Pulmoner Arter Nedir? Anatomisi ve Fonksiyonu

Pulmoner Arter Nedir?

Pulmoner arter, karbondioksit yüklü kirli kanı temizleyerek akciğerlere taşır. Ardından, kanı kalbe gönderir. Kalp, kanı vücuda pompalayarak hayatî fonksiyonların işlemesini sağlar. Kardiyovasküler sistem için önemli olan bu yapı, yaş döngüsünün sağlıklı bir şekilde tamamlanmasına destek olur. Arterlerin bazı özellikleri aşağıdaki gibidir:

• Akciğerlerin içine girdikten sonra lob ve segment yapılarına paralel olarak sürekli dallanır. Kalpten çıktıktan sonra sağ ve sol akciğerlere giderek kanın oksijenlenmesini sağlar.
• Arterler, üç katmandan meydana gelir. Ancak, duvarları daha ince ve esnek bir yapıya sahiptir.
• Kanın oksijenlenmesini sağlayıp karbondioksit atılımına aracılık eder. Akciğerlerde gaz değişimine imkân tanır. 

Pulmoner Arterin Anatomisi ve Kalp ile İlişkisi Nasıldır?

Göğüs kafesinin tam ortasında bulunan pulmoner arter, kalbin ön tarafındaki pulmoner kapağın sağ ventrikülüne bağlanır. Aortun sol tarafında yukarı doğru hareket eder. Ana pulmoner arter çapı 3 cm olup uzunluğu 5 cm'dir. Kalbin sağ karıncığından çıkan trunkus, sağ ve sol akciğere giden arterler, üç katmanlı bir duvar yapısından meydana gelir. 

Kan oksijenlenip karbondioksitten arındırıldığı zaman pulmoner damarlardan kalbin sol kulakçığına geri akar. Ardından, sol ventriküle giderek oksijen bakımından zengin kanı diğer arterlere dağıtır. Bu yapının kalp ile ilişkisi kan dolaşımı, akciğerlere kan pompalama, oksijenlenme ve kanı kalbe gönderme olarak açıklanabilir. 

Pulmoner Arterin Temel Fonksiyonu

Pulmoner arter, dolaşım sisteminin sağlıklı bir şekilde çalışmasını sağlar. Kalp ve akciğer arasında kan alışverişinden sorumlu olan bu yapı, vücudun yaşam döngüsünde önemli bir rol oynar. Temel fonksiyonu, kanı karbondioksitten arındırıp oksijenin kan dolaşımı yoluyla taşınmasını sağlamasıdır. 

Akciğerlerden gelen oksijenli kanı sol kulakçığa gönderip kalbe geri yollar. Kan, sol kulakçıktan mitral kapağa ve sol karıncığa pompalanıp sol karıncıktan da aort kapağı ile vücudun kalanına gönderilir. Sağ ve sol pulmoner, kanı sağ ve sol akciğere gönderip içeride küçük damarlara ayrılır. Solunum sürecinde, oksijen akciğer alveollerindeki kılcal damarlar boyunca yayılarak kandaki kırmızı kan hücrelerine bağlanır.  

Gaz değişimi

Pulmoner arterde gaz değişimi, akciğerlerde bulunan alveoller ile pulmoner kılcal damarlar arasında gerçekleşir. Süreç, kanın karbondioksit atılımı yapıp oksijenle dolmasıyla başlar. Alveollerde bulunan oksijen kılcal damarlara doğru difüzyona uğramasıyla devam eder. 

Oksijen bakımından zenginleşen kan, pulmoner venler aracılığı ile kalbin sol tarafına dönmesiyle tamamlanır. Normalde 8 ile 20 mmHg arasında olan pulmoner arter basıncı, 25 mmHg ve üzerine çıktığı zaman pulmoner hipertansiyon hastalığı ortaya çıkabilir. Basınç ekokardiyografi, nabız oksimetre, egzersiz tolerans testi ve arter kan gazı gibi yöntemler ile ölçülür. Basınç artışı, kalbin sağ tarafını zorlayıp nefes darlığı, yorgunluk ve çarpıntı gibi durumlar yaşanmasına neden olabilir.    

Dolaşım

Pulmoner dolaşım süreci, sağ kulakçık ve karıncık ile pulmoner gövde, arter ve venlerden meydana gelir. Sağ kulakçıktan alınan kirli kan sağ karıncığa akıp pulmoner gövdeye pompalanır. Gövde, oksijeni giderilen kanı, sağ ve sol pulmoner arterler aracılığı ile akciğerlere taşır. 

Kılcal damarlardaki kan ile akciğer alveolleri arasında gerçekleşen gaz değişimi, karbondioksitin arındırılıp oksijenin artmasını sağlar. Oksijen bakımından zenginleşen kan, pulmoner damarlar yoluyla kalbin sol tarafına gönderilir. Bu döngü, tekrar ederek yaşamsal faaliyetlerin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesini sağlar.  

Pulmoner Arter Hastalıkları Nasıl Teşhis Edilir?

Pulmoner arter hastalıkları, hastanın semptomlarına ve sağlık öyküsüne göre değişiklik gösterir. Uzman hekim, fiziksel muayene yapıp görüntüleme ve kan testlerine başvurabilir. Pulmoner arter hastalıklarının teşhis yöntemleri şöyle sıralanabilir:

• Bilgisayarlı Tomografi (BT): Akciğer ve göğsün ayrıntılı görüntüsünü oluşturan BT taraması, genellikle arterde meydana gelen emboliyi tespit eder. Kalbin boyutu ile arterlerdeki tıkanıklığı da görüntüleyerek hipertansiyona neden akciğer hastalıklarını da teşhis eder.
• Manyetik Rezonans (MR): Pulmoner arterlerdeki kan akışını gösterir. Sağ alt kalp odasının çalışıp çalışmadığını öğrenmek için kullanılır.
• Ekokardiyogram: Kalbin elektriksel aktivitesini tespit eder. Kanın kalp ve kalp kapakçıklarından akışını gösterir. Sabit bir bisiklet ve koşu bandında egzersiz yapan hastaların kalp ve akciğerlerinin oksijeni kullanma durumunu ifade eder. Bu yöntem, pulmoner hipertansiyon teşhisinde kullanılabilir.
• Ventilasyon/Perfüzyon Taraması: Kanın pulmoner damarlarda iyi bir şekilde akıp akmadığını gösterir. Hava akışını da gösteren bu yöntem, kan pıhtısının olup olmadığını kontrol eder. 
• Sağ Kalp Kateterizasyonu: Boyun ve kasıktaki bir damara basınç sensörü yerleştirilir. Hekim, sensörü sağ kalbe ve pulmoner artere iletir. Pulmoner arter kateteri, arter ve sağ ventriküldeki basıncı ölçerek hipertansiyon teşhisi koyulmasına yardımcı olur. 
• Pulmoner Anjiyografi: Arter sisteminin detaylı görüntülenmesini sağlayan bu yöntem, kana kontrast boya enjekte edilerek gerçekleştirilir. Emboli teşhisinde net sonuçlar verir.     

Pulmoner Arter Hastalıkları Nasıl Tedavi Edilir?

Pulmoner arter hastalıklarının tedavisi, hastalığın türü ve evresi ile hastaların bireysel özelliklerine göre değişiklik gösterir. İlaç, girişimsel ve cerrahi tedavileri uygulanabilir. Vazodilatör, kan sulandırıcı, idrar söktürücü ve digoksin çeşitleri, hipertansiyon ve emboli gibi hastalıkların tedavisinde kullanılabilir. 

Vazodilatörler, daralan akciğer atardamarlarını genişletip kan akışını rahatlatırken kan sulandırıcılar, yeni pıhtıların oluşumunu engeller. İdrar söktürücüler, vücutta biriken sıvıyı atıp kan hacmini düşürebilir. Digoksin ise, kalp atışını düzenleyip kasılma gücünü artırmaya yardımcı olabilir. 

Girişimsel ve cerrahi tedaviler, ilacın yetersiz kaldığı durumlarda uygulanabilir. Emboli nedeni ile gelişen hipertansiyon için gerçekleştirilen Pulmoner Tromboendarterektomi, özel bir açık kalp ameliyatı türüdür. Pıhtı katmanlarının temizlendiği operasyonda hastanın tamamen iyileşmesi hedeflenir. Balon Pulmoner Anjiyoplasti, daralan damarlar balon ile genişletilir. Kateter bazlı bir ameliyattır. Atriyal Septostomi, kalbin sağ ve sol üst odacıklarına açıklık oluşturularak basınç azaltılabilir.     

Pulmoner Arterin Yol Açtığı En Kritik Hastalıklar Nelerdir?

Pulmoner arterin doğru bir şekilde çalışmaması, akciğer ve kalpte kritik hastalıklara yol açabilir. Bu hastalıklar arasında; pulmoner arter genişlemesi ve daralması, anevrizma, emboli, hipertansiyon yer alır. Bazı bebeklerde yapısal sorunlar ortaya çıkabilir. Stenoz (Darlık), Atrezi (Kapağın Hiç Gelişmemesi), Transpozisyon (Aort ile Yer Değiştirmesi), Trunkus Arteriozus (Aort ile Tek Damar Olması), Fallot Tetralojisi (Dört Kalp Kusurunun Bir Arada Olması) gibi doğuştan meydana gelen hastalıkları yaratabilir.   

Pulmoner Arter Sağlığını Korumak İçin Hangi Yollar İzlenmelidir?

Hastaların pulmoner arter sağlığını korumak için yaşam tarzı değişikliği ve destekleyici tedaviler görmesi gerekebilir.

• Tütün ürünleri kullanımın tamamen bırakılması
• Tuz kısıtlaması yapılması
• Doktorun izin verdiği ölçüde egzersiz yapılması
• Meyve ve sebze, tam tahıllı gıdalar ve az yağlı süt gibi sağlıklı besinler tüketilmesi
• Jakuzi, sauna ve sıcak banyo gibi kan basıncını düşüren aktivitelerden kaçınılması
• Doktorun önerdiği aşıların yapılması
• Gerekli görüldüğü taktirde oksijen tedavisi
• Bol bol dinlenilmesi
• Profesyonel kişilerden psikolojik destek alınması
• Düzenli sağlık kontrollerinin yapılması.

Amfizem, hipertansiyon ve emboli gibi hastalıkların tedavi sürecinde uygulanması gereken bazı yaşam tarzı değişiklikleri bu şekildedir.

Pulmoner Arter ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular Nelerdir?

Pulmoner arter türkçesi ne demek?

Pulmoner arter kavramının Türkçe karşılığı, akciğer atardamarı olarak verilebilir. Kalbin sağ karıncığından çıkıp oksijensiz kanı akciğerlere taşıyan sistemdir. Oksijensiz kan taşıyan tek atardamar olarak bilinen pulmoner arter, diğer atardamarlardan daha ince duvarlı bir yapıya sahiptir. 

Pulmoner arter kaç olmalı?

Pulmoner arter basıncının genellikle, 8-20 mmHg arasında olması gerekir. Bu değer, yaş ve cinsiyet ile fiziksel aktivite seviyesi ve var olan sağlık durumuna göre değişiklik gösterebilir. Egzersiz sırasında değer artabilir. 

Pulmoner arter basıncı artarsa ne olur?

Basınç değeri, 25 mmHg ve üzerine çıktığı zaman hipertansiyon ortaya çıkabilir. Bu değerin artması, akciğer damarlarındaki kan basıncının normalin üzerine çıkması anlamına gelir. Nefes darlığı, yorgunluk ve halsizlik, göğüs ağrısı, baş dönmesi ve bayılma, ödem ve kalp yetmezliği sorunlarına yol açabilir. Genetik yatkınlık, bağ dokusu ve doğuştan kalp hastalıkları ile bazı ilaçlar, basıncı etkileyebilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."