Yükleniyor
Parietal lob, insan beyninin yaklaşık olarak %20'lik bir kısmını oluşturan, beynin üst kısmında sağ ve sol bölgenin tamamını kapsayan ve dokunma ya da tat gibi hislerin alınmasına yardımcı olan lobdur. Yan lob olarak da isimlendirilir. Çevresel faktörlerin fark edilmesini sağlar.
Hareketi koordine eden parietal lob, aynı zamanda duygusal hislerin oluşması ve beyne görsel bilgilerin aktarılması ile de görevlidir. Bu lob sayesinde kişiler, okuma yazmayı öğrenir. İki ana bölgeden oluşan bu lob, nesnelerin birbirinden ayırt edilmesine ve matematiksel alanda hesaplamaların yapılmasına katkı sağlar.
Parietal lob, frontol lobun arka kısmında, oksipital lob bölgesinin önünde bulunan ve ağrı ya da dokunma gibi hislerin anlaşılmasını sağlayan lobdur. Seribral hemisferlerin ise üst ve orta bölgesindedir. Kafatasının, sırtın üst kısmına doğru geldiği bölgede yer alır. Beyinde bulunan beş lobdan birisidir. Bu lob, vücudun farklı bölgesinden gelen duygusal sinyallerin işlenmesini sağlar.
Ağrı hissinin algılanması, parietal lob sayesinde gerçekleşir. Aynı zamanda dokunma ile oluşan temas hissi de yine bu lob sayesinde ortaya çıkar. Kişiler herhangi bir şeye dokunduklarında, dokundukları nesneyi ya da canlıyı hisseder. Aynı şekilde birisi kişiye temas ettiğinde de kişi, hangi bölgesine temas edildiğini anlar.
Sıcaklık hissi oluşumunun hissedilmesini sağlayan parietal lob, basıncın hissedilmesini de sağlar. Kişi, sıcak bir alana girdiğinde ortamın sıcaklığını hissedebilir. Vücut ısısı yükselmesi ile ortaya çıkan ateşlenme durumu da bu şekilde anlaşılır. Aynı zamanda sıcak su ile temas edilmesi ya da kişiye temas eden ve dokunan kişinin vücuda verdiği sıcaklık hissi de parietal lob ile anlaşılır.
Beyin parietal lob sayesinde yönünü bulabilir. Yönler bu şekilde anlaşılır hale gelir. Kuzey yönü ya da sağ taraf ve sol taraf gibi yönler lobun işlevi ile fark edilir. El ve göz koordinasyonu da bu şekilde gerçekleşir. Kişi, gözle gördüğü bir şeyi bu şekilde aklında tutabilir, gördüklerini ve gördüklerinin şeklini anlayabilir ve çizebilir. Çizim yapabilmek ya da görülen bir nesneye ve kişiye uzanmak, el - kol koordinasyonu ile oluşur. Mesafeyi anlayabilme de bu lobun uzaysal işlemde sağladığı faydalardan birisidir. Parietal lob hasar aldığı takdirde ise sağ ya da sol parietal lob işlevini yitirir. Bu durum klinik önem taşır.
Parietal lob, beyindeki her iki bölgede de bulunur. İki hemisferde de yer alan lob, sulcus centralis ön sınırında yer alır. Lobun arka sınırı ise occitibal lob olarak bilinir. Parietal lob, neokorteks yapısında altı farklı katmandan oluşur. Bu katmanlar, duygusal işlevlerin yerine getirilmesine ve sinyallerin iletilmesine yardımcıdır. Lobun vasküler beslenmesi ise anterior serebral arter ve orta serebrar artel tarafından sağlanır. Parietal lob anatomisi aşağıdaki gibidir;
Parietal lob fonksiyonları genellikle beş farklı şekilde değerlendirilir. Bu fonksiyonlar sayesinde kişinin beyni, duygusal verilerin işlenmesini gerçekleştirir. Parietal lob görevleri arasında; somatosensör algı, dokunma ayırt etme, uzaysal farkındalık, dikkat odaklama ve çoklu duyusal entegrasyon işlevleri yer alır. Somatosensör algı, kas ve eklemlerden gelen uyarıların ya da sinyallerin alınmasını sağlar. Vücut farkındalığı bu algı sayesinde oluşur. Aynı zamanda dokunma ağrı ve sıcaklık hissi de somatosensör sayesinde algılanır.
Dokunma ve ayırt etme, parietal lob görevlerinden bir diğeridir. Bir nesneye ya da bir canlıya temas edildiğinde zihnin bunu algılaması sağlanır. Örneğin dokunulan canlının bir kedi mi yoksa insan mı olduğu, dokunma yolu ile görmeden dahi anlaşılabilir. Aynı şekilde kişi, gözü kapalıyken bir nesneye dokunduğunda da o nesnenin ne olduğunu anlayabilir.
Parietal lob, iki hemisferik bölgede de yer alır. Bu bölgeler, sol lob ve sağ lob olarak bilinir. Bu iki lob, farklı özelliklere sahiptir. Beynin farklı işlevlerinin gerçekleştirilmesi sağlanır. Sağ ve sol parietal lob özellikleri şöyledir:
Parietal lob, vücudun ve zihnin birçok farklı işlevi gerçekleştirmesine yardımcıdır. Bu lobun hasar alması ise bazı sağlık problemlerinin ortaya çıkmasına neden olur. Böyle durumlarda lezyon sonrası astereognozi meydana gelebilir. Astereognozi, dokunsal bozukluk olarak tanımlanır. Kişiler dokundukları nesneleri tanımlayamaz. Dokunma hissi hala aktiftir. Fakat kişi, gözü kapalı bir şekilde herhangi bir nesne ile temas ettiğinde, bu nesnenin ne olduğunu tanımlayamaz. Dokunma hissi ile zihin bağlantı kuramaz. Kişiler bu nedenle de nesneleri görmeden sadece dokunarak ayırt edemez.
Parietal lob hasarı, hemineglect problemine de neden olabilir. Hemineglect, yarım uzamsal - mekânsal ihlal problemi olarak bilinir. Sağ lob hasarına bağlı olarak ortaya çıkar. Kişi çevresinin ya da bedeninin yarısını fark edemeyebilir. Örneğin kişi, kollarından birini kullanmaz. Bunun nedeni o bölgeyi hissetmiyor olmasıdır. Çevresel olarak ortaya çıkan heminegleckt probleminde ise tenceredeki ya da tabaktaki yemeğin sağ ya da sol tarafını yer. Diğer tarafın farkında olmadığı için yemeğin yarısı kalır.
Apraksi problemi de yine bu hasara bağlı olarak ortaya çıkar. Sol lob lezyonları nedeni ile meydana gelir. İstemli kas hareketleri yapılamaz. Örneğin bir kişiye saçını tara denmesi halinde, apraksi problemine sahip olan kişi saçını tarayamaz ya da yanlış bir şekilde taramaya çalışır. Bunun nedeni ise zihnin yapacak işi nasıl yapması gerektiğini çözememesidir. Bu durum merkezi sinir sistemi üzerinde olumsuz etkilere neden olur.
Uzaysal agnozi ise uzamsal farkındalıkta meydana gelen bir problem olarak tanımlanabilir. Konum ve yön tam olarak kavranamaz. Bu durum el hareketlerinde de bazı bozulmalara neden olur. Uzaysal agnozi problemi olan kişiler, şekilleri yanlış ya da ters çizebilir. Parietal lob hasarı merkezi sinir sistemine zarar veriyor olsa da bu süreçte periferik sinir sistemi üzerinde bir sorun meydana gelmez.
Parietal lob geliştirme ve nörogenezi, prenatal kortikal örüntüleşme ile fetüsteyken başlar. Fetüsün beyin kabuğunda gelişim sürecine adım atılır. Sinir hücreleri, ventriküler bölgede var olur. Korteksin üst tabakalarına doğru iletim gerçekleşir. Bebekler, 2. trimeser sürecine girdiklerinde parietal lob gelişmeye başlar. Katmanlar oluşur ve sinaptik bağlantılar oluşur.
Sinapatik gelişim, çocukların iki yaşına kadar olan süreçte yoğunlaşır. Dokunma hissini tanıma ve uzaysal bağlam bu dönemde gelişim gösterir. Yaşam boyu palastisite sayesinde parietal lob varlığını sürdürür. Kişi sürekli olarak bir şeyler öğrenmeye başlar. Kişi, beyin hasarı aldığında ise diğer beyin lobları, paritelal lobun görevlerini devam ettirebilir. Fakat direkt olarak pariteal lobun hasar alması, farklı sağlık problemlerine neden olur.
Parietal lob hasarı oluştuğunda ilk olarak klinik değerlendirmeler gerçekleşir ve fiziksel muayene uygulanır. Kişide ortaya çıkan semptomlar değerlendirilir. Kişiye bu süreçte bazı testler yapılır. Dokunma, okuma, konuşma ve uzaysal farkındalık ile alakalı testler yardımı ile lob hasarı teşhis edilebilir. Daha sonrasında ise kesin bir tanı konulabilmesi adına görüntüleme tekniklerine başvurulur. MR ve BT ile kişinin beyin lobları incelenir. Beyin spect işlemi ile de kişiye tanı konulması mümkün hale gelir.
Postcentral gyrus, dokunma hissi ile alakalıdır. Dokunarak hissedilmeyi ve bu hissin zihne iletilmesini sağlar. Nesnelerin ayırt edilmesi bu şekilde gerçekleşir. Kişi, vücudunu ve vücudunun şeklini de bu şekilde algılayabilir. Sıcaklık ve ağrı hissinin anlaşılmasını sağlar.
Superior lobül ve inferior lobül hem konum hem işlev açısından birbirinden farklıdır. Superior lobül, parietal lobun üst kısmındadır. El ve göz koordinasyonu sağlar. Uzaysal anlam, yer yön ve duyular ile alakalıdır. İnferior lobül ise intraparietal sulcus bölgesinin altındadır. Temel işlevi; empati oluşumu, matematiksel işlemler, dil öğrenme vb. olarak bilinir.
Parietal log geliştirme sürecini destekleyen bazı faktörler vardır. Özellikle genetik yatkınlık bu noktada çok önemlidir. Bebeklerde ilk iki yaş beslenmeye dikkat edilmelidir. Anne sütü alımı ile süreç desteklenir. Stres kontrolü ve eğitim, lob gelişimi sürecinde önemlidir. Özellikle matematik alanında alınan eğitimler, bu süreci yüksek oranda destekler.
Güncelleme Tarihi : 11 Kasım 2025
Yayınlanma Tarihi: 6 Ağustos 2025
*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."
Detaylı bilgi için iletişime geçin.
