Sarılık Nedir? Sarılık Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Sarılık Nedir?

Sarılık, kanda biriken ve kan akışında dolaşan fazla miktardaki sarı-turuncu bir madde olan bilirubinin cildin hemen altındaki yağ tabakasında çözünmesi sonucu cildin, mukoza zarının ve göz beyazlarının sarımsı görünüme neden olduğu bir durumdur.

Bilirubin, hemoglobinin parçalanması sonucu vücutta oluşur ve karaciğerde safra ile bağlanmasıyla birlikte dışkıyla atılarak sindirim sistemine geçiş yapar. Ancak bu geçiş normal bir şekilde yapılamaz veya olabildiğince hızlı geçemezse kanda birikerek özellikle göz, cilt ve diğer dokularda sarılık oluşumuna yol açar.

Özellikle yenidoğan bebeklerde sık olarak rastlanan sarılık, cildin ve göz beyazlarının sararması belirtileri verir. Çeşitli karaciğer ve safra hastalıklarının habercisi olarak kabul edilir. Genellikle kendi kendine geçen bir durum olan sarılığın şiddetli seyrettiği durumlar da söz konusu olabilir.

Sarılık Türleri Nelerdir?

Göz ve ciltlerde meydana gelen renk değişimi olarak belirtilen sarılığın başlıca üç farklı çeşidi bulunur. Bu çeşitler şöyledir:

• Prehepatik
• Hepatik
• Posthepatik

Prehepatik sarılık

Prehepatik sarılık, karaciğerin henüz bilirubinle karşılaşmadan önceki bir sorundan kaynaklanır. Bu durum, karaciğere ulaşan bilirubin miktarının normalden fazla olmasıyla ortaya çıkar. Genellikle, alyuvarların (eritrositlerin) aşırı hızlı yıkımı sonucu aşırı miktarda bilirubin üretilmesiyle oluşur. Alyuvarların normalden daha kısa ömürlü olması veya anormal şekilde parçalanması (hemoliz) prehepatik sarılığın ana nedenidir.

• Hemolitik anemi: Alyuvarların normalden daha hızlı yıkıldığı bir grup kan hastalığıdır.
   
• Kan nakli reaksiyonları: Yanlış kan grubunun verilmesi sonucu vücudun bu kana karşı reaksiyon göstermesi.
   
• Orak hücreli anemi veya talasemi gibi genetik kan hastalıkları: Bu hastalıklar, alyuvarların anormal yapıda olmasına ve kolayca parçalanmasına neden olur.

Hepatik sarılık

Hepatik sarılık, doğrudan karaciğerin kendisinden kaynaklanan bir sorundur. Bu durumda karaciğer, bilirubini düzgün bir şekilde işleyip atamaz. Hepatik sarılık, karaciğerin hücrelerinin hasar görmesi veya fonksiyonlarını kaybetmesiyle meydana gelir. Bu durum, karaciğer hastalığının bir belirtisi olabilir ve hem konjuge/işlenmiş hem de ankonjuge /işlenmemiş bilirubinin kanda yükselmesine yol açabilir.

• Hepatit (A, B, C): Virüslerin neden olduğu karaciğer iltihabı.
   
• Alkolik karaciğer hastalığı: Aşırı alkol tüketimi sonucu karaciğerde meydana gelen hasar.
   
• Siroz: Karaciğerde kalıcı yara dokusu oluşumu.
   
• Bazı ilaçların yan etkileri: Karaciğere zarar veren ilaçların kullanımı.
   
• Genetik bozukluklar: Gilbert sendromu veya Crigler-Najjar sendromu gibi, bilirubinin işlenmesini etkileyen kalıtsal hastalıklar.

Posthepatik sarılık

Posthepatik sarılık, karaciğerden sonraki bir tıkanıklıktan kaynaklanır. Bu durum, safra akışının engellenmesi sonucu karaciğerin ürettiği bilirubinin bağırsaklara geçememesiyle ortaya çıkar. Safra, karaciğerden safra kanalları aracılığıyla bağırsağa taşınır. Bu kanalların tıkanması, safranın geri dönerek karaciğere ve kan dolaşımına sızmasına neden olur. Buna tıkanma sarılığı da denir.

• Safra taşları: Safra kesesi veya safra kanallarındaki taşlar, safra akışını engelleyebilir.
   
• Pankreas veya safra kanalı tümörleri: Bu bölgelerdeki kitleler, kanallara baskı yaparak tıkanıklığa yol açabilir.
   
• Pankreatit: Pankreas iltihabı, yakındaki safra kanalını sıkıştırabilir.
   
• Safra kanalı darlıkları: Enfeksiyon veya ameliyat sonrası oluşan yara dokusu nedeniyle kanallar daralabilmektedir.

Bu sarılık belirtileri fark edildiğinde doğru teşhis ve tedavi için mutlaka bir sağlık uzmanına başvurmak büyük önem taşır.

Sarılık Neden Olur?

Sarılığın nedenleri genellikle karaciğer, safra kesesi veya pankreas ile ilgili olup, karaciğerin işleyemediği bilirubinin vücutta birikmesi, miktarının artması ve kana karışmasıdır. Karaciğer, kırmızı kan hücrelerini parçalanma sürecinde bilirubini dönüştüremezse bu durum cilt ve gözlerde sarı renk oluşmasına yani sarılığa neden olur.

Sarılığa neden olan durumlar genel olarak şunlardır:

• Safra taşı
• Hepatit
• Aşırı alkol tüketimi
• Bazı ilaçların yan etkileri
• Otoimmün bozukluklar
• Safra kesesi iltihabı
• Safra kesesi kanseri
• Pankreas tümörü
• Siroz
• Hemolitik anemi
• Diyabet

Sağlıklı bir şekilde dünyaya gelen yenidoğan’larda sarılık normaldir ve genellikle kendi kendine geçer. Daha büyük yaşlarda meydana geldiğinde ise enfeksiyon veya karaciğer hastalığına işaret edebilir. Ayrıca sarılık şu durumlarda meydana gelebilir:

Sarılık Belirtileri Nelerdir?

Sarılık olan kişilerde en belirgin belirti göz akı ve cilt renginin sarı renge dönüşmesidir. Sarılıkta ayrıca ateş, idrar renginde koyuluk, dışkı renginde solukluk, karın ağrııs, kilo kaybı ve yorgunluk belirtileri görülmektedir.

Sarılık ile ilgili en yaygın belirtiler şunlardır:

• Göz akı ve cilt renginde sarılık
• Ateş
• Titreme
• Karın ağrısı
• Yorgunluk
• Koyu renkli idrar
• Soluk renkli dışkı
• Kaşıntı
• Kilo kaybı

Ciltte sararma

Sarılığın en belirgin semptomu, cilt ve göz aklarının sararmasıdır. Bu durum, kandaki bilirubin seviyesinin yükselmesi nedeniyle meydana gelir. Bilirubin, kırmızı kan hücrelerinin yıkımı sonucu oluşan sarı bir pigmenttir ve karaciğer tarafından işlenir. Karaciğerin bu sarı pigmenti yeterince işleyememesi durumunda, bilirubin birikerek ciltte ve gözlerde sararmaya yol açar. 

Ateş

Enfeksiyon kaynaklı meydana gelen sarılık vakalarında vücudun bağışıklık tepkisi olarak ateş görülebilir. Ateş, vücudun enfeksiyonla mücadele ettiğinin bir göstergesidir ve genellikle diğer belirtilerle birlikte ortaya çıkar.

Titreme

Sarılık vakalarında ateşle birlikte titreme de görülebilir. Titreme, vücudun sıcaklık düzenleme mekanizmasının bir parçası olarak ortaya çıkar ve enfeksiyon veya iltihaplanma durumlarında sıkça rastlanan sarılık belirtileri arasındadır.

Karın ağrısı

Sarılığa eşlik eden karın ağrısı, özellikle karaciğer, safra kesesi veya pankreasla ilgili sorunların belirtisi olabilir. Bu ağrı genellikle karın bölgesinin üst kısmında hissedilir ve sürekli veya aralıklı olabilir.

Yorgunluk

Sarılık yaşayan kişilerde sıkça görülen bir diğer belirti de yorgunluktur. Vücudun enfeksiyonla mücadelesi, karaciğer fonksiyonlarındaki bozulma ve genel sağlık durumundaki düşüş, kişinin kendini sürekli yorgun ve halsiz hissetmesine neden olabilir. 

Sarılık Nasıl Teşhis Edilir?

Vücudunuzda sarılık belirtileri meydana geldikten sonra başvurduğunuz uzman doktor sizden bilirubin miktarınızı belirlemek için bilirubin testi, tam kan sayımı ve karaciğer testi isteyebilir. İstediği bu testlerin ardından sarılığınız varsa bilirubin seviyeniz yüksek çıkacaktır.

Bunların yanı sıra fiziki muayene sonrası doktor karaciğer sağlığınızı kontrol edebilir. Fiziki muayenenin ardından karaciğer için ayrıca testler de söz konusu olabilir.

Sarılık Tedavisi Nasıldır?

Özellikle bebeklerde ortaya çıkan ve yetişkinlerde de görülen sarılık genellikle kendi kendine geçen bir sorun olarak görülür ve sarılığın kendisi için tedaviye ihtiyaç duyulmaz. Ancak sarılığın altında başka tıbbi bir sorun tespit edilirse bu durumun üzerine eğilinmesi sonucunda tedaviye başlanır.

Akut viral hepatitiniz söz konusuysa, karaciğeriniz iyileşmeye bağladığınızda sarılığınız da geçecektir. Ayrıca safra kanalı tıkanıklığı yaşıyorsanız doktorunuz bu durumun ortadan kalkması ameliyat yoluna gidebilir.

Ayrıca görüntüleme testleri, karaciğer biyopsisi ve nadiren de olsa laparoskopi sarılık tedavisinde kullanılabilen yöntemler olarak değerlendirilebilir.

Sarılık Nasıl Önlenir?

Sarılığı önlemek, yaşam tarzı değişikliğiyle başlayan bir süreç olak düşünülebilir. Bu süreç karaciğer sağlığınızı destekleyerek sarılık yaşanmasını önleyebilir. Ayrıca sarılığı önlemek şu yollara başvurulabilir:

• Dengeli beslenme
• Düzenli egzersiz yapmak
• Alkol tüketimini azaltmak
• Kullanılan ilaçların dikkatli yönetilmesi

Bebeklerde Sarılık

Yenidoğan bebek sarılığı, bebeklerin yüzde 60’ında sıklıkla karşılaşılan ve doğumdan sonra ilk 48 saat içinde ortaya çıkan bir durumdur. Deri ve yanakların iç kısmıyla birlikte gözün beyaz bölümünde oluşur. Bunun en büyük nedeni doğumdan sonra bilirubin miktarının en yüksek seviyede olmasıdır.

Meydana gelen sarılık genellikle hafif semptomlar içeren vakalarda tedavi gerektirmez. Daha ileri seviyelerin tedavisi bebeklerin sağlığı için önemlidir. Bu durumda kan transfüzyonu veya fototerapi (ışık tedavisi) gerekebilir.

Yenidoğan Bebek Sarılığı Nedenleri Nelerdir?

Bebeklerde görülen sarılık genelde tedavi gerektirmez ve kendi kendine geçmesiyle bilinir. Ancak bazı durumlarda sarılığa sebep olan başka problemler oluşabilir. Bu problemleri başlıklar halinde şöyle toplamak mümkündür:

• Aktifliği az olan tiroid bezi
• Kan grubu uyuşmazlığı (Rhesus hastalığı)
• İdrar yolu enfeksiyonu
• Safra kesesinde tıkanıklık
• Erken veya geç doğum
• Genetik faktörler

Yenidoğan Bebek Sarılığı Belirtileri Nelerdir?

Bebeklerde görülen sarılığın ana belirtisi göz ve ciltte meydana gelen sarı görüntüdür. Buna neden olan bilirubin seviyesinin yüksekliğidir. Bu yükseklik sonucu oluşan sarılığın bebeklerde meydana getirdiği bazı belirtiler söz konusudur. Bu belirtiler şu şekilde kendini gösterebilir:

• Göz ve ciltlerde sarılık
• Karın, kol ve bacaklarda belirgin sarılık
• Halsizlik
• Uyanmada güçlük
• Kilo alamama
• Tiz çığlıklar

Bu belirtiler bebeklerde görülmeye başladıktan sonra kendiliğinden geçmeyip hala devam ediyorsa anne-babaların bebekleri kaç günlük olursa olsun uzman bir doktora başvurmaları gerekir.

Bebeklerde Sarılık Nasıl Geçer?

Yenidoğan bebeklerde sarılık oldukça sık karşılaşılan bir durumdur ve genellikle tehlikeli değildir. Bebeklerin karaciğeri, anne karnındayken bilirubini temizleme görevini üstlenen plasentanın yokluğunda, bu işlevi tam olarak yerine getiremez. Bu geçici durum, bilirubinin kanda birikmesine ve ciltte sararmaya neden olur. Yenidoğan sarılığı (fizyolojik sarılık), genellikle doğumdan sonraki 2-3 gün içinde ortaya çıkar ve 1-2 hafta içinde kendiliğinden düzelir.

Sarılık, genellikle fototerapi (ışık tedavisi) ile tedavi edilir. Bebek, özel bir ışık kaynağının altına yerleştirilir. Bu ışık, ciltteki bilirubini idrar ve dışkı yoluyla vücuttan atılabilen farklı bir forma dönüştürür. Fototerapi, invaziv olmayan, güvenli ve son derece etkili bir yöntemdir. Tedavi sırasında bebeğin gözleri, ışığın zararlı etkilerinden korunmak için özel bir maskeyle kapatılır.

Bazı durumlarda, kan grubu uyuşmazlığı gibi sarılığın daha ciddi bir nedeni varsa, doktorlar kan değişimi tedavisi önerebilir. Bu işlemde, bebeğin kanının küçük bir kısmı alınır ve yerine uyumlu bir donörden alınan kan verilir. Bu yöntem, yüksek bilirubin seviyelerinin beyne zarar vermesini engellemek için acil durumlarda kullanılır.

Anne sütüyle beslenme, sarılığın tedavisi ve önlenmesinde kritik bir rol oynar. Sık sık emzirme, bebeğin sindirim sisteminin daha hızlı çalışmasını sağlayarak bilirubin atılımını hızlandırır. İlk birkaç günde, anne sütünün yetersiz olması durumunda bilirubin seviyeleri yükselebilir. Bu nedenle, emzirmenin doğru şekilde yapıldığından emin olmak ve gerekirse bir uzmandan destek almak önemlidir.

Her durumda, bebeğinizde sarılık belirtileri fark ettiğinizde mutlaka doktora danışmanız gerekir. Doktorunuz, sarılığın seviyesini ve türünü belirleyerek en uygun tedavi yöntemini önerecektir.

Sarılık ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Sarılık tehlikeli mi?

Sarılık, vücuttaki bilirubin seviyesinden yüksekliği sonucu oluşur. Kandaki bilirubin yapılacak testler sonucu anlaşılır. Miktar olarak çok yüksek seviyelere çıktığı zaman tehlike arz edebilir.

Sarılık nasıl anlaşılır?

Gözlerin beyaz kısmı olan sklerada ve ciltte belirgin bir sararma, idrar renginde koyulaşma, ateş, titreme, karın ağrısı, kaşıntı ve kilo kaybı sarılık hastalığından görülen belirtiler arasındadır.

Sarılık bulaşıcı mı?

Sarılık, genel olarak bulaşıcı bir hastalık olarak nitelendirilir. Özellikle yaz aylarının gelmesiyle artarak görülen sarılık karaciğer iltihaplanmasına neden olur ancak çabuk ve kısa sürede atlatılır.

Stres sarılık yapar mı?

Stresli bir hayat yaşayan ve kaygı sorunları olan insanların vücuttaki bilirubin seviyelerinin yükselmesi sonucu sarılık meydana gelebilir.

Sarılık evde geçer mi?

Çok şiddetli olmayan sarılık vakalarında evde tedavi uygulanabilmektedir. Özellikle bebeklerdeki sarılık durumlarında bebeğin güneşe çıkarılması ve düzenli olarak emzirilmesi önerilir.

Sarılıkta bilirubin değeri kaç olur?

Yüz ve göz aklarında sarılık görülürse bilirubinin 4-8 mg/dl üzerinde, el ve ayaklarda görülürse bilirubinin 15 mg/dl üzerinde olduğu düşünülebilir.

Bebeklerde en çok görülen sarılık türü hangisidir?

Yenidoğanlarda en sık görülen sarılık türü fizyolojik sarılıktır. Bu sarılık türü normaldir. Fizyolojik sarılık çoğu yenidoğanda yaşamlarının ikinci veya üçüncü gününde gelişir. Bebeğinizin karaciğeri geliştikten sonra fazla bilirubinden kurtulmaya başlayacaktır. Fizyolojik sarılık genellikle ciddi değildir ve iki hafta içinde kendi kendine geçer.

Bebeklerde sarılık olunca ne yapmalı?

Bebeğinizde ciltte ve göz aklarında sararma gibi sarılık belirtileri fark ederseniz, hemen bir doktora veya çocuk sağlığı uzmanına başvurmalısınız. Doktorunuz, bebeğinizin bilirubin seviyesini ölçmek için bir kan testi yapacak ve duruma göre en uygun tedavi yöntemini belirleyecektir. Hafif vakalarda, sık sık emzirme ve bebeğinizi gün ışığı alan bir yere (doğrudan güneşe maruz bırakmadan) koymak yeterli olabilir. Ancak bilirubin seviyesi yükselirse, fototerapi (ışık tedavisi) gibi profesyonel bir tedaviye ihtiyaç duyulabilir.

Yenidoğan sarılığı ne zaman tehlikeli olur?

Yenidoğan sarılığı, genellikle fizyolojik bir durumdur ve ilk bir hafta içinde kendiliğinden düzelir. Ancak bazı durumlarda tehlikeli olabilir. Bilirubin seviyesinin aşırı derecede yükselmesi, kernikterus adı verilen ve beyne kalıcı hasar verebilecek ciddi bir duruma yol açabilir. Aşağıdaki durumlarda sarılık tehlikeli kabul edilir:

• Sarılığın ilk 24 saat içinde ortaya çıkması.
• Bilirubin seviyelerinin hızla yükselmesi.
• Bebeğin emme güçlüğü, aşırı uyku hali, tiz sesle ağlama veya kasılma gibi belirtiler göstermesi.
• Sarılığın iki haftadan uzun sürmesi.
• Kan grubu uyuşmazlığı gibi altta yatan bir tıbbi durumun olması.

Bu belirtilerden herhangi birini fark ederseniz vakit kaybetmeden doktora başvurmanız büyük önem taşır.

Bebeğin sarılık olmaması için anne ne yemeli?

Annenin beslenmesi, yenidoğan sarılığı üzerinde doğrudan bir etkiye sahip değildir. Sarılığın temel nedeni, bebeğin karaciğerinin henüz tam olarak gelişmemiş olması ve kırmızı kan hücrelerinin parçalanması sonucu ortaya çıkan bilirubini işleyememesidir. Bu nedenle annenin yediklerini değiştirmesi, bebeğin sarılık riskini azaltmaz. Fakat sık sık ve düzenli emzirmek, bebeğin bağırsak hareketlerini artırarak bilirubin atılımını hızlandırır ve sarılık riskini azaltmaya yardımcı olur.

Bebeklerde sarılık kaç olunca hastaneye yatırılır?

Bebeğin hastaneye yatırılmasına karar verilirken sadece bilirubin seviyesine değil, bebeğin yaşına, doğum kilosuna ve genel sağlık durumuna da bakılır. Bilirubin seviyesi, saatlik veya günlük olarak değiştiği için bir grafik üzerinde takip edilir. Genellikle, yenidoğanlarda bilirubin seviyesi 20 mg/dL'nin üzerine çıktığında veya bu seviyeye doğru hızla ilerlediğinde, beynin zarar görmesini önlemek için hastanede fototerapi tedavisine başlanır. Her bebek farklı olduğu için kesin bir sınır vermek zordur, bu nedenle doktorun değerlendirmesi en doğru bilgiyi verecektir.

Sarılık ve mavi ışık kaç gün sürer?

Fototerapi (mavi ışık tedavisi) süresi, bebeğin bilirubin seviyesine ve tedaviye verdiği yanıta bağlı olarak değişir. Genellikle bu tedavi 1 ila 3 gün kadar sürer. Doktorlar, bilirubin seviyeleri güvenli bir seviyeye düşene kadar tedaviyi sürdürür. Tedavi kesildikten sonra, seviyelerin yeniden yükselip yükselmediğini kontrol etmek için ek testler yapılabilir.

Sarılık olan bir bebeğin kakası ne renk olur?

Yenidoğanlarda sarılığın fizyolojik ve en yaygın türünde bebeğin dışkı rengi hardal sarısı veya yeşilimsi renkte olur. Bu, bilirubinin normal şekilde bağırsaklara atıldığını gösterir. Ancak, safra kanallarında tıkanıklık gibi daha ciddi bir duruma işaret eden posthepatik sarılık vakalarında dışkı rengi açık gri veya kil rengi olabilir. Bu renk, safranın bağırsağa ulaşamadığının bir işaretidir. Bebeğinizin dışkı renginde belirgin bir solukluk fark ederseniz, mutlaka bir doktora danışmalısınız.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."