Temporal Lob Nedir? Görevleri Nelerdir?

Temporal Lob Nedir?

Temporal lob, beynin sol ve sağ yarımkürelerinde bulunup hafıza ve duygu ile ilgilenen yapısıdır. Sol taraf, dil ve sözel hafızayı etkilerken sağ taraf ise yüz tanıma ve duyuları yönetmede aktif bir rol oynar. Kulakların arkasında yer alan bu bölüm, zihin-beden-çevre etkileşimi yaratır. Çevrenizdeki insanlarla etkileşim kurmanıza yardımcı olup dili kullanma, anılara erişme ve duyguları işleme gibi birçok beceride önemli bir role sahiptir. 

Birçok beyin fonksiyonunu kontrol etmekten sorumlu olan temporal lob, beyin fonksiyonlarını etkiler. İşitsel algı, hafıza, yüz tanıma ve duyusal tepkiler gibi işlevlerin sağlıklı bir şekilde çalışmasını sağlar. Bu bölge, diğer loblar ile iletişim kurup sesleri işleyip anlamlı dil ve deneyimlere dönüştürür. Wernicke alanı, dil yeteneklerinin oluşturulmasında etkili bir role sahiptir. Uzun süreli hafızayı kontrol eden hipokampus ise yeni bilgilerin öğrenilip hatırlanmasıyla ilişkilidir. Düzenli ve verimli uyku, sağlıklı beslenme düzeni, zihinsel egzersiz ve stres yönetimi ile yapının optimal işleyişi olumlu yönde etkilenir. Temporal lob ve bağlı olduğu diğer yapılar, kişilerin fiziksel ve psikolojik sağlığından sorumludur. Bazı hastalıkların meydana gelmesini sağlayan bu bölümler, şikâyetler doğrultusunda uzmanlar tarafından incelenebilir. 

Temporal Lobun Yapısı Nasıldır?

Temporal lob yapısı, dış cephede temporal solkus ile altta amigdala ve hipokampus bölümlerinden oluşur. Serebral korteksin ortalama %20'sini oluşturan bu yapı, glilal hücreler ve nöronlardan meydana gelir. Temporal lob içerisinde birincil işitsel korteks, davranışsal ve duygusal tepkilerden sorumlu olan hipokampus, hafıza ve karar verme aşamalarını yöneten amigdala, konuşma ve motor becerilerini etkileyen brocka ile konuşmayı sağlayan wernicke alanı yer alır. 

Dilin tanındığı işitsel korteks, konuşmayı, duyma ve anlamayı gerçekleştiren bölgedir. Nesnelerin isimlendirilmesi, konuşmaların hatırlanması ya da dilin tanınması gibi işlevlere sahiptir. Wernicke alanı, beynin sol tarafında bulunur. Dil gelişimi ve konuşmayı anlama gibi görevleri mevcuttur. Kelime seslerinin anlaşılmasını sağlayan bölge, anlamlarını farklı duyular ile bütünleştirir. Broca bölgesi, Wernicke alanı ile bağlantı kurup konuşmanın gerçekleştirilmesine ve motor becerilerinin gelişmesine destek olur. Dudak, dil ve boğaz kaslarını aktif hâle getirip cümle kurma sırasında insanların dili kavramasını sağlar. Hipokampus, beynin hafıza deposudur. Erişebileceğiniz ve hatırlayabileceğiniz anıları saklar. Depolanan anılar ile ilgili kişileri, mekânları ve nesneleri tanımanıza yardımcı olur. Duygusal tepkiler ile ilişkili olan amigdala, karar verme aşaması ve duygusal hafızayı da etkiler. Hafızanın güçlendirilmesinde önemli bir rol oynar. Görsel işleme merkezini yöneten fusiform gyrus, görselleri hızlı bir biçimde analiz edip anılarınızla eşleştirir.     

Temporal Lobun Görevleri Nelerdir?

Günlük aktivitelerde kullanılan temporal lob işlevleri ile dil, hafıza ve duyuları etkiler. Duygusal girdileri yorumlayıp yöneterek anıları oluşturur. İşitsel bilgi işleme rolünden hafıza, konuşma, duygusal tepkiler ve görüntü işleme gibi birçok fonksiyonu mevcuttur. Kişilerin tepkilerinden sorumlu olan bu bölüm, başkaları ile iletişim kurmanızı da sağlar. Temporal lob görevleri aşağıdaki gibidir:

• Ses ve görüntü gibi bilgileri, çevredeki uyaranları anlamlandırmak için kullanır. Duyulardan gelen sinyalleri işleyerek yüz ve nesneler ile ilişkilendirir. Yüz ve nesne gibi görsel materyallerin tanınmasını sağlar. 
   
• Ses frekanslarının ayırt edilmesinde aktif bir rol oynayan bu bölüm, seslerin algılanmasına yardımcı olabilir. Bu durum, dil becerisini etkileyerek işitsel uyaranlara anlamlı tepkiler vermeyi sağlar.
   
• Kelime ve nesnelerin anlamlarını ifade etmenizi sağlar. Dili algılayıp anlamlı cümleler kurmanıza yardımcı olur. Wernicke alanı ile bağlantı kurup dil becerilerini geliştirir. Kelimelerin yazılmasını kolaylaştıran bu bölge, anlamları duygular ile bütünleştirir. 
   
• Burada bulunan hipokampus alt bölgesi, hafıza ve ilgili süreçlerde aktif bir rol oynar. Uzun süreli hafızayı etkileyerek yeni bilgilerin öğrenilmesi ve hatırlanması ile de bağlantılı bir bölgedir. Yeni anılar yaratıp depolanan anıları hatırlamayı sağlar. Hipokampus ve amigdala birlikteliği, olayların algılanma şeklini etkiler.
   
• Temporal lob ve amigdala, duygusal tepkileri düzenlemek ve öğrenmekten sorumludur. Başkalarıyla kurduğunuz etkileşimde ön plana çıkan bölge, ruh halleri ve duyguları pekiştirir. Endişe, korku ve mutluluk gibi birçok duygusal aktiviteyi ortaya çıkarır. 

Temporal lobun alt bölgelerinden biri olan hipokampus hafıza merkezi olabildiği gibi konuşma ve ses iletimi gibi işlevlerde de önemli bir yere sahiptir.    

Temporal Lobun Beyin Fonksiyonlarındaki Rolü Nedir?

Temporal lobun beyin fonksiyonlarındaki rolü, birbirinden farklı bilişsel aktivite üzerinde gerçekleşir. Yaşamsal faaliyetlerin sağlıklı bir şekilde yapılmasını sağlar. Anıların oluşumu ve depolanması ile birlikte duygusal tepkilerin düzenlenmesinde de etkili bir bölgedir. Yeni anılar yaratıp depolananların hatırlanmasını sağlayarak bellek kodlamada aktif olduğunu gösterir. Uzun süreli hafızayı kontrol eden hipokampusu içeren temporal lob, hasar oluştuğu zaman hafıza kaybı gibi sorunlara yol açabilir. Bölgenin ön ve iç kısmında konumlanan amigdala ise mutluluk, korku ve öfke gibi hayatî tepkilerin işlenmesini sağlayabilir. Duygularla bağlantılı anıların hatırlanmasında kilit bölgedir.

Öğrenme sürecinin ilk aşaması olan bilgiyi alıp anlamlandırmanın başladığı bölgedir. Bilgiyi kısa süreliden uzun süreli hafızaya aktaran hipokampus, kalıcı öğrenmeyi gerçekleştirir. Yeni ve eski bilgiyi ilişkilendiren bölge, anlamlı öğrenmenin adımlarını atar. Temporal lobun sosyal iletişimdeki katkısı, dil algısı ile duygusal bilgilerin anlamlandırılması gibi aşamalar ile meydana gelebilir. Sosyal diyaloglarda cümleleri anlayıp yanıt vermek için kullanılır. İnsan yüzlerini ayırt etmenizi sağlayıp karşınızdaki kişiyi tanımanıza yardımcı olur. Espri, duygusal tonlama ve ironi gibi sinyalleri anlamanızı sağlayabilir. Empati kurup sosyal bağları oluşturmanıza destek olur. Temporal lob fonksiyonları, günlük rutinlerin gerçekleştirilmesini sağlar. Hasar oluştuğu zaman epilepsi, hafıza kaybı, demans, migren, kanser ve şizofreni gibi sorunlar ortaya çıkabilir.  

Temporal Lob Hasarı ve Belirtileri Nelerdir?

Temporal lob hasarı, bilişsel yetenekler ve duygusal tepkiler ile dil ve iletişim becerilerinde ortaya çıkabilir. Birçok belirti ile sonuçlanan bu süreç, geçici ve kalıcı hasarlara yol açabilir. Hasarlar ve belirtiler aşağıdaki gibidir;

• Bölgede meydana gelen lezyonlar, işitme yeteneğine zarar verip sağırlığa neden olabilir. İşitsel sinyalleri ayırt etmede zorlanan hastalar, seslerin anlamlarını çıkaramama ve gürültülü ortamlarda zorlanma gibi sorunlar yaşayabilir. Dikkat ve algı kapasitesi azalabilir.
   
• Dil üretimi ve anlamada zorluk yaşatabilir. Kişilerin kelimeleri tanıma yeteneği bozulup konuşma dilini yorumlamada sorunlar olabilir. Dili düzgün kullanma ve işleme yeteneğini olumsuz yönde etkiler. 
   
• Travma ya da beyin tümörü gibi birbirinden farklı durumlar, hafıza kaybı ya da hafıza becerilerinin bozulmasına neden olabilir. Kişiler, yeni anılar oluşturmada veya eski olayları hatırlamada zorluk yaşayabilir. 
   
• Duygusal tepkilerde değişiklik yaşayan kişiler, travmaya bağlı olarak şiddetli ve sık bir şekilde panik duygusuna kapılabilir. Sinirlilik ve saldırganlık hâli artabilir. Amigdalayı etkileyen hasar, duygusal dalgalanmalara sebep olabilir. Duygusal düzensizlik, kişiler arası iletişimi de bozabilir.   

Temporal Lob ile İlişkili Hastalıklar Nelerdir?

Temporal lob hasarı, görsel ve işitsel ile konuşma becerilerine zarar verip çeşitli hastalıklara yol açabilir. Yakın ve uzak anıların bozulması, davranış kontrolünde değişiklikler, görsel ve işitsel halüsinasyonlar ile konuşma ve anlamanın değişmesi gibi birçok soruna neden olabilir. Temporal lob hastalıkları şunlardır:

• Epilepsi: Yürütücü işlevlerin çalışmasına katkıda bulunan yapılarda bozukluk yarattığı gibi hafızayı ve dil becerilerini de olumsuz biçimde etkiler. Davranışsal ve duygusal değişiklikler yaratabilir. Tekrarlayan nöbetler hâlinde gerçekleşir. Gerçek dışı algılar, ani duygular, boş bakış, kısmî bilinç kaybı ve hafıza bozuklukları gibi birçok sorun yaşatabilir.
   
• İnme: Beynin şakak bölgesine kan taşıyan damarlarının tıkanması sonucu gerçekleşebilir. Bu bölgede bulunan nöronların yeterli oksijen alamaması, fonksiyonlarının bozulmasına neden olabilir. Konuşma güçlüğü, bulanık ve çift görme, baş dönmesi, komaya girme, koordinasyon kaybı ve bayılma gibi durumlar yaşanabilir.
   
• Tümörler: Sol ya da sağ lobda oluşan hücreler, iyi ya da kötü huylu olabilir. Nörolojik ve davranışsal sonuçlar yaratabilir. Denge, işitme ve görme, mide bulantısı ve kusma, yüzde uyuşma ile kişilik değişiklikleri ortaya çıkabilir. 
   
• Travmatik beyin hasarı: Kafanıza sert bir cismin çarpması ya da sarsıntı gibi durumlardan sonra meydana gelebilir. Hasarın şiddetine bağlı olarak sonuçları değişebilir. Düşünme ve hatırlama güçlüğü, ışığın rahatsız etmesi, konsantrasyon bozukluğu, yavaş hareket etme hissi, kaygı ve sinirlilik gibi fiziksel ve ruhsal belirtilere neden olabilir.
   
• Alzheimer hastalığı: Beyindeki hücrelerin zarar görmesi sonucu oluşan hastalık, hafıza başta olmak üzere birçok beyin fonksiyonunu etkileyebilir. Muhakeme yeteneği, konuşma becerisi, mekânsal algı, davranış ve kişilik bozukluğu ile bellek sorunlarına yol açabilir. Kişiler, zihin ve bedeninde meydana gelen değişiklikleri tanımakta ve algılamakta zorlanabilir.     

Temporal Lob İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Temporal lob hafızada nasıl rol oynar?

Temporal lobun alt bölgelerinden biri olan hipokampus, hafıza süreçlerinde etkili bir yere sahiptir. Yeni bilgi oluşumu, depolama ve geri çağırma gibi aşamaların gerçekleşmesini sağlar. Kişilerin yaşadığı anıları hatırlamalarına yardımcı olur. Bellek koordinasyonu ve duygusal anıların işlenmesini gerçekleştirir. 

Temporal lob hasarı kalıcı mıdır?

Hasarın kalıcılığı neden, yaygınlık, şiddet, müdahale zamanı ve etkilenen bölgeye göre değişebilir. Geçici hasarların içerisinde bazı epileptik nöbet türleri ve ödem mevcuttur. Kalıcı durumların arasında ise inme, tümör ve Alzheimer gibi hastalıklar yer alabilir. Uzman hekimler tarafından yapılan EEG ve BT ile omurilik sıvısı ve sinir iletim testleri, nörolojik muayene, nöropsikolojik değerlendirmeden sonra net olarak belirlenir.  

Temporal lob epilepsisi nedir?

Temporal lob epilepsisi, kısa süreli hafızayı etkileyen ve nöbet geçirilen bir hastalık türüdür. Kişiler nöbet geçirdikleri sırada, ani duygu değişimleri yaşayabilir. Bazı insanlar, farkındalık bozukluğu yaşarken bazıları da uyanık görünüp tepki veremeyebilir. Genellikle çevreye boş bakma ve olayların farkında olamama, dudak şapırdatma, parmak hareketleri gibi belirtiler görülebilir. Risk faktörleri arasında beyin hasarı, enfeksiyon ve ateşli nöbet gibi birçok durum yer alabilir.  

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."