PANDAS Sendromu, enfeksiyonlar ve nöropsikiyatrik semptomlar arasında etkileşim gösteren bir durumdur. Bu sendrom öncelikle çocukları etkilemekte ve streptokok enfeksiyonundan sonra aniden ortaya çıkan bazı obsesif-kompulsif davranışları, tikleri ve diğer nöropsikiyatrik semptomları gösterir. Erken tanı ve müdahale etkilenen çocuklar için oldukça önemlidir.
PANDAS Sendromu Nedir?
PANDAS sendromu, “Streptokok Enfeksiyonlarıyla İlişkili Pediatrik Otoimmün Nöropsikiyatrik Bozukluklar” anlamına gelip, streptokok enfeksiyonu olan çocukları etkileyen, obsesif kompulsif bozukluk belirtileri ya da tikler ile ortaya çıkan rahatsızlıktır. Vücudun enfeksiyona karşı bağışıklık tepkisi yanlışlıkla beyni hedef alır ve psikiyatrik semptomlara yol açar.
PANDAS, tikleri, obsesif-kompulsif davranışları ve diğer nöroloji semptomların geliştiğine dair raporlar sunulmaktadır. En belirgin ayırt edici özellikleri arasında, genellikle motor anormallikleri, duygusal düzensizlikler, obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) semptomlarının, tiklerin ortaya çıkması yer alır.
PANDAS Sendromu Neden Olur?
Pandas sendromunun nedeni bağışıklık sisteminin enfeksiyona verdiği tepkinin bir sonucu olduğu düşünülmektedir. Bağışıklık sisteminin, enfeksiyon yerine, beynin bazal gangliyon adı verilen bölümüne saldırması sonucu, düşünce, duygu ve hareketlerin değişmesi ile ortaya çıkar.
PANDAS Sendromu Kimlerde Görülür?
Genellikle PANDAS sonrası semptomları yaşayanların, bildirilen vakaların değerlendirilmesi sonucu 3 ile 12 yaş aralığındaki çocukların olduğu görülmektedir. Erkek çocuklarda daha yaygın olarak görüldüğü saptanmıştır. Ergenlik çağındaki çocuklar ve yetişkinlerde streptokok enfeksiyonlarından kaynaklanan zihinsel ve ya nörolojik semptomların çok fazla görülmediği gözlemlenmiştir.
PANDAS Sendromu riskinin daha yüksek olabileceği durumlar şunlardır;
- Strep A Enfeksiyonları: sıkça görülen boğaz enfeksiyonu, kızıl hastalığının geçirilmesi
- Ailede risk oluşturan hastalık öyküsü olması: Romatizmal Ateş veya Otoimmun hastalıkları
PANDAS Sendromu Belirtileri Nelerdir?
PANDAS Sendromu belirtileri çocuktan çocuğa değişebilmekte, aniden başlayıp ataklar halinde görülmektedir. PANDAS Sendromu Streptokok enfeksiyonların psikiyatrik belirtileri hastalığın erken tanısı için oldukça önemlidir. Psikolojik hastalıklara dahil belirtiler ve nörolojik semptomlar olarak ikiye ayrılabilir.
PANDAS Sendromu ile birlikte görülen psikolojik semptomlar şunlardır:
PANDAS Sendromu ile birlikte görülen nörolojik semptomlar şunlardır:
- Koordinasyon azalması
- Işığa ve sese hassasiyet
- Konsantre olamama
- Öğrenme güçlüğü
- Motor becerilerinde değişiklikler
- Okuldaki ani düşük performans
PANDAS Sendromu Nasıl Teşhis Edilir?
PANDAS sendromu teşhisi için bir test yöntemi yoktur ancak tanıyı destekleyen çeşitli testlerden destek alınabilir. Bu testler dışında uzman hekimlerin fiziki muayene ve çocuğun davranışlarını izleyip semptomları değerlendirdiği bir süreçtir. Belirtileri özellikle ebeveynlerin dikkatli şekilde gözlemlemesi çocukların hastalık tanısında ve tedavi sürecinde büyük önem teşkil etmektedir.
PANDAS sendromu için tanıyı destekleyen testler şunlardır:
- Laboratuvar testleri: Streptokok antikorları kontrol etmek için kan testleri yapılabilir. Yakın zamanda geçirilen enfeksiyon araştırılabilir.
- Görüntüleme testleri: Belirtilere bağlı diğer nörolojik durumları ekarte etmek için MRI veya BT taramaları yapılabilr.
PANDAS Sendromu Nasıl Tedavi Edilir?
Pandas sendromu vakalarında bazı durumlarda Lomber Ponksiyon gibi yöntemler uygulanabilir. Bu yöntem ile beyin-omirilik sıvısı alınır ve beyin, sinir ve omiriliği etkileyen hastalıklar teşhis edilir.
PANDAS Sendromu için diğer tedavi yöntemleri ise şunlardır:
İlaç tedavisi: Ateş, boğaz ağrısı, yutma sırasındaki ağrı gibi belirtiler gözlemlendiğinde antibiyotik tedavisi uygulanabilir.
Psikoterapi yöntemi: Çocuğun zihinsel ve duygusal zorluklar, ani ruh hali değişimleri ve zorlanmalarla daha iyi başa çıkabilmesine yardımcı olmaktadır.
PANDAS Sendromu Tanı ve Tedavisi için Doktora Ne Zaman Görünülmeli?
Ebeveynlerin gözlem ve dikkatleri, çocuklardaki çoğu hastalık gibi PANDAS sendromunda da oldukça önemlidir. Bu sendromu yaşayan çocuklarda aşağıdaki belirtiler varsa tıbbi yardım alınması gerekmektedir. Bu belirtiler;
- Davranışlardaki ve ruh halindeki ani ve şiddetli farklılıklar
- Takıntılı düşünce halleri
- Zorlanma sebebiyle günlük aktiviteleri dahi yerine getirememe
- Konuşmayı etkileyen şiddetli tiklerin oluşması
- Sıkıntı veya duygusal olarak çöküntü belirtileri
PANDAS Sendromu İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular
PANDAS Sendromu önlenebilir mi?
Doktorlar tarafından daha önce bildirilen aşılar varsa yaptırmak, hijyen kurallarına dikkat etmek ( düzenli el yıkama gibi), stresi azaltıcı aktiviteler ve çocuklara stres ile başa çıkma yöntemlerini öğretmek gibi bazı durumların çocuğun psikiyatrik ve nörolojik olarak sağlıklı olmasına ve enfeksiyona bağlı sürecin oluşmamasını sağlamak.
PANDAS sendromu tedavi edilebilir mi?
Erken tanı ile daha hızlı olmakla birlikte, genellikle iyileşme gözlemlenmekte. İyileşme tamamen sağlanmazsa da uygun tedavi yöntemleri ile kontrol edilebilir boyuta getirilmektedir.
PANDAS sendromu tedavi edilmediği durumda ne olur?
Tedavi edilmeyen strep enfeksiyonlarının hepsi yayılabilir ve vücutta bağışıklık sistemi başta olmak üzere sağlıklı hücrelere saldırmata başlayıp, otoimmün hastalıklara ve ek komplikasyonlara neden olabilir.
Güncelleme Tarihi : 22 Temmuz 2025
Yayınlanma Tarihi: 22 Temmuz 2025
*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."
