B1 vitamini (Tiamin) nedir? Hangi besinlerde bulunur?

B1 vitamini (Tiamin) nedir?

B1 vitamini diğer bir adıyla tiamin, B grubu vitaminleri içerisinde ilk bulunan vitamindir. Neredeyse hücrelerin tümü tarafından kullanılır. B1 vitamini alınan besinlerin enerjiye dönüşmesini sağlamakla görevlidir. Tüketilen karbonhidratların enerjiye dönüşmesini sağlar. B1 vitamini, B kompleksinin tüm vitaminleri gibi suda çözünen bir vitamin olup vücutta depolanmadığı için günlük olarak alınması gerekir. Tiamin sayesinde üretilen enerji beyin, sinir sistemi, kas, kalp ve mide-bağırsak fonksiyonlarında önemli rol oynar.

B1 Vitamini (Tiamin) Faydaları Nelerdir?

B1 vitamini besinler yoluyla alınan bir vitamindir. Vücudun trisofat (ATP) üretmesi için B1 vitaminine ihtiyacı vardır. Vücuttaki tüm hücreler enerji için ATP kullanır ve B1 vitamini tek başına bile yeterlidir. Genel olarak faydaları;

• Kalp sağlığında etkili

Kalp yetmezliğinin bazı alt nedenlerini tedavi eden b1 vitamini, kalbin kanı pompalamak için ihtiyacı olan enerjiyi sağlamaya yararlıdır. Kalp yetmezliğinde bacaklarda şişme yani ödem, nefes almada zorlanma, boyun damarlarının dışarıya çıkması gibi durumlara neden olur. Her gün alınan tiamin takviyesi ile bu semptomlar iyileşebilir.

• Sinir sistemini sağlıklı tutar

Sinir sistemi, beyinden vücuda ne yapması gerektiğini söyleyen sinyalleri iletir. Bu da hareketleri, düşünceleri, nefes almayı ve sindirim sistemi gibi otomatik tepkileri kontrol eder.

Kuru beriberi, beyine sıcak ve soğuk gibi hisleri almakta faydalıdır ve bu sinyalleri gönderen sinirler üzerinde etkilidir. Çevresel sinirlere, denge ve koordinasyona yardımcı olur. Yeterince tiamin takviyesi alınmaması bu sinyalleri etkileyebilir. Bazı durumlarda periferik nöropatiye ve diğer şu belirtilere neden olabilir.

• Sakarlık ve denge kaybı
• Alt bacak felci
• Ayaklarda his kaybı
• Ellerde his kaybı
• Kas güçsüzlüğü
• Sinir ağrısı
• Karıncalanma hissi

B1 vitamini yani tiamin sinir sistemi üzerinde kuru beriberi hastalığının etkilediği sinir sistemi hasarını durdurabilir. Tiamin eksikliği şiddetine bağlı olarak, doktorlar tiamin takviyesinin dozunu ayarlayabilir.

• Beyin hastalıklarını önleyebilir

Beyin, düşünme ve hatırlamaya yardımcı olması için tiamin kaynaklı enerjiye ihtiyaç duyar. Tiamin eksikliği wernicke-korsakoff sendromuna yol açabilir. Bu beyin sağlığını etkileyebilir ve Alzheimer hastalığına benzer semptomlara neden olur.

Alkol kullanımı fazla olan kişiler daha fazla risk altında olabilir nedeni de alkol kullanımı vücufun vitaminleri emme yeteneğini engeleyebilir. Bu nedenle tiamin miktarı artırmak beyin hastalığını önlemeye, yavaşlatmaya yardımcı olabilir.

• Bağışıklık sistemini güçlendirir

Tiamin diğer B kompleks vitaminler gibi bağışıklık sistemini sağlıklı tutar. Stres kaynaklı yaşanan iltihabı en aza indirir. Sağlıklı bir bağışıklık sistemi, vücudunuzu mikroplardan, enfeksiyonlardan ve hastalıklardan daha iyi koruyabilir. Bazı uzmanlar, vücudunuzun stresli durumlarla başa çıkmasına yardımcı olduğu için B1 vitaminine "stres karşıtı vitamin" adını verir.

• Gözleri korur

Tiamin de dahil olmak üzere B vitamini alımını artıran tedaviler , katarakt riskinin daha düşük olmasıyla ilişkilendirilmiştir . Göz merceklerinizde oluşan bu bulanık alanlar, bulanık veya çift görme gibi görme sorunlarına neden olur. Tiamin kullanımı bu etkileri minimuma indirir ya da önler.

• Kan şekerini dengeler

Bazı açıklanamayan sebepler ile tip 1 ve tip 2 diyabet hastalarının tiamin seviyeleri düşüktür ya da düşük olma eğilimindedir. Takviye yoluyla tiamin seviyelerini yükseltmenin kan şekeri seviyelerini ve glikoz toleransını iyileştirici etkisi gözlemlenebilmiştir.

Ayrıca tiamin takviyeleri nöropatiyi hafifletebildiği uzmanlarca araştırma konusudur. Bu durum ağrı, karıncalanma ve yanma hisleri gibi periferik nöropatiye benzer semptomlara neden olur. Ayaklarda his kaybı ya da diyabet kaynaklı ayak ülserleri geliştirebilmek bu hastalarda mümkün olabilir.

B1 vitamini (Tiamin) hangi besinlerde bulunur?

Vücut uzun vadede B1 vitamini depolayamaz bu nedenle besinler yoluyla alınmalıdır.

B1 vitamini ısıya, UV ışınlarına ve oksijene karşı da hassastır. Besinlerdeki içeriği saklama ve hazırlamaya bağlı olarak değişebilmektedir. B1 vitamini eksikliği genellikle sağlıklı ve dengeli bir diyetle kolayca önlenebilir. B1 vitaminin bulunduğu bazı besinler şunlardır;

• Tahıllar, (bulgur, kabuğu tam ayrılmamış  pirinç, mısır, tam buğday, çavdar vb.)
• Süt ve süt ürünleri
• Baklagiller (nohut, kuru fasulye, soya fasulyesi, nohut vb.)
• Fındık, ceviz, fıstık, ay çekirdeği gibi yağlı tohumlar
• Yumurta
• Somon, alabalık ve orkinos gibi balıklar
• Sığır eti
• Kümes  hayvanları
• Sakatatlar
• Yulaf ezmesi
• Kinoa

Günlük B1 Vitamini (Tiamin ) İhtiyacı Nedir?

Günlük B1 vitamini ihtiyacı veya tiamin miktarı miligram veya mg olarak ölçülür. Miktarı belirlerken yaş, cinsiyet, hamilelik durumu ya da emzirme gibi etkenler dikkate alınır. Günlük hedeflenen miktarın alınması faydalıdır. Fazlasının alınması gibi endişeler yaşanmasına gerek yoktur. Yan etkisi ya da riski bulunmaz. B1 vitamini diğer B vitaminleri gibi suda çözünür ve fazlası vücuttan idrar yoluyla atılabilir. Günlük B1 vitamini (Tiamin) mg:

• Yetişkin kadınlarda 1,1 mg,
• Yetişkin erkeklerde 1,2 mg’dır.
• Hamile ve emziren kadınlarda günlük B1 vitamini ihtiyacı 1,4 mg
• Sporcularda ise günlük ihtiyaç 6-8 mg’dır.
• Doğumdan – 6 aya kadar olan süreçte 0,2 mg,
• 7-12 ay bebeklerde 0,3 mg
• 1-3 yaş çocuklarda 0,5 mg
• 4-8 yaş çocuklarda 0,6 mg
• 9-13 yaş çocuklarda 0,9 mg
• 14-18 yaş genç kızlarda 1,0 mg
• 14-18 yaş genç erkeklerde 1,2 mg

B1 Vitamini (Tiamin) Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

B1 vitamini vücut tarafından besinler yoluyla temin edilir.  Vücut yeterli B1 vitamini temin etmezse eksiklik belirtileri ortaya çıkar. Bunlar:

• Yeme bozuklukları,
• Bazı karaciğer hastalıkları,
• Crohn hastalığı,
• Çölyak hastalığı ve alkol bağımlılığı
• B1 vitamini eksikliğine neden olabildiği gibi,

Kahve, siyah çay veya çiğ balık tüketenler B1 vitaminini yiyeceklerden tam olarak alamayabilir. Bu gıdalardaki bazı bileşenler B1 vitamini emilimini engeller. B1 vitamini eksikliği belirtileri şunlardır;

• Sinir hücrelerinin hasarına bağlı psikolojik rahatsızlıklar,
• Unutkanlık,
• Kafa karışıklığı,
• Ayaklarda yanma,
• Batma hissi,
• Denge sorunları
• Halisünasyonlar
• Bulantı ve kusma
• Duyu kayıpları,
• Kas ağrıları ve hareket etmede zorlanma,
• Uyku bozuklukları,
• Yorgunluk,
• İştahsızlık,
• Kilo kaybı,
• Sindirim sistemi hastalıkları (şişkinlik, kabızlık vb.),
• Kalp rahatsızlıkları,
• Cilt hastalıkları,
• Görme bozuklukları
• Kronik halsizlik

Tiamin (B1 Vitamini) Eksikliği Risk Faktörleri

Belirli bir rahatsızlığıa yakalanma riskini artıran risk faktörleri nadir görülen ama tiamin eksikliğinde görülme ihtimali olan durumladır. Bunlar:

• Böbrek hastalığı
• Doğuştan beriberi hastalığı olması (tiamin emilimi yeteneğinin olmadan doğulması)
• Alkol kullanım bozukluğu
• Besleyici gıdaların tüketilmemesi
• Daha önce gastrik bypass geçişmiş olunması
• Kötü beslenme şekli ya da açlık
• Wernicke-korsakoff sendromu

B1 Vitamini (Tiamin) Eksikliğinin Komplikasyonları

Tedavi edilmediği durumlarda tiamin eksikliği ciddi ve hayati tehlike gösteren komplikasyonlara neden olabilir. Bunlar:

• Beyin hasarı
• Bilişsel bozukluk
• Konjestif kalp yetmezliği
• Koma
• Koordinasyon kaybı
• Sinir hasarları
• Hafıza kaybı
• Kas zayıflığı

B1 Vitamini (Tiamin) Eksikliğinde Görülen Hastalıklar

Kalıcı B1 vitamini eksikliği bazı hastalıklara neden olabilmektedir. Bu hastalıklar; Beriberi hastalığı, Wernicke Korsakoff sendromu (alkole bağlı) ve Leigh’s sendromu (ensafomiyelopati)’dur.

Beriberi hastalığı

B1 vitamini eksikliği ciddi bir boyuttaysa ve bu uzun süreli olarak gerçekleşmişse, Beriberi hastalığı olarak bilinen klinik tabloya yol açabilir. Sinir sistemini etkileyen Beriberi hastalığı hala gelişmekte olan ülkelerde yetersiz beslenme nedeniyle görülmektedir. Beriberi hastalığı, özellikle bacaklarda önemli bir fonksiyonel bozulmaya yol açan kas atrofisi, kalp yetmezliği, ödem veya şiddetli depresyon gibi semptomlara neden olabilmektedir.

İki farklı Beriberi formu vardır:

Kuru Beriberi, ağırlıklı olarak nörolojik bozuklukların meydana geldiği nörolojik olarak vurgulanan B1 vitamini eksikliği formunu tanımlar. Bunlara örneğin kas zayıflığı, refleks bozuklukları ve duyu bozuklukları dahildir.

Islak Beriberi, kardiyovasküler sistem hastalıklarının sıklıkla meydana geldiği ödemli vitamin eksikliği formunu tanımlar.

Wernicke - Korsakoff sendromu

Wernicke-Korsakoff Sendromu B1 vitamini (tiamin) eksikliğinde oluşan bir hastalıktır. Genellikle kronik alkol kullanımının sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Ayrıca yetersiz beslenme, yeme bozuklukları, kanser, AIDS, obezite cerrahisi, doku nakli veya kemoterapi sonucunda da oluşabilmektedir.

B1 Vitamini (Tiamin) Teşhisi ve Tedavisi

Doktorlar genellikle fiziksel muayene yaparak ve belirgin semptomları kontrol edecektir. Ayrıca tanıyı doğrulamak için kan testleri de yapabilirler. Doktorlar, kandaki tiamin seviyesini doğrudan ölçemezler. Ancak transketolaz adı verilen bir enzimin aktivitesini kontrol edebilirler. Transketolazın çalışması için tiamine ihtiyacı vardır. Dolayısıyla, bir kan testi düşük transketolaz aktivitesi ortaya çıkarırsa, bu tiamin eksikliğine işaret eder.

Düşük tiamin seviyesini düzeltmenin tek yolu, vücuda daha fazla tiamin almaktır. Yetişkin kadın ve erkeklerin günlük almaları gereken 1,1 ila 1,2 miligram tiamine ihtiyacı vardır. İdeal olarak, tiamin açısından zengin besinler tüketerek bu kotaya ulaşılabilir. Ancak ciddi tiamin eksikliği varsa, vücudun depolarını yenilemek için takviyelere ihtiyaç mutlaka olacaktır.

Bazı yiyecekler tiamin seviyesini hızlı bir şekilde yükseltmek için yeterli olmayabilir. Ayrıca takviye alman gerekebilir. Reçetesiz satılan seçenekler arasında multivitaminler veya B vitamini kompleks formülleri bulunur. Ancak ciddi bir tiamin eksikliğiniz varsa yüksek dozda takviyeye ihtiyaç olabilir. Tıbbi gözetim altında, bir doktor tarafından tanı ve tedavi belirlemesi gerekir. Duruma uygun takviye tipleri ise:

• Tabletler
• Enjeksiyonlar
• IV (intravenöz) infüzyon

Şeklindedir. Tiamin yükselmesi, yaş cinsiyet ya da sürecin durumuna bağlı olarak kişiden kişiye farklılık gösterir ve yaşanılan başka sağlık sorunları da bu süreyi doğrudan etkiler. semptomlar ilk saatlerden birkaç gün içinde iyileşme gibi devam ederken sinir sistemi ya da motor gelişimi etkileyen semptomların iyileşmesi uzun süreleri bulabilir. Şiddetli durumlarda ise sinir hasarı kalıcı olabilir.

B1 Vitamini (Tiamin) Eksikliği İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Tiamin eksikliği önlenebilir mi?

Tiamin eksikliğini önlemenin tek yolu tiamin açısından zengin besinler tüketmektir. Tiamin seviyesini etkileyen bir rahatsızlık varsa, bu durumun iyi yönetildiğinden ve doktorun önerilerine uyduğunuzdan emin olun. Ayrıca düzenli kontroller de önlemek için önemlidir.

B1 vitamini (tiamin) eksikliğinde tedavi bitince ne yapılır?

Tedavi bittikten sonra düzenli kontroller ile yeniden oluşmasını önlemek önemlidir. Bunun dışında yaşam kalitesinin artırıldığı tedavi sürecindeki standartların korunması gerekir. Spor, sağlıklı beslenmek ve özellikle B1 vitamini yani tiamin bakımından zengin gıdalara yer verilmesi ciddi bir etki sağlar.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."