Şankroid Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Şankroid, cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon (CYBE) olup genital bölgede ağrılı ülser oluşumuna yol açan oldukça bulaşıcı ancak tedavi edilebilir bir hastalıktır. Tıbbi literatürde bu hastalığa neden olan yaraların yumuşak olmasından dolayı yumuşak şankr adı da verilir. Özellikle gelişmekte olan bazı bölgelerde yaygın görülen bu durum, erken tanı ve tedavi ile tamamen iyileştirilebilir. Ancak tedavi edilmediği durumlarda ciddi komplikasyonlara ve diğer cinsel yolla bulaşan hastalıklara (CYBH) yakalanma riskinin artmasına neden olabilir.

Şankroid Nedir?

Şankroid, Haemophilus ducreyi bakterisinin neden olur ve genital bölgede ağrılı yaralarla seyreder. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyondur. Bu enfeksiyon, tipik olarak deri ve mukoza zarlarını etkiler. Şankroidin en belirgin özelliği, frengi yaralarından farklı olarak yumuşak ve kolay kanayan yaralar oluşturmasıdır.

Şankroid Neden Olur?

Şankroid’in etkeni Haemophilus ducreyi’dir. Bu bakteri, cinsel ilişki sırasında mikroçatlak veya mukozal yüzeylerdeki küçük zedelenmelerden girer ve burada çoğalarak dokuda nekroz ve ülser oluşumuna yol açar.

Yüksek risk faktörleri arasında korunmasız cinsel ilişki, çok eşlilik, cinsel sağlık eğitiminin düşük olması ve özellikle sünnetsiz erkekler sayılabilir. Ayrıca şankroidli kişiler, HIV’e karşı daha duyarlı hale gelir. Bu da ilişkinin başka bir cinsel yolla bulaşan hastalık (CYBE) — özellikle aids (HIV) ile olan bağlantısını güçlendirir.

Haemophilus ducreyi bakterisi ve yayılma yolları nasıldır?

Haemophilus ducreyi, şankroide neden olan Gram-negatif bir kokobasil bakteridir. Bu bakteri, insan vücudu dışında hızla ölme eğiliminde olduğundan esas olarak enfekte olmuş bir kişinin açık yaraları ve lenf nodlarından gelen akıntılarla doğrudan temas yoluyla bulaşır. Yumuşak şankr etkeni olan bu bakterinin yayılma yolları şunlardır:

• Cinsel Temas: Enfekte kişinin açık ülser veya yaralarıyla cilt teması yoluyla vajinal, anal veya oral cinsel ilişki sırasında yayılır.
• Oto-Enokülasyon: Enfekte kişinin kendi vücudundaki bir yaradan enfekte olmayan başka bir bölgeye (örneğin genital bölgeden parmaklara) teması sonucu bakteri taşınabilir.
• Enfekte Akıntılar: Yaralardan veya şişmiş lenfadenit bölgelerinden (bubo) gelen irin benzeri sıvı ile teması halinde de enfeksiyon bulaşabilir.

Bireyde açık yumuşak şankr olduğu sürece bulaştırıcılık devam eder.

Şankroid Belirtileri Nelerdir?

Şankroid’in belirtileri, enfeksiyon sonrası 3-7 gün içinde (nadiren 1-10 gün aralığında) ortaya çıkar. Yumuşak şankr belirtileri şöyle sırlanabilir:

Ağrılı yaralar (ülserler)

İlk olarak genital bölgede kırmızı, kabarık bir lezyon (papül) oluşur; bu lezyon hızla irinle dolu yara haline dönüşür. Yaranın kenarları tipik olarak “yumuşak”, düzensiz ve under-mine (altı girintili) özellikte olur. Yara tabanı genellikle irinli, bazen kanayabilir ve çevresinde kızarıklık olabilir. 

Kasık lenf bezlerindeki şişlik (bubo)

Yaklaşık vakaların %30–50’sinde kasık bölgesindeki lenf bezlerinde ağrılı şişlikler (bubo) gelişir. Bu lenf bezleri zamanla irinle dolarak apselere dönüşebilir ve deriye yakın bir konuma gelebilir. Bazı durumlarda bu apseler kendiliğinden patlayabilir.

Kadınlarda belirtiler genellikle daha siliktir; ağrılı idrar yapma, vajinal akıntı ve cinsel ilişki sırasında ağrı gibi spesifik olmayan semptomlar görülebilir. 

Erkeklerde ve Kadınlarda Görülen Farklar Nelerdir?

Erkeklerde şankroid genellikle penis üzerindeki bölgede (glans, foreskin, corona) ortaya çıkar. Ülser ve lenfadenopati (lenf bezi büyümesi) daha belirgindir. 

Kadınlarda lezyonlar vulva, perine, vajina girişinde, hatta servikal bölgede görülebilir. Ancak kadınlarda semptomlar daha az tipiktir ve bazen hastalık uzun süre fark edilmeden kalabilir. 

Ayrıca cinsel organ anatomik farklar nedeniyle kadınlarda lezyonlar gözden kaçabilir veya başka genital enfeksiyonlarla karışabilir.

Şankroid Tanısı Nasıl Konur?

Şankroid tanısı, laboratuvar testlerinin zorluğu nedeniyle sıklıkla klinik bulgulara dayanarak yani fiziksel muayene ile konulur. Kesin tanı için ise laboratuvar testleri kullanılır ancak kültürü zor bir bakteridir.

Tanı sürecinde öncelikle fiziksel muayene yapılır. Doktor, genital bölgedeki ağrılı ülserlerin görünümünü inceler ve kasık bölgesinde lenfadenit yani şişmiş lenf düğümleri olup olmadığını kontrol eder. Klinik tanı aşamasında ise bir veya daha fazla ağrılı ülserin bulunması, frengi (sifiliz) enfeksiyonuna dair herhangi bir kanıt olmaması ve genital herpesten (uçuk) kaynaklanan yara tanısının dışlanması durumunda başka bir laboratuvar testine gerek kalmadan olası şankroid tanısı konulabilir.

Kesin tanı için laboratuvar testleri uygulanır. Bunlardan ilki kültür yöntemidir. Yaradan alınan sürüntü örneği kullanılarak Haemophilus ducreyi bakterisinin üretilmesi tanının “altın standardı” olarak kabul edilse de bakterinin zor üremesi nedeniyle hassasiyeti düşüktür. Diğer yöntem ise nükleik asit amplifikasyon testleri (NAAT/PCR) olup bu yöntem, en hassas tanı tekniğidir ve yaradan alınan örnekte bakterinin DNA’sını saptamaya dayanır.

Tanı sırasında yaraların benzer görünümleri nedeniyle frengi ve genital herpes gibi diğer cinsel yolla bulaşan hastalıklar için de test yapılması önemlidir.

Şankroid Tedavisi ve Tedavi Süreci Nasıldır?

Şankroid tedavisi antibiyotiklerle yapılır ve enfeksiyon tamamen tedavi edilebilir. Tedavi hem semptomların hafiflemesi hem de enfeksiyonun diğer kişilere bulaşmasının önlenmesi açısından hayati önem taşır. Yumuşak şankr tedavi sürecinde hastalara genellikle tek doz veya birkaç günlük tedavi rejimleri sunulur. Tedavinin hemen başlaması önemlidir. Antibiyotik tedavisinden sonra:

• Ülserlerde 3 ile 4 gün içinde iyileşme görülmesi beklenir.
• Yaraların tamamen kapanması ve cildin onarılması 7 gün içinde belirgin hale gelmelidir.
• Tam iyileşme süresi, yaranın büyüklüğüne ve bubo olup olmadığına bağlı olarak değişebilir.
• Eğerlenfadenitsonucu irinli şişlik (bubo) oluşmuşsa bu şişliğin doktor tarafından iğne aspirasyonu ile boşaltılması gerekebilir.

Tedavi sonrası takip

Tedaviye rağmen iyileşmenin 7 günden fazla gecikmesi durumunda tedaviye uyumsuzluk, antibiyotik direnci veya altta yatan başka bir enfeksiyon (özellikle aids ya da HIV) olasılığı düşünülerek ek değerlendirme yapılmalıdır.

İyileşme süreci tamamlanana ve tüm lezyonlar tamamen iyileşene kadar cinsel aktiviteye kesinlikle ara verilmelidir. Hastalığın tekrarlama (yeniden enfeksiyon) riski bulunmaktadır.

Cinsel partnerlerin tedavisi

Şankroid enfeksiyonu teşhisi konulan kişilerin, semptom gösterseler de göstermeseler de son 10 gün içinde cinsel temasta bulundukları tüm partnerlerinin derhal bilgilendirilmesi ve tedavi edilmesi zorunludur. Partnerlerin tedavi edilmesi, enfeksiyon döngüsünün kırılması ve yeniden bulaşmanın önlenmesi için kritik öneme sahiptir.

Şankroid ve Diğer Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlarla (CYBE) İlişkisi

Şankroidli bireylerde genital ülser mevcudiyeti, HIV ve diğer CYBE’lerin bulaşma riskini artırır. Ülserler, mukozal bariyeri bozarak virüslerin girişine zemin hazırlar. Ayrıca frengi (Treponema pallidum), genital herpes ve lenfogranuloma venereum gibi diğer ülseratif hastalıklarla karışım olasılığı vardır. Bu nedenle tanıda bu hastalıkların dışlanması gerekir.  

Şankroid Korunma Yöntemleri ve Önleyici Cinsel Sağlık İpuçları

Şankroid’ten korunmak için alınabilecek önlemler şunlardır:

• Kondom kullanımına dikkat etmek (her cinsel temasta, uygun şekilde)
• Tek eşli ve güvendiğiniz partnerle cinsel ilişki sürdürmek
• Cinsel ilişki sırasında açık yaralardan ya da irinden kaçınmak
• Yeni partner ile cinsel ilişkiye girmeden önce her iki tarafın da STI testlerini yaptırması
• Cinsel sağlık eğitimine ve farkındalığa önem verilmesi

Bu önlemler, şankroid ve cinsel yolla bulaşan diğer hastalıkların yayılımını azaltmada kritik rol oynar.

Şankroid ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Şankroid tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmezse ülserler birkaç haftada iyileşebilir ancak bu süreçte lenf bezi apseleri, fistül oluşumu ya da skar (doku hasarı) oluşabilir. Ayrıca tedavi edilmemiş şankroid, HIV bulaş riskini artırır. 

Şankroid tehlikeli mi?

Şankroid tedavi edilebilir bir enfeksiyondur ancak ihmal edildiğinde kalıcı doku hasarı, ağrılı apseler ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Ayrıca oluşturduğu açık yaralar, HIV/aids gibi diğer cinsel yolla bulaşan hastalıkların bulaş riskini önemli ölçüde artırır. Erken antibiyotik tedavisi bu riskleri büyük ölçüde önler.

Şankroid testi nasıl yapılır?

Tanı çoğunlukla klinik değerlendirmeye dayanır. Eğer mümkünse yara sıvısı alınarak kültür ya da NAAT testleri yapılabilir, ayrıca frengi ve herpes testleri de eş zamanlı uygulanır. 

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."