Çizgili Kas Nedir? Özellikleri Nelerdir?

Çizgili Kas Nedir?

Çizgili kas; istemli çalışan, iskelet sistemine bağlı kas dokusu olarak tanımlanır. Vücut hareketlerinin gerçekleşmesini sağlar. Yürümek için dahi bu kaslara ihtiyaç duyulur. Aynı zamanda vücudun duruşunun sağlanmasına da katkı sağlar. Kemik hareketleri iskelet kasları ile gerçekleşir. 

Nefes alıp verme sürecinde dahi çizgili kaslardan destek alınır. Göğüs kısmının nefese bağlı olarak ortaya çıkan hareketleri, bu kas türü sayesinde gerçekleşir. Bu nedenle iskelet kası insan vücudunun en önemli parçalarından birisi olarak değerlendirilir. Vücudun ısı üretebilmesine de olanak sağlayan çizgili kasın bilinen birçok farklı faydası vardır.

Çizgili Kasın Özellikleri

Çizgili kasın özellikleri arasında en sık bilineni, vücut hareketlerini gerçekleştiriyor olmasıdır. Fakat iskelet kasının özellikleri bu kadar ile sınırlı değildir. Çizgili kas özellikleri arasında şu maddeler yer alır;

• Çok çekirdekli hücre yapısı: Silindirik yapıdadır. Tek bir kas lifinde dahi çok sayıda çekirdek yer alır. Uzun bir şekle sahiptir. Çizgili kas hücreleri kenarında çekirdekler konumlanmış durumdadır.
• Bantlı görünüm: Çizgili kasın mikroskop altındaki görüntüsü bant şeklinde görülür. Aktin ve miyozin olarak bilinen çizgilere sahiptir. Aktin, açık; miyozin ise koyu renk olarak değerlendirilebilir. Çizgili kasın bantlı yapısı, kasın daha hızlı bir şekilde kasılmasını sağlar. Aynı zamanda kasılmanın daha güçlü bir şekilde gerçekleşmesi de bu bantlı yapı sayesinde gerçekleşir.
• Hızlı kasılma yeteneği: Çizgili kas özellikleri arasında hızlı kasılma yer alır. Fakat uzun süre boyunca kaslar çalıştığında, diğer kaslardan daha fazla kas yorgunluğu ortaya çıkar. Ani kas hareketlerine dayanıklı olduğu bilinir. 
• Yüksek enerji gerilimi: İskelet kası, kasılma işlemini gerçekleştirebilmek için çok fazla enerji harcar. Oksijenli solunum ve oksijensiz solunum kullanır ve mitokondri sayısı fazladır.
• İstemli kontrol mekanizması: İskelet kası, somatik sinir sistemi tarafından yönetilen kaslar olarak bilinir. Böylelikle günlük hareketler istemli bir şekilde gerçekleştirilir. Kişinin yürüyebilmesi, yazı yazabilmesi ve el sallayabilmesi gibi aktiviteler dahi istemli kontrol mekanizmasına dahildir.

Çizgili Kasın Yapısı

Çizgili kas yapısı birkaç farklı şekilde değerlendirilebilir. İskelet kasında miyofibriller yer alır. Miyofibriller ise iki farklı protein filamentinden oluşur. Bu filamentler aktin ve miyozin olarak tanımlanır. Aktin, ince yapılı filamentlerdir. Miyozin ise kalın yapılı filamentlerdir. Bantlı görünüm de bu filamentlerin oluşumu ile birlikte ortaya çıkar. Kaslar kasılırken bu iki filament birbiri ile bağlantıya geçer. Bu bağlantı ile birlikte sarkomerin kasılması gerçekleşir.

Çizgili kas liflerinde bulunan sitoplazma, sarkoplazma olarak adlandırılır. Mitokondri, sarkoplazmada yer alır. Glikojen ve miyoglobin açısından zengin bir yapıdır. Glikojen, enerji kaynağı görevi görür. Miyoglobin ise oksijenin depolanmasını sağlayan bir proteindir. Sarkoplazmanın içerisinde aynı zamanda sarkoplazmik retikulum vardır. Sarkoplazmik retikulum, kasılmayı düzenleyici etkiye sahiptir. Vücuda kalsiyumun depolanmasını sağlar ve aynı zamanda sarkoplazmik retikulum sayesinde depolanan kalsiyum salınımı gerçekleşir.

Çizgili kas fonksiyonları sarkolemma yani hücre zarı sayesinde aktif hale gelir. Bu hücre zarı, kas lifini dıştan sarar. Bu zar sayesinde sinir uyarıları, kas içerisine iletilir. Kasın mekanik bütünlüğünün sağlanması da bu şekilde gerçekleşir. Sarkolemma, kasların kasılması için gerekli olan iyotu sağlar. Kas lifleri ise bu kasın temel yapısını oluşturur. Uzun, çok çekirdekli ve silindir şeklindedir. Bu kas liflerinin içerisinde çok sayıda miyofibril bulunur. 

Çizgili Kasın Görevleri

Çizgili kasın görevleri arasında eklem stabilizesi yer alır. Eklem stabilizesi sayesinde kaslar sabitlenir. Tendonlar ile bu stabilize sağlanır. Eklemlerin sürekli hareket eder bir halde olmasının önüne geçilir. Bu durum sakatlanmaların önlenmesine yardımcı olur. Aynı zamanda hareket sağlama görevinden de sorumludur. Çizgili kas hem hareket sağlar hem de hareketleri sınırlandırır.

Çizgili kasın görevleri arasında aynı zamanda ısı üretimi yer alır. Vücut ısısının sağlanması bu şekilde gerçekleşir. Kasların kasılması esnasında, vücut ATP harcar. Bu durum enerji alışverişi şeklinde de değerlendirilebilir. Kullanılan enerjinin bir kısmı ise ısıya dönüşür. Böylelikle vücut sıcaklığı dengelenmiş olur. Vücut ısısının korunması da bu şekilde gerçekleşir.

İskelet kası görevlerinden bir diğeri ise postürün korunmasını sağlamaktır. Postürün korunması, vücut duruşunun korunması olarak tanımlanır. Omurga çevresinde çizgili kas kasılması sürekli olarak meydana gelir. Bu kasılmaya bağlı olarak vücudun dik durması gerçekleşir. Dik duruşun sağlanması ile vücut dengesi sağlanır.

 Çizgili Kasın Bulunduğu Yerler 

Çizgili kas, vücudun birçok farklı bölgesinde yer alır. Böylelikle vücudun ve kasların hareketi gerçekleşir.  Çizgili kas örnekleri arasında yüz yer alır. Çizgili kasın bulunduğu yerler şu şekildedir:

• Kollar: Kollarda üç farklı çizgili kas vardır. Biseps pazı, kolun dirsekten hareket etmesini sağlar. Triseps pazı ise dirseğin açılma hareketini gerçekleştirir. Bir diğer çizgili kas türü ise ön kol kaslarıdır. Ön kol kasları, bileğin ve el parmaklarının hareket etmesi için önemli olan kas türleri olarak bilinir.
• Bacaklar: Bacak hareketlerinin gerçekleşebilmesi için ön uyluk ve arka uyluk kasları devreye girer. Ön uyluk kasları ile bacak diz bölgesinden açılır. Arka uyluk kasları ile de bacak dizden bükülür. Baldır kası, ayak bileklerinin hareketini gerçekleştirir. Baldır kası sayesinde yürüme, koşma ve zıplama gibi aktiviteleri gerçekleştirmek mümkün hale gelir.
• Yüz: Yüz bölgesinde farklı kas türleri bulunur. Çizgili kaslar buna örnek olarak kabul edilir. Gülme eylemi bu kas sayesinde gerçekleşir. Mimik kasları olarak da adlandırılan bu çizgili kas türleri gün içerisinde sürekli olarak gerçekleştirilen göz kırpma sisteminin gerçekleşmesini de sağlar. Çiğneme kasları ile de besin tüketimi gerçekleştirilir.
• Gövde kasları: Gövde kasları dört farklı kategoride değerlendirilir. Göğüs kası, kolların vücuda çekilebilmesini sağlar. Sırt kası sayesinde ise kollar arka tarafa doğru hareket ettirilir. Trapez, omuzların hareketin gerçekleştiren çizgili kas türüdür. Karın kasları ise öne, arkaya ve yanlara doğru eğilmek için önemlidir.

Çizgili Kas Kasılması

Çizgili kas kasılması, 3 farlı aşamada gerçekleşir. İlk aşama kayma iplik modelidir. Kayma iplik modeli şu şekildedir:

• Kayma iplik modeli, kasılma mekanizması olarak adlandırılır
• Sarkomer, kasın en küçük kasılma birimidir
• Aktin ve miyozinden oluşur
• Kasılma başladığında miyozin filamentlere tutulmaya başlar
• Çapraz köprü bağlarının kurulumu gerçekleşir
• Miyozin, aktini çeker ve sarkomer kısalır

Diğer aşama ise ATP kullanımıdır. ATP, kasların kasılması için gerekli olan enerji kaynağıdır. Miyozinin aktine bağlanma süreci APT sayesinde gerçekleşir. Köprünün kurulma ve yıkılma süreci için de ATP'den faydalanılır. Kasların gevşemesi gerçekleşir. ATP olmadığı zamanlarda ise kas gevşeyemez hale gelir. 

Üçüncü aşama ise sinir ve kas iletişimidir. Nöromüsküler kavşak olarak adlandırılır. Çizgili kaslar, istemli çalıştığı için sinir sistemi tarafından kontrol edilirler. Kas ile sinirin birleşim noktası olarak da bilinir. Kalsiyum iyonlarının etkileşimini başlatır. Sarkoplazmatik retikulumdan kalsiyum salınımı bu iletişim ile başlar. 

Çizgili Kas ile İlgili Hastalıklar

Çizgili kas hastalıkları bazı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkar. Bilinen birçok çizgili kas hastalığı vardır. Bu hastalıklar arasında şu maddeler yer alır:

• f Genellikle genetik olarak ortaya çıkar. En sık görüleniduchenne kas distrofisi (DMD)olarak bilinir. Çocukluk döneminde belirti göstermeye başlar. Kaslar güçsüzleşir. İlerleyen süreçte yürüme problemleri ortaya çıkar. Tekerlekli sandalye kullanımı gerekli olabilir. Diğer bir kas distrofili isebecker müsküler distrofisiolarak bilinir. DMD'ye göre daha hafif bir şekilde ortaya çıkar. Ergenlik döneminde ya daha ilerleyen süreçlerde ortaya çıkar.
• Miyopatiler: Kaslarda zayıflık ve ağrı hissi meydana gelir. Bağışıklık sisteminin zayıflamasına bağlı olarak kaslarda problem oluşur.Polimiyozitolarak adlandırılır.
• Nöromüsüler hastalıklar: Bağışıklık sistemi ve kaslar arasında problem oluşumudur. En sık rastlananımyastenia gravisolarak bilinir. Kasların hızlı bir şekilde yorulmasına neden olur. Aynı zamanda yutma problemleri ve konuşma problemleri ortaya çıkar. Bu duruma kas erimesinin eşlik ettiği durumlar da vardır. Bu farklı bir hastalığın başlangıcıdır.Amyotrofik lateral skleroz (ALS)hastalığıdır. İlerleyen süreçte nefes alıp verme problemleri ortaya çıkar.

Çizgili Kas İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Çizgili kas ile düz kas arasındaki farklar nelerdir?

Çizgili kaslar ile düz kaslar, şekil olarak da birbirinden farklıdır. Çizgili kaslarda çoklu çekirdek varken düz kaslarda ise tek çekirdek vardır. Çizgili kaslarda bantlı görünüm varken düz kaslarda bu görünüm yoktur.

Çizgili kas hücreleri kaç çekirdeklidir?

Çizgili kas hücrelerinde birden fazla çekirdek yer alır. Kenarlara yerleşmiş şekildedir. Kaç çekirdek olduğuna dair net bir sayı belirtmek mümkün değildir.

Çizgili kas hangi işlevleri yerine getirir?

Çizgili kaslar hareket etmeye yardımcıdır. Aynı zamanda dik bir duruş için önemlidir. Vücut ısısının dengelenmesi bu kaslar sayesinde gerçekleşir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."