Vazokonstriksiyon Nedir? Nasıl Gerçekleşir?

Vazokonstriksiyon Nedir?

Kan damarlarının düz kaslarının kasılması sonucu damar çapının daralması, vazokonstriksiyon olarak adlandırılır. Bu durum, dolaşım sistemi üzerinde birçok farklı etkiye sahiptir. Damar daralması, periferik damar direncinin atmasına yol açar. Periferik damar direncinde artış meydana gelmesi halinde, arteriyel basınçta yükselmeye başlar. Bu durum, kan kaybının önlenmesine katkı sağlar. Fakat kişilerde damar tıkanıklığı söz konusu ise ve damar tıkanıklığına ek olarak vazokonstriksiyon oluşumu görülmesi halinde, periferik arter hastalığı gibi sağlık problemleri meydana gelebilir. 

Vazokonstriksiyon fizyolojisi gereği, kişinin dolaşım sistemi üzerinde farklı etkiler de sağlar. Vücuttaki kan akımı dağılımının sağlanması böylelikle gerçekleşir. Kanın vücutta yönlendirilmesine yardımcı olur. Herhangi bir tehlike sinyali fark edildiğinde, hayati organlara daha fazla kan akışı iletimi gerçekleşir. Hemodinamik denge de yine vazokonstriksiyon sayesinde gerçekleşen durumlar arasında yer alır. 

Vazokonstriksiyonun Mekanizması

Vazokonstriksiyon mekanizması, damar daralması ile doğru orantılı olarak çalışır. Bu mekanizma, direkt olarak sempatik sinir sistemi üzerinde bazı etkilere sahiptir. Vazokonstriksiyon mekanizması dört farklı şekilde incelenir.

Otonom sinir sistemi ve sempatik sinir sistemi, vazokonstriksiyon mekanizmasının düzenleyici yapıları olarak düşünülebilir. Sempatik sinir sistemindeki uçlar sayesinde düz damar kaslarına noradrenalin salgılama sürecine başlanır. Böylelikle damarların içerisindeki kalsiyum miktarında da artış gözlemlenir. Kalsiyum artışı ile birlikte ise düz yapıdaki kaslar, kasılmaya başlar. 

Noradrenalin sayesinde damar direncinde artış meydana gelir. Kan basıncı düzenlenmesi de böylelikle sağlanmış olur. Adrenalin de böbrek üstü bezlerinde salgılanır. Kişinin heyecan duymasına katkı sağlar. Düz damar kasları üzerinde de etkileri vardır. Adrenalin, iki farklı şekilde işleyiş gösterir. Bazı durumlarda damar genişlemesini sağlarken bazı durumlarda ise vazokonstriksiyon oluşumuna sebep olur. Bu durum, kişinin stres altında olup olmadığına ya da yoğun bir egzersiz yapıp yapmadığına bağlı olarak değişkenlik gösterebilir.

Vazokonstriktör maddeler ve endojen maddeler, damar daralmasına katkı sağlar. Özellikle endotelin, vücuttaki doğal vazokonstriktör maddeler arasında yer alır. Endojen hücrelerinde salgılanır. Bunun haricinde ise vazopressin ve anjiyotensin sayesinde de vazokonstriksiyon gelişimi sağlanır.

Vazokonstriksiyonun Görevleri Nelerdir?

Vazokonstriksiyonun bilinen birçok görevi vardır. Sadece damarların daralmasına katkı sağlamaz. Bunların haricinde ise vazokonstriksiyon görevleri arasında kan basıncını artırma yer alır. Vazokonstriksiyon, vücuttaki kan basıncının artmasını sağlar. Böylelikle arteriyel kan basıncı yükselir. Vücutta sıvı azalması gibi problemler meydana geldiğinde ya da kişinin şiddetli kan kaybı söz konusu ise vazokonstriksiyon devreye girer. Aynı zamanda kişi şok ya da şiddetli bir travma geçiriyorsa da yine vazokonstriksiyon sayesinde kan basıncında artış meydana gelir.

Vazokonstriksiyon sayesinde kişinin kan akışı düzenlenir. Kalpte pompalanan kan böylelikle vücudun birçok farklı bölgesine yayılım gösterir. Kişinin stres halinde bu süreç daha sık devreye girer. Aynı zamanda kişi, egzersiz yaparken de kan akışında düzenleme gerçekleşir. Kaslara giden damarların genişlemesi için sindirim sistemindeki damarlarda daralma meydana gelir. Kişinin o an hangi bölgesine daha fazla kan akışının gerekli olduğuna bağlı olarak vazokonstriksiyon devreye girer.

Soğuk havalarda, aşırı soğuğa maruz kalındığında ya da hipotermi söz konusu ise vazokonstriksiyon devreye girer. Böylelikle kişinin vücut ısısı korunmaya alınır. Damarlar daralır ve kan akışı azaltılır.

Vazokonstriksiyon, kişinin sağlık durumunun tehlikede olduğu noktalarda da devreye girer. Kişide şiddetli kan kaybı meydana gelebilir. Yaşanan trafik kazalarında hayati organlar hasar almış olabilir. Kafa travması vb. durumlarda öncelikle hayati organlarına kan akışı sağlanır.

Vazokonstriksiyonun Nedenleri Nelerdir?

Vazokonstriksiyon bazı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkan damar daralması olarak tanımlanabilir. Sürekli olarak devreye girmez. Fakat önemli durumlarda kişinin damarlarının daralmasına katkı sağlar. Vazokonstriksiyon nedenleri arasında şu maddelere yer verilir:

• Aşırı Soğuğa Maruz Kalma: Soğuk havalarda kişinin vücut ısısının dengelenmesi için damarlarda daralma meydana gelir.
   
• Yoğun Stres Hali: Stres, birçok sağlık probleminin tetikleyicisidir. Kişi stresli olduğunda adrenalin yükselir. Adrenalin artışı ile birlikte ise damarlarda daralma meydana gelir.
   
• Şiddetli Kan Kaybı: Kişi kan kaybı yaşadığında, farklı bölgelerdeki damarlarda daralma oluşur. Hayati organlara giden damarlar genişler ve kan akışı sağlanır. 
   
• Hormonlarda Meydana Gelen Değişiklikler: Bazı hormonlar, damarların genişlemesi ve daralması üzerinde etkin rol oynar. Hormonal değişikliklere bağlı olarak vazokonstriksiyon oluşumu ortaya çıkar.
   
• Kullanılan Bazı İlaç Türlerinin Vücuda Etkisi: Düzenli olarak kullanılan bazı ilaç türleri, kişilerin damarlarının daralmasına yol açar. 
   
• Yoğun Egzersiz Programı: Özellikle sporcularda vazokonstriksiyon oluşumuna daha sık rastlanır. Yoğun egzersizlerde kişinin vücudundaki bazı bölgelerde enerji kaybı meydana gelir. Bu enerji kaybının ortadan kalkabilmesi için ise bazı damarlarda daralma meydana gelir. Böylelikle kaslara enerji iletimi sağlanmış olur. Kişi egzersiz sürecinde daha rahat hareket edebilir.

Vazokonstriksiyonun Etkileri Nelerdir?

Vazokonstriksiyonun kişi sağlığı üzerinde farklı etkileri vardır. Damar daralması her ne kadar isminden kaynaklı olarak tehlikeli bir durum gibi düşünülüyor olsa da, aslında insan sağlığı için önemli bir durumdur. Damarların daralmasına bağlı olarak kişilerin kan basıncında artış meydana gelir. Vazokonstriksiyon etkileri arasında şu maddeler yer alır:

• Kan Basıncı Değişiklikleri: Kan basıncının bazı durumlarda değişmesi gerekir. Periferik damar direncinde artış sağlanabilmesi için kan basıncının artırılması gereklidir. Vazokonstriksiyon sayesinde bu değişiklikler yapılır. Kan kaybı yaşanması halinde, kişinin kan seviyesinin korunması sağlanır. Aynı zamanda hipotansiyon gibi sağlık problemlerinde de vazokonstriksiyonun etkileri ortaya çıkar. Fakat vazokonstriksiyon, hipertansiyon hastalığına da yol açabilir.
   
• Doku Perfüzyonunun Azalması: Doku perfüzyonunun azalması sayesinde kişinin vücuduna uzun bir süre boyunca oksijen taşınımı gerçekleşir. Dokulara giden kan miktarında da azalma meydana gelir. Aynı zamanda vücuttaki besinlerin de daha uzun süre taşınması böylelikle gerçekleşmiş olur.
   
• Bazı Organlarda Kan Akışının Sınırlanması: Vazokonstriksiyon etkileri sayesinde bazı organlarda kan akışı sınırlandırılır. Bunun nedeni ise kişinin o anki sağlık durumuna bağlı olarak öncelikli bölgelere kan akışını sağlamaktır. Kişinin sağlığı risk altında ise öncelikle hayati organlara kan akışı sağlanır. Diğer organlara sağlanan kan akışı ise sınırlandırılır.

Vazokonstriksiyon ile İlişkili Durumlar ve Hastalıklar Nelerdir?

Vazokonstriksiyon genellikle kişinin sağlık durumunu olumlu yönde etkiler. Fakat bazı durumlarda kişilerde sağlık problemlerinin ortaya çıkmasına da neden olabilir. Örneğin vazokonstriksiyon, kişide hipertansiyon oluşumuna neden olabilir. Vazokonstriksiyon hastalıkları arasında şu maddelere yer verildiği bilinir: 

• Raynaud Hastalığı: Raynaud hastalığı, aşırı soğuğa maruz kalmaya bağlı olarak ve yoğun stres nedeni ile ortaya çıkan bir sendrom türü olarak bilinir. Kişide bölgesel olarak uyuşma ya da karıncalanma meydana gelebilir. İlerleyen süreçte ise vücudun bazı bölgelerinde hissizlik oluşumu görülebilir.
   
• Hipertansiyon: Hipertansiyon, kişinin tansiyonunun sürekli olarak yükselmesi olarak tanımlanır. İlerleyen süreçte kalp krizine neden olabilir ya da böbrek yetmezliği gibi problemlere yol açabilir.
   
• Periferik Arter Hastalığı: Periferik arter hastalığı, kısaca PAH olarak bilinir. Kişinin damarlarında daralma söz konusudur. Fakat bazı durumlara bağlı olarak vazokonstriksiyonun devreye girmesi halinde damarlarda daha fazla daralma meydana gelir. Bu durum ise periferik arter hastalığı olarak tanımlanır. 

Vazokonstriksiyon İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Vazokonstriksiyon hangi durumlarda gerçekleşir?

Vazokonstriksiyon, kişinin travma geçirmesi halinde meydana gelir. Aynı zamanda egzersiz esnasında ve yoğun stres altında olunan durumlarda da vazokonstriksiyon devreye girer. Kişinin kan akışının değiştirilmesi ya da düzenlenmesi gerektiğinde de yine vazokonstriksiyon gerçekleşir. Böylelikle kişilerin sağlığı korunur. Aşırı soğuğa maruz kalan kişilerde vücut ısısı düşüş gösterir. Bu durumda ise hipotermi problemi ile karşılaşılması mümkündür. Vazokonstriksiyon, vücut ısısını kontrol altına alarak kişinin hipotermi geçirme riskini ortadan kaldırır.

Vazokonstriksiyon zararlı olabilir mi?

Evet. Vazokonstriksiyon zararlı olabilir. Kişinin sağlık probleminin ortadan kaldırılması hedeflenirken farklı sağlık problemlerinin ortaya çıkma riski söz konusudur. Genellikle tansiyon problemlerine neden olabilir. Bazı damar problemleri de vazokonstriksiyon nedeni ile ortaya çıkabilir. Bunların haricinde ise raund hastalığına neden olma ihtimali söz konusudur. Fakat vazokonstriksiyon genellikle kişinin sağlığını koruyan bir mekanizma olarak değerlendirilir. Bu nedenle de zararlı kabul edilmez.

Vazokonstriksiyon nasıl tedavi edilir? 

Vazokonstriksiyon, tedavi edilebilen bir durum değildir. Fakat hangi duruma bağlı olarak vazokonstriksiyon oluştuğu teşhis edildiğinde durum ortadan kaldırılabilir. Böylelikle vazokonstriksiyon oluşumu ortadan kalkar. Örneğin kişinin kronik stres hali söz konusu ise psikiyatri desteği gerekebilir. Tansiyon problemi olan kişilerin, doktorlar tarafından reçete edilen tansiyon ilaçlarını kullanması gereklidir. Vazokonstriksiyonun ortaya çıkış nedeninin tedavi edilmesi halinde vazokonstriksiyon da tedavi edilmiş olur.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."