Serebral Korteks Nedir? Serebral Korteks Bölümleri Nelerdir?

Serebral korteks, vücudun yönetim sistemi olarak da düşünülebilir. Karar verme sürecinde bu alan devreye girer. Problemler karşısında çözüm üretebilmeyi sağlar. Beynin sağ lobu ve sol lobu, serebral korteks ile kaplıdır. Bu bölüm sadece insanlarda değil, aynı zamanda birçok memeli türünde bulunur. Zihinsel birçok işlev, burada gerçekleşir.

Serebral Korteks Nedir?

Serebral korteks, insan vücudunun en önemli parçası olan beynin, vücut kontrolünü sağlayan en dış tabakasıdır. Beyinde bulunan birçok bölge beyaz renkte olarak bilinir. Fakat serebral korteks gri renktedir. Ortalama olarak 3 mm kalınlığa sahiptir ve birçok katmanı bulunur.

Beynin her iki bölgesini de kaplayan serebral korteks, nöron hücrelerinden oluşan gri maddelerden oluşur. Renginin beyindeki diğer bölgelerden farklı olmasının sebebi de bu gri cevherlerdir. Alt kısmında ise beyaz cevherler bulunur. Vücudun motor becerilerinden ve bu becerilerin kontrolünden serebral korteks sorumludur. 

Kolunuzu kaldırmak istediğinizde beyne sinyal gider. Bu sinyal serebral korteks tarafından algılanır. Böylelikle bölge harekete geçer ve kolun kaldırılma işlevini gerçekleştirir. Duyguların, hislerin, düşüncelerin ve bilgilerin kontrolü de yine bu alanda gerçekleşir.

Serebral Korteks Bölümleri ve Lobları Nelerdir?

Serebral korteks bölümleri, beynin farklı işlevleri gerçekleştirmesini sağlar. Bu lobların her birinin görevi farklıdır. Serebral korteks, 4 bölümden oluşur. Serebral korteks lobları ve bölümleri şunlardır:

Frontal lob

Frontal lob, beynin ön kısmında yer alır. Alın kısmının arka tarafında bulunur. Broce bu alanda yer alır. Kişinin düşünmesini ve sorgulamasını sağlar. Problemleri çözme işlemi burada gerçekleşir. Karar verme, plan yapma, kontrol sağlama ve duygu kontrolü de frontal lob sayesinde gerçekleşir. Kişilik ile alakalı bir alan olarak da değerlendirilir. Kişinin motor hareketleri bu alanda gerçekleşir. Aynı zamanda konuşma becerisi de frontal lobun işlevleri ile gerçekleşir. Frontal lobun bilinen bazı alt lobları vardır. Prefrontal korteks bu loblardan birisi olarak bilinir.

Parietal lob

Parietal lob, frontal lobun arka kısmında yer alır. Kişinin kendi bedenini hissetmesini sağlar. Aynı zamanda çevredeki canlıların ya da nesnelerin algılanması da bu lob sayesinde gerçekleşir. Örneğin hasta olunduğu zaman ya da bir yaralanma, kaza vb. durumlar meydana geldiğinde ağrı ya da acı hissi meydana gelir. Kişilerin bu ağrı ya da acı durumlarını hissedebilmesi, parietal lob sayesindedir. Dokunma, hissetme, fark etme, nesneleri ve hayvanları tanıma, sayıları harfleri tanıma gibi işlemler bu lobda gerçekleşir. Yön bulma duygusu da bu bölgenin işlevi olarak bilinir.

Temporal lob

Temporal lob, şakak bölgesinde yer alır. Bu nedenle şakak lobu olarak da bahsedilir. Bu lobun temel görevi ise tanımayı sağlamadır. Kişilerin yüzlerini gördüğünüzde ya da seslerini duyduğunuzda tanımanız, temporal lob sayesinde gerçekleşen bir durumdur. Wernicke bu alanda bulunur.

Oksipital lob

Oksipital lob, kafa kısmının tam arkasına konumlanmıştır. Mesafelerin algılanabilmesini sağlar. Görseller ile anıların hatırlanması bu bölgede gerçekleşir. Örneğin bir fotoğrafa baktığınızda, fotoğrafta gördüğünüz kişiyle alakalı anıları hatırlamanız, oksipital lob sayesinde gerçekleşen bir durumdur. Göz ile beyin arasındaki bağlantı kurulur. Böylelikle anlama ve hatırlama durumu ortaya çıkar. Bu alan, görsel bilgilerin işlendiği bir alan olarak bilinir.

Serebral Korteks Tabakaları Nelerdir?

Serebral korteks, birkaç farklı tabakadan oluşur. Çok katmanlı olan bu yapının her katmanı farklı işleve sahiptir. Serebral korteks tabakaları aşağıdaki gibidir;

• Moleküler Katman: Moleküler katman, serebral korteksin en dışındaki katmandır. Tabakalar arası bağlantılar bu katmanda yer alır. Entegrasyon sağlama özelliğine sahiptir.
• Dış Katman: Dış katman, dış taneli katman olarak da bilinir. 2. katmandır. Korteks bağlantılarının kurulmasını sağlar.
• Dış Piramidal Katman: Bilginin diğer bölgelere aktarılmasını sağlayan katmandır. 3. katman olarak bilinir.
• İç Katman: İç taneli katman olarak da isimlendirilir. Duygusal ve görsel korteks ile bağlantılıdır. 
• İç Piramidal Katman: Serebral korteksin 5. katmanıdır. Motor becerileri burada gelişir. İlk hareketler bu katmanda gerçekleşir. Beyin sapına sinyal gönderir.
• Polimorfik Katman: Serebral korteksin son katmanıdır. En iç katman olarak bilinir. Thalamus ile bağlantı kurulması bu katmanda gerçekleşir. Geri bildirim merkezi olarak bilinir.

Serebral Korteks Görevleri ve Fonksiyonları Nelerdir?

Serebral korteks görevleri arasında en sık bilineni algılama sürecini gerçekleştirmesidir. Fakat bu bölgenin birçok farklı görevi vardır. Serebral korteks fonksiyonları ve görevleri şunlardır:

• Algılama: Oksitibal lobda gerçekleşir. Görülen görüntüyü anlama ve bir anıyı hatırlama, serebral korteksin görevlerinden birisidir. Yürürken burnunuza bir koku geldiğinde bazen tanıdık bir koku olduğu fark edilir. Bu kokuyu algılama ve kokuya dair anılara dalma durumu da yine serebral sayesinde gerçekleşir.
   
• Dikkat: Kişinin odaklanması ve bir şeye dikkatini verebilmesi, serebral görevleri arasında yer alır. Bir iş yaparken çevresel faktörlerden etkilenmemek ve sadece yapılan işe odaklanmak, bu duruma örnek olarak verilebilir.
   
• Hafıza: Serebral korteks görevleri ve fonksiyonları arasında hafıza ve hatırlama yer alır. Dizinin ya da filmin herhangi bir sahnesini seneler sonra dahi hatırlamak ya da bir şarkıyı uzun zaman sonra bile sözleri ile hatırlamak, bu durumun örnekleri arasında yer alır. 
   
• Duygusal Entegrasyon: Bedeni fark etmeyi sağlar. Dokunulan nesnelerin sertliğini ya da ısısını anlamak, serebral korteks görevlerinden birisidir. Çay bardağını tuttuğunuz zaman, bardağın sıcak olduğunu anlamak ya da vücut ısısının yükselmesi ile kişinin ateşinin çıktığını anlamak, serebral korteksin duygusal entegrasyon görevleri arasında yer alır. 
   
• Motor Planlama: Hareket etmeyi sağlar. Örneğin kapıyı açmak için kapıya uzanmak ya da kapının kolunu tutmak motor planlamadır. Yapılacak olan iş beyine iletilir. Böylelikle serebral korteks sinyali alır ve motor hareketlerini gerçekleştirir.
   
• Dil: Kişinin konuşmasını sağlar. Broca alanında bu işlem gerçekleşir. Kişinin broca bölgesinin hasar alması halinde konuşma problemleri ortaya çıkar. Kişiler kısa cümleler kullanır. Kelimeler eksiktir. Konuşmak, serebral korteks sayesinde gerçekleşen bir işlemdir. 

Serebral Korteks Hasarı ve Hastalıkları

Serebral korteks hasarı meydana geldiğinde, kişilerde farklı sağlık problemleri ortaya çıkar. Bazı darbelere bağlı olarak bölge hasar alabilir. Kafaya sert bir cisim ile vurulması, trafik kazaları ve yere düşme gibi durumlarda bölge hasar alabilir. Serebral korteks hastalıkları, bu hasarlar nedeni ile ortaya çıkar. Aynı zamanda inme (felç) durumunda da serebral korteks hasar alabilir. Araknoid kisti nedeni ile de bölgenin hasar alma riski vardır. Kist, serebral kortekse baskı yapabilir ya da sıkıştırabilir. Serebral korteks hasarı ve bu hasara bağlı olarak ortaya çıkan hastalıklar şunlardır:

• Agnozi: Nadir görülen bir hastalık türü olarak bilinir. Kişinin nesneleri algılayamamasına neden olur. Aynı zamanda insanları tanıyamama durumu da ortaya çıkar. 
   
• Demans: Demansa bağlı olarak kişilerin düşünme yetisi kaybolur. Hafıza kaybına neden olur ve mantıklı düşünememe gibi durumlara yol açar. Alzheimer hastalığına neden olur.
   
• Afazi: Afazi, dil bozukluğudur. Lezyona ya da dejenerasyona bağlı olarak ortaya çıkar. Konuşma problemlerine neden olur.
   
• Apraksi: Apraksi, hareket kısıtlılığına neden olur. Kişinin motor becerileri gerilemeye başlar. İlerleyen apraksi durumunda ise hareket kısıtlılığının kalıcı hale gelme riski vardır.
   
• Konfüzyon: Konfüzyon, halk arasında bilinç bulanıklığı ismi ile bilinir. Zaman ve mekan algısı kaybolur. 
   
• Kortikal Körlük: Herhangi bir problem olmamasına rağmen görme kaybı meydana gelir. Bazı durumlarda kişi göremediğini kabul etmez. Bu durumda ise Anton sendromu başlangıcının görülme ihtimali vardır.

Serebral Korteks Gelişimi ve Plastisite

Serebral korteks geliştirme süreci henüz anne karnındayken başlar. Prenatal kortikal örüntüleme yani serebral korteksin şekillenmesi de yine anne karnında gerçekleşir. Sinaptik pruning süreçleri ise anne karnında beyin gelişimi başladıktan sonraki süreçtir. Bebek dünyaya geldiğinde serebral korteks işlevlerini yerine getirmeye başlar. Özellikle 2 - 3 yaş döneminde çocukların motor becerileri ortaya çıkar ve gelişim gösterir.

Kortikal plastisitenin yaşam boyu önemi vardır. Plastisite sayesinde beyin kendi kendini onarmayı başarır. Kendisini yeniler. Bilinen iki plastisite bulunur. Bir tanesi genellikle çocukluk dönemlerinde aktiftir. Gelişimsel plastisite olarak adlandırılır. Bu bölgenin aktif olması, çocukluk döneminde öğrenme sürecini kolaylaştırır. Gelişimsel plastisite sayesinde konuşmayı öğrenmek ya da yeni bir dil öğrenmek çocuklar için daha kolaydır.

Diğer plastisite türü ise her bireyde aktif olarak bulunur. Psikolojik problemlerin atlatılabilmesi, travmalar ile başa çıkabilme, iyileşme gibi durumlar deneyimsel plastisite sayesinde gerçekleşir. 

Serebral Korteks ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Serebral korteks hasarı nasıl teşhis edilir?

Serebral korteks hasarı teşhisi için bazı görüntüleme tekniklerine başvurulur. Gerekli durumlarda bazı testler talep edilir. Kişinin konuşma becerisi, motor becerileri ve hafıza durumu değerlendirilir. Böylelikle kişilere tanı konulur.

Kortikal tabakaların işlevsel farklılıkları nelerdir?

Kortikal tabakaların işlevleri birbirinden farklıdır. Bazı katmanlar, diğer katmanların iletişimini gerçekleştirir. Bazıları bilgi alışverişini gerçekleştirir. Bazı katmanlar ise sağ lob ile sol lob arası bağlantı kurar. 

Hangi lob hangi bilişsel görevi üstlenir?

Frontal lob, konuşma becerileri ile alakalıdır. Sosyal davranışlardan ve duygusal durumlardan da sorumludur. Parietal lob ise hissetme görevi ile bilinir. Sıcaklığı, yumuşaklığı ve dokununca hissedilebilecek birçok durumdan görevlidir. Temporal lobun görevi ise tanıma durumunu gerçekleştirmektir. Oksipital lob, görsel bilgiler ile görevlidir. 

Korteks plastisitesini destekleyen yöntemler nelerdir?

Korteks plastisitesi sayesinde beyin kendini yeniler. Bu durumu desteklemek için ise yeni hobiler edinilebilir ya da farklı diller öğrenilebilir. Spor yapmak, meditasyon yapmak, uyku düzenine dikkat etmek ve sağlıklı beslenmek ile desteklenir. 

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."