Radyum Nedir? Sağlık Üzerindeki Etkileri Nelerdir?

Genel olarak toprakta ve kayalarda bulunan radyum elementi, havada da bulunur. Özellikle belli başlı bölgelerdeki sularda yüksek konsantrasyonlarda da bu element yer alır.

Radyum Nedir?

Radyum elementi ‘Ra’ sembolü ile gösterilir ve periyodik tablonun ‘2A’ grubunun altıncı periyodunda yer alır. Oda sıcaklığında katı fazda bulunan radyum erime sıcaklığı 700 santigrat derecedir. Bu elementin kaynama noktası ise 1140 santigrat derecedir. 

Radyum atomları dış kabukta 88 elektrona ve 88 protona sahiptir. Aynı zamanda bu element, iki değerlik elektrona da sahip olarak bilinir. Toprak alkali grubunun en ağır elementi olan radyum, aynı zamanda en uçucu üye olma özelliğine de sahiptir. Bu elementin keşfi ise 1898 yılına dayanmaktadır.

Radyum özellikleri arasında aynı zamanda şunlar da yer alır:

• Radyumun neden olduğu radyasyonun, insanlar üzerinde zararlı olduğu anlaşılmadan önce radyumun ısı ve ışık verme özelliğinden dolayı ‘harika metal’ deniliyordu.
• Radyum ilk olarak yavaş bir şekilde radona, ardından polonyuma ve son olarak kurşuna dönüşen bir zincirin parçasıdır.
• Radyumun keşfedilmesinden sonra radyoaktiviteyi ölçmek için kullanılan birimin adı ‘Currie’ olarak değiştirilmiştir.
• Bazı kanser türlerini önlemek için sağlık alanında bir tedavi olarak kullanılan radyum, radyoaktif gaz üretimini sağlar. Bir gram radyum, günde 0.0001 mililitre radon üretilmesine imkan sunar.
• Radyum aynı zamanda ticari alanda bromür ve klorür olarak da elde edilir. Radyum, tüm uranyum minerallerinde bulunur ve gerekli durumlarda işleme alınarak çıkartılabilir.

Radyum Etkileri Ne Zaman Keşfedilmiştir?

1898 yılında Marie Curie ve Pierre Curie tarafından keşfedilen bu element, on ton uranyum cevheri olan uranyum oksitten 1 mg radyum çıkarılması ile üretilmiştir. Dönemin en önemli bilim insanlarından olan Currie çifti, atomik spektrumunu yeni çizgiler ortaya çıkarttığı için bunun yeni bir element olduğunu belirlemiştir. Elde edilen bu element, havaya karıştıktan sonra radyoaktiviteye neden olmuş ve karanlıkta soluk mavi bir ışık ile kendini belli etmiştir. 

1917 yılında bu element kullanılarak saat kadranlarının kendiliğinden parlamasını sağlamak adına bir üretim tesisi kurulmuştur

İlerleyen süreçte bu elementin farklı sağlık sorunlarının tedavisinde kullanılması için çalışmalar yapılmıştır. Radyoterapi olarak bilinen ve kanserin tedavi edilmesi için sıklıkla kullanılan bu yöntem, radyum ile geliştirilmiştir. Öte yandan kanserli hücrelerin bulunduğu yere direkt olarak ışın vererek vücudun içerisine küçük radyoaktif kaynakların yerleştirilmesi için kullanılan brakiterapi de yine bu element kullanılarak geliştirilmiştir.

Radyum Zehirlenmesi Nedenleri ve Erken Belirtileri

Radyum zararları farklı şekillerde kendini gösterebilir. Birçok tedavide yer alan bu element, hastalarda ishal, mide bulantısı gibi hafif olarak kabul edilen semptomlara neden olabilir. Öte yandan radyum zehirlenmesi daha ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Meme kanseri, karaciğer hastalıkları, kemik kanseri ya da akciğer sorunları zehirlenme neticesinde meydana gelebilecek ciddi sorunlar arasında yer alır.

Genel olarak zehirlenme durumunda dozun belirlenmesi için şu detaylar dikkate alınır:

• Maruziyet: Ağır metal kaynağına olan mesafe ve maruz kalma süresi bu süreçte son derece önemlidir. Bu süreçte uzman hekimler, hastalardan yaklaşık olarak bir tahminde bulunmasını talep eder.
   
• Görülen Semptomlar: Ağır metale maruz kaldıktan sonra kusmanın meydana gelmesi arasındaki süre, dozun tahmin edilmesi için son derece önemli bir veridir. Kusma başlamadan önceki süre ne kadar kısa ise doz o kadar yüksektir. Burada ters orantıdan söz etmek mümkündür. Diğer semptomların zamanlaması ise tıbbi personeller tarafından tespit edilebilir.
   
• Kan Testi: Radyum zehirlenmesi yaşayan kişilerden düzenli olarak birkaç gün boyunca kan testi talep edilir. Bu süreçte beyaz kan hücrelerinde düşüş meydana gelir. Aynı zamanda kan hücrelerinin DNA yapısında da sıra dışı değişimlerin olup olmadığı kontrol edilir. 
   
• Dozimetre: Dozimetre adı verilen bir cihaz sayesinde vücuttaki radyasyonun dozu ölçülebilir. 
   
• Anket Ölçer: Genel olarak geiger sayacına benzeyen bu cihaz, radyoaktif parçacıkların vücutta nerede olduğunu belirlemeye yardımcı olur. Bu sayede uzman personeller, tedavi için daha net bir plan oluşturabilir. Yapılan bu tetkikler sayesinde kişilerin kısa sürede sağlığına kavuşması mümkün hale gelir.

Radyumun Neden Olduğu Sağlık Sorunları

Radyum, organ yetmezliğinden karaciğer hasarına kadar birçok ciddi sağlık sorununa neden olabilir. Bu sorunlar şöyle sıralanabilir:

• DNA Hasarı: İyonizan radyasyonunun DNA, hücre ve hücre dışı etkileri radyasyonun tipi, dokularda içe hapsedilen toplam enerji miktarı, radyasyonun enerjisi ve doku özelliklerine bağlı olarak değişir. İyonizan radyasyon, alınan doza bağlı olarak organik dokularda farklı tipte hasara neden olur. Bu aşamada kalıcı hasarlar söz konusu ise kanser ya da mutasyon riski de gündeme gelebilir.
   
• Osteosarkom ve Kemik Hasarı: Kemik kanseri olarak da bilinen bu sağlık sorunu, genetik mutasyonlardan kaynaklanabileceği gibi radyumun kemik yapısına saldırarak sağlıklı yapıyı bozması ile de meydana gelir. Bu sürecin sonunda sağlıklı kemik yapılarında tümör oluşumları meydana gelir. Bununla birlikte gebelik sürecinde de anne adaylarının radyuma maruz kalması, bebekte fiziksel bozuklukların meydana gelmesine de neden olabilir.
   
• Akciğer Kanseri: Radyum elementi havada da bulunan bir element olarak bilinir. Bulunulan ortamdaki radyum seviyesinin yüksek olması ve kişinin uzun süre aynı havayı soluması, akciğer kanseri sorunları ile karşı karşıya kalmasına neden olur. Bunun neticesinde kişinin akciğerinde bulunan tümörlü dokunun farklı vücut bölgelerine yayılması ya da akciğer kanseri için ciddi bir tedavi görmesi gerekir.
   
• Organ Yetmezliği: Radyuma maruz kalmanın diğer bir yan etkisi ise karaciğer, bronş ve akciğerlerde hasara neden olmasıdır. Bu da organ yetmezliğini beraberinde getiren son derece tehlikeli bir durumdur. Organ yetmezliğinin meydana geldiği senaryolarda hastalar için kesin bir tedavi yönteminden de söz etmek pek mümkün değildir.
   
• Nörolojik Semptomlar: Bu elemente maruz kalınması fiziksel hasara neden olabildiği gibi nörolojik sorunların da meydana gelmesine neden olabilir. Bu süreçte en çok karşılaşılan nörolojik hastalıklar arasında hafıza kaybı, sinir sistemi bozuklukları, baş ağrısı ve duydu bozukluğu yer alır. Bu tarz nörolojik hastalıklar, farklı terapi seansları ve uygun ilaç kullanımları ile tedavi edilebilir.
   
• Kronik Karaciğer Hastalıkları: Bu elemente uzun süre maruz kalmak, karaciğerlere radyum birikmesini de beraberinde getirir. Bunun neticesinde ise siroz ve hepatit hastalıkları meydana gelir.
   
• Hemoraji ve Damar Hasarı: Hemoraji, vücudun dolaşım sisteminde kan kaybının meydana gelmesi olarak tanımlanır. Kesik, travma, kanama ya da farklı hastalıklar bu duruma neden olurken radyum elementi de yine bu sağlık sorununa neden olabilir. Bu da kişilerde iç kanamayı ve uzun süreli bir tedavi sürecini beraberinde getirir.
   
• Teratojen Etkiler ve Doğumsal Anormallikler: Radyum, gebelik sürecinde embriyo ve fetüste konjenital bozukluklara neden olabilir. Bu da gebelik sürecinin düşük ile sonlanmasına neden olabileceği gibi bebeğin fiziksel yapısında bazı anormalliklerin meydana gelmesine de neden olabilir.

Radyum Zehirlenmesi Nasıl Tedavi Edilir?

Radyum tedavisi söz konusu olduğunda ilk olarak vücuttaki dozun belirlenmesi gerekir. Bu amaçla uzman hekimler tarafından bir dizi test yapılır. Test sonucunda genellikle şelasyon tedavisinin uygulanmasına karar verilir.

Şelasyon tedavisi, vücutta biriken zehirli mineral ve metallerin atılmasını sağlar. Demir, kurşun, kadminyum, radyum ve civa gibi elementler bu yöntem ile vücuttan atılabilir. Damar yolu ile EDTA hastaya verilir. Aynı zamanda; B vitamini, C vitamini, magnezyum ve çinko da bu süreçte hastaya takviye olarak verilir. Vücutta bulunan ağır metaller, vücuttaki dokuların kendini yenilemesine engel olur. Bununla birlikte vücudun bağışıklık sistemi de düşer. Şelasyon tedavisi ile ağır metallerin vücuttaki dolaşım sisteminden dışarı atılması sağlanır. İşlemden sonra kişinin hafızasında berraklaşma, diyabetik bacak yaralarının iyileşmesi ve kramp semptomlarında da azalma meydana gelir.

Bu tedaviyi yaptıran kişilerde, koroner damarlara bağlı olarak meydana gelen spazmlar, göğüs ağrısına neden olur. Şelasyon ile göğüs ağrısı şikayetleri ortadan kalkar. Aynı zamanda hipertansiyon şikayetlerinde de azalma meydana gelir. Uzman hekimler, Alzheimer ve Parkinson hastalığına sahip olan kişiler için de bazı durumlarda şelasyon tedavisini önermektedir.

Günümüzde Radyum Nerelerde Kullanılıyor?

Radyum elementi saat kadranlarında ve ışıklı boyaların içerisinde kullanılmıştır. Ancak iki binli yılların başında bu elementin kullanımı sona ermiş, daha zararsız bir element ile üretime devam edilmiştir. Nitekim bu element nedeni ile yaşanan ve tarihe geçen facia, radyum kullanımından vazgeçilmesinin de en büyük nedeni olmuştur. Doğal çevrede de bu element yer alır. Özellikle toprak, kaya ve yer altı sularında radyum bulunur.

Sağlık alanında ise özellikle prostat kanserinin iskelet sistemine ve kemiklere yayılması durumunda radyum tedavisi tercih edilir. Bazı farklı kanser türlerinde de yine bu elementin kanserli hücreyi yok etme gücünden yararlanılır.

Radyum ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Radyuma temas eden kişi radyasyon yayar mı?

Sağlık alanında radyum elementinin yer aldığı tedavilerden sonra hastaların ortak kullanım alanlarını ve kişisel eşyalarını paylaşmaması tavsiye edilir. Özellikle tuvalet kullanımlarından sonra kullanılan alanların dezenfekte edilmesi ve diğer aile bireylerinin bir süre bekledikten sonra kullanması gerekir. 

Radyum günümüzde ev eşyalarında bulunur mu?

Eski yıllarda saat kadranlarında, uçak göstergelerinde ve ışıklı boyalarda kullanılan radyum, günümüzde herhangi bir ev eşyasında yer almaz. Saat kadranlarında radyum kullanımı ise iki binli yılların başında sona ermiştir. 

Radyum vücutta ne kadar süre kalır?

Tedavi amacı ile kullanılan radyum, genel olarak hastalara dört haftada bir olacak şekilde enjekte edilir. Ancak radyum zehirlenmesine bağlı olarak bu elementin vücutta kalma süresi değişkenlik gösterebilir. Bu noktada kişinin semptomlara dikkat etmesi ve en kısa sürede sağlık kuruluşlarına başvurması son derece önemlidir. Zehirlenme neticesinde tedavi süreci hızlı bir şekilde başlatılır. Gerekli vitamin ve mineral takviyeleri hastaya enjekte edilir. Bu tedavi sürecindeki amaç ise radyumun en hızlı şekilde vücuttan atılmasını sağlamaktır.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."