu durum özellikle bağlarda oluşan hasar nedeniyle ortaya çıkar. 

Patella Çıkığı Nedenleri ve Risk Faktörleri Nelerdir?

Patella çıkığı; diz eklemine şiddetli darbe alınması, travmalar ve kişinin diz yapısındaki yapısal farklılıklar gibi nedenlere bağlı olarak ortaya çıkabilir. Özellikle kişi sabit bir şekilde yere basarken gövdenin ani bir şekilde dönmesi nedeniyle dizde burkulma görülebilir.

• Diz bölgesine alınan darbeler: Trafik kazaları, yüksekten düşmeler veya bazı spor türlerinde dize darbe alınması halinde diz kapağı çıkığı oluşabilir. 
   
• Ani dönme ve yön değiştirme hareketleri: Ayak tabanı yere sabitken gövdenin veya bacağın aniden dönmesi, diz kapağını tutan iç yan bağların gerilerek çıkık oluşmasına neden olur.
   
• Diz eklemindeki yapısal farklılıklar: Diz kapağının oturduğu oluğun doğuştan farklı bir yapıda olması patellanın dışa kayma riskini artırır. 
   
• Bağların gevşek olması: Vücuttaki eklem kapsülü ve bağ dokularının aşırı esnek olması ya da hipermobil problemi nedeniyle bağlarda gevşeklik görülür. 
   
• Doğuştan gelen diz yapısı özellikleri: Diz kapağının olması gereken seviyeden daha yüksekte ya da alçakta bulunması, doğuştan patella çıkığı riskini artıran bir durumdur.

Patella Çıkığı Tanısı Nasıl Konulur?

Patella çıkığı tanısı, kişide görülen semptomların değerlendirilmesi ve belirtilerin nasıl ortaya çıktığının dinlenmesi ile konulur. Belirtilerin düşme, yaralanma, darbe ya da trafik kazası gibi nedenlerle ortaya çıkması, çıkık tanısında değerlendirilen etkenlerdir. Diz kapağının stabilitesi ve hassasiyet durumu da fiziki muayene esnasında değerlendirilir. Görüntüleme tekniklerine başvurularak bölgede kopma ya da kıkırdak hasarı olup olmadığı da incelenir. 

Patella çıkığı nasıl teşhis edilir?

Patella çıkığı teşhisinde kişiye kesin tanı koyabilmek için MR ve röntgen çekimi talep edilebilir. Sonuçların değerlendirilmesi ile kesin tanı konulması mümkündür.

Patella Çıkığı Tedavisi Nasıl Yapılır?

Patella çıkığı tedavisi için genellikle cerrahi müdahaleye başvurulur. Bu süreçte; çıkığın daha önce tekrarlayıp tekrarlamadığına, kişinin yaşına, menisküs yırtığı gibi diğer semptomlara ve yırtılmalara bağlı olarak farklı tedavi planlamaları yapılabilir. 

• Dizin sabitlenmesi: Eklemin daha fazla zarar görmesini engellemek ve doku iyileşmesini başlatmak amacıyla dizin belirli bir açıda, sabit konuma getirilmesi gerekir.
   
• Dizlik kullanımı: Diz kapağının tekrar kaymasını önlemek ve iyileşme sürecinde ekleme destek sağlamak için dizlik kullanımı gereklidir. Bacağa fazla yük binmesini önlemek için ise koltuk değnekleri kullanılmalıdır. 
   
• Fizik tedavi: Ağrı ve ödem gibi belirtileri hafifletmek, hareket açıklığını artırmak ve doku iyileşmesini desteklemek için fizik tedavi sürecine başlanır.
   
• Egzersizler: Uyluk kaslarını güçlendirmek ve eklem dengesini yeniden sağlamak amacıyla kişiye özel egzersiz programları, fizik tedavi ve rehabilitasyon sürecinde planlanır.
   
• Cerrahi tedavi: Tekrarlayan çıkıklarda, eklem içinde kıkırdak kopmasında ve tedaviden yanıt alınamayan vakalarda cerrahi müdahaleye başvurulur. 

Patella Çıkığında Fizik Tedavi ve Egzersizler

Patella çıkığı egzersizleri; izometrik kuadriseps kasılmaları, düz bacak kaldırma hareketleri, abdüktör kas egzersizleri ve denge-propriosepsiyon çalışmalarından oluşur. Bu egzersizler ile kişinin diz kapağında hareket kabiliyeti artırılır. Kas dengesizliklerinin düzeltilmesi hedeflenir. Böylelikle diz kireçlenmesi gibi problemlerin de önüne geçilir.

Patella çıkığı egzersizleri neler?

Patella çıkığı egzersizleri, uyluk ön kasını güçlendirme, düz bacak kaldırma hareketleri, abdüktör kas egzersizleri ve denge çalışmalarından oluşur. Bu egzersizler, diz kapağı üzerindeki kas dengesizliğini düzeltir ve böylelikle patella doğru bir şekilde kaynar.

Patella çıkığında fizik tedavi nasıl uygulanır?

Patella çıkığı fizik tedavi sürecinde ilk olarak ağrı hissini azaltmaya ve şişliği indirmeye yönelik olarak soğuk kompres ya da elektroterapi uygulamaları yapılır. İlerleyen süreçlerde ise kas güçlendirme egzersizlerine başlanır. Kişinin hareket kabiliyetini artırmaya yönelik egzersizler ile süreç devam eder.  

Patella Çıkığı Ameliyatı

Patella çıkığı ameliyatı; tekrarlayan diz kapağı çıkıklarında, eklem içinde kıkırdak kopması oluştuğunda veya kapalı yöntemlerle stabilizasyon sağlanamadığı durumlarda başvurulan bir tedavi yöntemidir. Ameliyat ile yırtılan bağın eski formuna dönüştürülmesi ve kemikteki hasarların onarımı hedeflenir. Böylelikle kemiğin tekrar çıkma riski minimuma indirgenir. 

Patella çıkığı ameliyatı ne zaman yapılır?

Diz kapağı çıkığı ameliyatı, çıkık sırasında eklem kıkırdağından parça kompası halinde ya da diz kapağının yerine oturtulamadığı vakalarda uygulanır. Kişinin diz kapağında tekrarlayan çıkıklar söz konusu ise ameliyat gerekir. 

Patella çıkığı ameliyatı sonrası iyileşme süreci nasıldır?

Patella çıkığı ameliyatı sonrası iyileşme süreci, uygulanan cerrahi türüne bağlı olarak 3 ile 6 aylık bir süre içerisinde gerçekleşir. Ameliyat sonrası genellikle fizik tedavi ve rehabilitasyona başlanması önerilir. Böylelikle eklemler güçlenir ve hareket kabiliyetinin artırılması hedeflenir. Ameliyat sonrasında patella çıkığı için dizlik ve koltuk değneği kullanımı gereklidir.

Patella çıkığı ameliyatı sonrası fizik tedavi ne zaman başlar?

Patella çıkığı ameliyatı sonrası fizik tedavi, genellikle cerrahi süreç tamamlandıktan birkaç gün sonra başlar. Dokuların iyileşme sürecine bağlı olarak ise ameliyattan 3-4 hafta sonra eklemlerin güçlenmesi için farklı patella çıkığı egzersizleri ile sürece devam edilir. 

Patella Çıkığı İçin Hangi Bölüme ve Doktora Gidilmeli?

Patella çıkığı belirtileri olan kişiler, hastanelerin ortopedi ve travmatoloji bölümlerinden randevu almalıdır. Eklem yaralanmaları ve kemik çıkıkları ortopedi uzmanları tarafından teşhis edilir. Böylelikle tanı konularak tedavi planlaması gerçekleştirilir. Tedavi sonrasında ise gerekli olması halinde fizik tedavi ve rehabilitasyon sürecine başlanır. 

Patella Çıkığı ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Patella çıkığı kendiliğinden düzelir mi?

Patella çıkığı vakalarının bir kısmında bacağın ani bir refleks ile düzleştirilmesi, nadiren de olsa kemiğin yerine oturmasını sağlayabilir. Fakat kemik yerine otursa dahi çıkık nedeniyle bağlarda yırtılma ve kıkırdak zedelenmeleri oluşur. Bu yırtılmalar ve zedelenmeler ise kendiliğinden iyileşme göstermez. 

Patella çıkığı tekrarlar mı?

Evet, patella çıkığının tekrarlama riski vardır. Çıkık oluştuktan sonra bağların tamamen iyileşememesi ya da kemikte oluşan yapısal farklılıklar, tekrarlama riskini artıran faktörler arasında değerlendirilir. Aynı zamanda tedavi edilmeyen diz kapağı çıkığı da kronik hale gelebilir. 

Patella çıkığı ameliyatı sonrası ne zaman yürünür?

Diz kapağı çıkığı ameliyatı sonrası hastalar genellikle koltuk değnekleri ile bir gün sonra dahi yürümeye başlayabilir. Fakat bacağa yük verilmemesi gereklidir. Kişinin sağlıklı bir şekilde ve desteksiz yürüyebilmesi yaklaşık olarak 4 ila 6 hafta sürer. Doku iyileşmesine bağlı olarak bu süre uzayabilir ya da kısalabilir. 

Patella çıkığı ameliyatı sonrası nelere dikkat edilmeli?

Patella çıkığı ameliyatı sonrası uzman hekimler tarafından önerilen dizliklerin kullanılması gereklidir. Aynı zamanda diz bölgesine zarar verecek hareketlerden kaçınılmalıdır. Fizik tedavi sürecine başlanmışsa tedavinin aksatılmaması, diz bölgesinde hareket kabiliyetinin artırılması açısından önemlidir. Patella çıkığı ameliyatı olanlar, ameliyattan sonra belirli aralıklarla doktor kontrolüne gitmelidir.

Patella çıkığı tedavi edilmezse ne olur?

Patella çıkığı tedavi edilmediği takdirde diz kapağında kayma sürekli olarak tekrarlar. Her kayma ise eklem kıkırdağında ciddi hasara neden olur. Kıkırdaklarda aşınma meydana gelir ve bu durum kronikleşir. İlerleyen süreçte ise kalıcı hasar ve diz kireçlenmesi ortaya çıkar. 

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."