Folik asit nedir? Folik asit eksikliği belirtileri nelerdir?

Folik asit, bir diğer adıyla pteroylmonoglutamic asit B9 vitamininin sentetik yapıda olan formudur. Latince “folium” kelimesinden türeyen folat ise besinlerde B9 vitamininin doğal olarak bulunan şeklidir. Günlük tüketilen besinlerden alınabilen folik asidin yeterli düzeyde olması (yetişkinlerin günde en az 400 mcg folat alması önerilir.) birçok hastalığa karşı koruma sağlamaktadır. Özellikle hamilelik, emzirme, hipertiroidizm, karaciğer hastalıkları, emilim bozuklukları gibi durumlarda vücudun ihtiyaç duyduğu folik asit miktarı artmaktadır.  Nitekim folatın insanlar tarafından üretilmiş formu olan folik asidin takviyesine ihtiyaç duyulması halinde ilgili kişiler folik asidi doktor kontrolünde vitamin olarak alabilir.

İçindekiler

Folik asit nedir?

Folat ve folik asit, suda çözünür B vitamini formlarıdır. Folat gıdalarda doğal olarak bulunurken folik asit bu vitaminin sentetik şeklidir. Folik asit genellikle takviye edici gıdalarda ya da vitaminler ile zenginleştirilmiş mısır gevreği, unlu mamuller gibi besinlerde bulunabilir.

Folik asit suda çözünür ve vücutta depolanmaz. Bağırsak florasında bulunan bakteriler tarafından sentezlenebilmesinin yanı sıra, beslenme ile yeterli miktarda alınması gerekir. Gebelerde ve alkoliklerde sıkça folik asit yetersizliği görülür.

Folik asit yasaların gerektirdiği şekilde 1998 yılından beri tahıllara, unlu mamullere, kurabiyelere vb. eklenmektedir. Folik asit, kandaki düşük folat seviyelerini (folat eksikliği) ve yüksek kan homosistein seviyelerini önlemek ve tedavi etmek için kullanılır. Folit asit eksikliği özellikle hamileliklerde spina bifida ve anensefali gibi nöral tüp düzensizliklerine yol açabilir. Zira folik asit, DNA ve diğer genetik materyallerin sentezlemesi, onarımı ve hücrelerin bölünmesi için de oldukça önemlidir. Folik asit aynı zamanda depresyon, felç, hafızada azalma gibi durumlarda da kullanılır.

Folik asit ne işe yarar? Folik asidin görevleri nelerdir?

Folat, suda çözünebilen ve birçok gıdada doğal olarak bulunan B9 vitamininin doğal şeklidir. Folik asit bu vitaminin sentetik halidir. Folik asit, DNA ve RNA oluşturmaya yardımcı olur ve protein metabolizmasına katılır. Folik asit ayrıca yüksek miktarlarda mevcut olduğu durumlarda vücutta zararlı etkiler gösterebilen bir amino asit olan homosisteinin parçalanmasında anahtar rol oynar. Folik asit aynı zamanda sağlıklı kırmızı kan hücreleri üretmek için gereklidir ve hamilelik ile fetal gelişim gibi hızlı büyüme dönemlerinde kritiktir bir öneme sahiptir.

Folik asidin görevleri arasında özetle şunlar bulunur:

  • Protein metabolizması ve kan hücre yapımında görev alır.
  • Sinir sistemi düzeni ve fetusun gelişmesinde önemli rol oynamaktadır.
  • Hücre bölünmesinde önemli rol oynar.
  • Damar sertliğini azaltarak kalp krizi, bunama ve felç gibi rahatsızlıkların oluşmasını engeller.

Folik asit eksikliğinde ne olur?

Folit asit eksikliğinde çoğunlukla;

  • Konsantrasyon eksikliği
  • İştahsızlık ve kilo kaybı
  • Baş ağrısı ve baş dönmeleri
  • Deride solgunluk
  • Depresyon
  • Ağız içi yaralar görülür.

Öte yandan hamilelik döneminde anne adayının yetersiz folik asit alması anne karnındaki bebeğin özellikle beyin ve omurga gelişiminde bir takım sorunlara neden olabilir.

Hamilelikte folik asit alımı neden önemlidir?

Gebelik süresince folik asit alımı, doğan bebeklerde merkezi sinir sistemi anomalilerini önemli ölçüde azaltmaktadır. En çok rastlanan spina bifida (omurganın açık kalması), ensefalosel (beynin kafatası kemiğinin dışına çıkması) ve anansefali (beynin gelişmesi) gibi hastalıkların görülme olasılığını % 70 azalttığı bilinmektedir. Bunun dışında, diğer vitaminlerin de uygun dozda alınmasıyla kalp ve böbrek hastalıkları kısmen önlenebilmektedir. Günümüzde çiftler daha bilinçli olduğu için gebelik kararı aldıkları andan itibaren kadın hastalıkları ve doğum hekimine başvururlar. En doğrusu da budur… Çünkü bebeğin merkezi sinir sistemi, henüz anne adayı gebeliğinin farkında olmadan gelişmeye başlar. Folik asit düzeyi yeterli değilse sinir borusu boyunca doku kaynaşması tam gerçekleşmeyebilir, bu da omuriliğin açıkta kalmasına ve “açık omurga” diye bilinen durumun ortaya çıkmasına neden olur. Ayrıca folik asit düzeyi yetersizliği merkezi sinir sistemi hastalıklarına, bu da bebeklerin doğumdan sonra gelişmeden ölmesine neden olabilir.

Hamilelikte folik asit alımına ne zaman başlanmalıdır?

Bebek gelişimi sırasında folik asit takviyesi kullanmak bebeğin normal gelişim şansını artırır. Folik aside en az 0,4 miligramlık tabletler halinde, gebe kalma kararından yaklaşık 3 ay önce başlanmalı ve gebeliğin ilk 12 haftası boyunca sürdürülmelidir. Önceden, folik asit eksikliği nedeniyle merkezi sinir sistemi hasarlı bebek doğumu yapıldıysa, bu durumda hekimin tavsiyesi ile 0,4 miligramın üstüne çıkılabilir.

0,4 mg Folik Asit → Spina Bifida’yı % 40 oranında azaltır.

4 mg Folik Asit → Spina Bifida’yı % 70 oranında azaltır. (Folik Asit miktarını artırmak için doktora danışmak daha uygundur)

0,8 mg’lık multivitaminler de Spina Bifida’nın azaltılmasında etkilidir.

Folik asit eksikliği nedenleri nelerdir?

Ekmek, pirinç, makarna ve “cereal” denen kahvaltılık tahıllar da folik asitçe zengin ürünler arasındadır. Günümüzde marketlerde bulunan bazı hazır besin maddeleri de folik asit açısından zenginleştirilmiştir. Nitekim çoğu kişide folat eksikliği görülmez.  Ancak bunların hiç biri hamilelik sırasında yeterli olmayabilir. Bu yüzden kadın doğum uzmanları, gebelere, folik asit preparatı kullanmalarını önerir. Folit asit eksiliği sebepleri genel olarak şu şekildedir:

  • Aşırı alkol tüketimi: Alkol, folat emilimini engeller ve folatın parçalanma ve vücuttan atılma oranını hızlandırır.
  • Hamilelik: Folat ihtiyacı, fetüsteki hücrelerin gelişiminde rol oynadığı için hamilelik sırasında artar.
  • Emilim bozukluğuna neden olan bağırsak ameliyatları veya sindirim bozuklukları: Çölyak hastalığı ve iltihaplı bağırsak hastalığı folat emilimini azaltabilir. Sindirim organlarını içeren veya normal mide asidi düzeyini düşüren ameliyatlar da emilimi engelleyebilir.
  • Genetik varyantlar:  MTHFR geninin bir varyantını taşıyan kişiler, folatı vücut tarafından kullanılmak üzere aktif formuna dönüştüremez.

Folik asit eksikliği belirtileri nelerdir?

Folik asit eksikliği belirtileri şunları içerebilir:

  • Megaloblastik anemi (diyette folat eksikliğinden veya daha az kırmızı kan hücresi üreten ve normalden daha büyük boyutta daha az emilimden kaynaklanan bir durum).
  • Zayıflık
  • Yorgunluk
  • Düzensiz kalp atışı
  • Nefes darlığı
  • Konsantrasyon zorluğu
  • Saç dökülmesi
  • Soluk ten
  • Ağız yaraları

Hangi yiyecekler folat ve folik asit içerir? Folik asit hangi besinlerde bulunur?

Folat veya folik asit içeriği yüksek yiyecekler arasında pişmiş kuru fasulye, bezelye, mercimek ve edamame (yeşil soya fasulyesi), turunçgiller, ıspanak gibi koyu yeşillikler ve zenginleştirilmiş kahvaltılık gevrekler ile ekmek çeşitleri bulunur. Folik asidin doğal formu olan folat içeren besinlerin tüketilmesine önem verilmeli, gerekli olduğu durumlarda doktor önerisiyle folik asit 2-3 aylık periyotlarda tablet şeklinde kullanılmalıdır.

Folat birçok besin çeşidinde bulunmasına karşın, sınırlı sayıda besin için zengin folat kaynağıdır denilebilir. Şöyle ki folat yönünden zengin kaynaklar özellikle koyu yeşil yapraklı sebzeler (brokoli, ıspanak vb.), kuru baklagiller (nohut, mercimek, fasulye vb.), portakal, greyfurt, yer fıstığı, badem ve karaciğerdir.

Not: Karaciğer, depo organı olması nedeni ile hamilelerde tüketimi önerilmemektedir.

Folat-Folik asit içeren besin kaynaklarından bazıları şunlardır:

 

Gıda

Mikrogram
(mcg)
porsiyon başına DFE

Yüzde
DV *

Sığır karaciğeri, kavrulmuş, 85 gram

215

54

Ispanak, haşlanmış, ½ fincan

131

33

Börülce (börülce), haşlanmış, ½ fincan

105

26

% 25 DV † ile zenginleştirilmiş kahvaltılık tahıllar

100

25

Pirinç, beyaz, orta taneli, pişmiş, ½ fincan †

90

22

Kuşkonmaz, haşlanmış, 4 adet

89

22

Brüksel lahanası, dondurulmuş, haşlanmış, ½ fincan

78

20

Spagetti, pişmiş, zenginleştirilmiş, ½ fincan

74

19

Marul, marul, rendelenmiş, 1 su bardağı

64

16

Avokado, çiğ, dilimlenmiş, ½ fincan

59

15

Ispanak, çiğ, 1 su bardağı

58

15

Brokoli, doğranmış, dondurulmuş, pişmiş, ½ fincan

52

13

Hardal yeşilliği, doğranmış, dondurulmuş, haşlanmış, ½ fincan

52

13

Ekmek, beyaz, 1 dilim

50

13

Yeşil bezelye, dondurulmuş, haşlanmış, ½ fincan

47

12

Barbunya, konserve, ½ fincan

46

12

Buğday tohumu, 2 yemek kaşığı

40

10

Domates suyu, konserve, ¾ fincan

36

9

Yengeç, Dungeness, 85 gram

36

9

Portakal suyu, ¾ fincan

35

9

Şalgam yeşillikleri, dondurulmuş, haşlanmış, ½ fincan

32

8

Yer fıstığı, kuru kavrulmuş, 28 gram

27

7

Portakal, taze, 1 küçük

29

7

Papaya, çiğ, küp şeklinde, ½ fincan

27

7

Muz, 1 orta boy

24

6

Maya, fırıncı, ¼ çay kaşığı

23

6

Yumurta, bütün, haşlanmış, 1 büyük

22

6

Kavun, çiğ, kuşbaşı, ½ fincan

17

4

Vejetaryen pişmiş fasulye, konserve, ½ fincan

15

4

Balık, pisi balığı, pişmiş, 85 gram

12

3

Süt,% 1 yağ, 1 su bardağı

12

3

Kıyma,% 85 yağsız, pişmiş, 85 gram

7

2

Tavukgöğsü, kavrulmuş, 85 gram

3

1

 

Tablodaki değerler için kullanılan folat DV'si, yetişkinler ile 4 yaş ve üstü çocuklar için 400 mcg DFE'dir.

Kaynak: https://ods.od.nih.gov/  (FOOD DATA CENTRAL)

1 mcg diyet folat eşdeğeri (DFE), Günlük değer (DV)

Not: Besin folatı ile folik asit birlikte alındığında DFE, ‘DFE (mcg) = [besin folatı (mcg) + (folik asit (mcg) x 1.7)] olarak hesaplanmaktadır.

Takviye olarak alınan folik asidin yol açtığı yan etkiler nelerdir?

Her vitaminin dozunda alınması gerektiği gibi folik asit de doktor kontrolünde belirli dozlarda alınmalıdır. Nadir olarak görülen, folik asidin neden olabileceği yan etkiler şunlardır:

  • Mide rahatsızlığı (İshal, kramp)
  • Mide bulantısı
  • Şişkinlik hissi
  • Deri döküntüleri, kaşıntı, kabarcıklar, deride soyulma, yüzün, dudakların, ağzın şişmesi veya nefes alma problemleri gibi alerjik reaksiyon belirtileri

Folat eksikliği anemisi nedir?

Folat eksikliği anemisi, yeterince folat alınmadığında ortaya çıkan bir anemi türüdür. Folat eksikliği anemisi en çok hamilelik sırasında görülür. Folat eksikliği anemisinin diğer nedenleri arasında aşırı alkol tüketimi, anksiyete veya artriti tedavi etmek için kullanılan bazı ilaçlar bulunur.

Folat eksikliği anemisinin semptomları şunları içerir:

  • Yorgunluk
  • Baş ağrısı
  • Soluk ten

Menopozdan sonra folik aside olan ihtiyaç devam eder mi?

Evet. Menopoza giren kadınların sağlıkları için halen her gün 400 mikrogram folik aside ihtiyaçları vardır.

Memorial Tıbbi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.

Güncelleme Tarihi : 10 Mart 2021

Yayınlanma Tarihi: 2 Mart 2021

İletişim Formu

Detaylı bilgi için iletişime geçin.

Bu Konuda Uzman Doktorlar

Sosyal Medya Hesaplarımız
Kolay Randevu Al