Yapay zekâ destekli görüntüleme, solunum hareketlerini takip eden sistemler ve milimetrik ışınlama teknikleri, kanser tedavisinde tümöre odaklanırken sağlıklı dokuların korunmasına da katkı sağlıyor. Kanser tedavisi aşamasında önemli yöntemlerinden biri olan radyoterapi, teknolojik gelişmeler sayesinde her geçen gün daha hassas ve kişiye özel uygulanabiliyor. Özellikle meme ve akciğer gibi solunum hareketlerinden etkilenen bölgelerde kullanılan solunum ayarlı radyoterapi teknikleri ile prostat kanserinde uygulanan görüntü eşliğinde radyoterapi ve stereotaktik tedaviler, modern tedavi yaklaşımları arasında yer alıyor. Memorial Ankara Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Müge Akmansu, radyoterapi teknolojilerindeki gelişmeler ve tedavi sürecinde merak edilenler hakkında bilgi verdi.
Tümör Tedavi Edilirken Sağlıklı Dokular Korunuyor
Radyoterapinin temel amacı, tümör dokusuna gerekli tedavi dozunu ulaştırırken çevresindeki sağlıklı dokuların mümkün olduğunca korunmasını sağlamaktır. Teknolojik gelişmeler sayesinde tümörün konumu ve hareketi daha hassas şekilde takip edilebilmekte, ışınlar hedef bölgeye milimetrik doğrulukla yönlendirilebilmektedir. Radyoterapi lokal bir tedavi yöntemidir. Bu nedenle ortaya çıkabilecek yan etkiler, ışın tedavisinin uygulandığı bölgeye göre değişiklik gösterir. Kemoterapide görülebilen saç dökülmesi veya kan değerlerinde düşme gibi yan etkiler, radyoterapinin uygulandığı bölgeye bağlı olarak her hastada görülmez. Dışarıdan uygulanan radyoterapi sonrasında hastanın vücudunda radyasyon kalmaz. Bu nedenle hastaların yakınlarından uzak durması, ayrı odalarda kalması veya kullandığı eşyaları ve yiyecekleri ayırması gerekmez.
Sol Meme Kanserinde Solunum Ayarlı Radyoterapiyle Kalp Koruma Altına Alınıyor
Hareketli bir yapıya sahip olan insan vücudunun özellikle göğüs ve üst karın bölgesindeki tümörler, nefes alıp verme sırasında yer değiştirebilir. Bu hareket, radyoterapi sırasında tümörün hassas şekilde hedeflenmesini zorlaştırabilir. Solunum ayarlı radyoterapi (Respiratory Gating), hastanın solunum hareketlerini takip ederek ışınlamanın tümörün belirlenen konumda bulunduğu uygun zaman aralığında yapılmasını sağlayan bir teknolojidir.
Işınlama Hastanın Nefesine Göre Kontrol Ediliyor
Tedavi planlaması sırasında gerçekleştirilen 4 boyutlu bilgisayarlı tomografi (4D-BT) ile tümörün solunum döngüsü boyunca yaptığı hareket değerlendirilir. Tedavi sırasında ise özel takip sistemleriyle hastanın solunumu anlık olarak izlenir. Belirlenen güvenli solunum aralığının dışına çıkıldığında cihaz ışınlamayı otomatik olarak durdurabilir. Hasta yeniden uygun solunum fazına geldiğinde tedavi devam eder. Böylece tümörün hareketinden kaynaklanabilecek hedefleme hatalarının azaltılması ve çevredeki sağlıklı dokuların korunması amaçlanır.
Kalbin Aldığı Radyasyon Dozu Azaltılabiliyor
Solunum ayarlı radyoterapinin önemli kullanım alanlarından biri sol meme kanseridir. Derin İnspiratuar Nefes Tutma (DIBH) tekniğinde hasta derin nefes aldığında akciğerler genişler ve kalp göğüs duvarından uzaklaşır. Hastanın nefesini belirlenen seviyede tuttuğu sırada ışınlama gerçekleştirilerek sol meme dokusunun tedavi edilmesi, kalp ve kalp damarlarının aldığı radyasyon dozunun ise azaltılması hedeflenir. Bu yöntem, uygun hastalarda özellikle uzun vadede ortaya çıkabilecek kalp kaynaklı yan etkilerin azaltılmasına katkı sağlayan önemli radyoterapi tekniklerinden biridir.
Prostat Kanserinde Cerrahiye Alternatif Olabiliyor
Radyoterapi, prostat kanserinin tedavisinde cerrahiye alternatif olarak uygulanabilen önemli tedavi yöntemlerinden biridir. Hastalığın evresi, tümörün risk grubu, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu değerlendirilerek tedavi planı oluşturulur. Erken evre prostat kanseri durumunda tek başına uygulanabileceği gibi, hastalığın özelliklerine göre hormon tedavisi veya diğer tedavi yöntemleriyle birlikte de kullanılabilir. Cerrahi sonrasında hastalığın tekrarlama riskinin bulunduğu bazı hastalarda da radyoterapiden yararlanılabilir. Modern radyoterapi teknolojileri sayesinde prostat dokusu yüksek hassasiyetle hedeflenirken mesane ve bağırsak gibi çevredeki sağlıklı yapıların mümkün olduğunca korunması amaçlanır. Prostat kanserinde radyoterapi şu iki farklı yöntemle uygulanır;
- Eksternal radyoterapi: Vücut dışında bulunan lineer hızlandırıcı cihazından gönderilen ışınların prostat bölgesine yönlendirilmesiyle gerçekleştirilir. IMRT (Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi) ve IGRT (Görüntü Eşliğinde Radyoterapi) gibi tekniklerle ışınların hedef bölgeye hassas şekilde ulaştırılması sağlanır. Uygun hastalarda daha yüksek dozların daha kısa sürede verilmesine olanak sağlayan SBRT gibi stereotaktik radyoterapi yöntemleri de kullanılabilir.
- Brakiterapi: Radyasyon kaynağının doğrudan prostat dokusunun içerisine yerleştirilmesiyle uygulanır. Ultrason eşliğinde gerçekleştirilen işlemde kalıcı veya geçici radyoaktif kaynaklar kullanılabilir. Özellikle uygun özelliklere sahip erken evre ve düşük riskli prostat kanserlerinde tedavi seçenekleri arasında yer alır.
Yapay Zeka Radyoterapide Önemli Kolaylıklar Sağlıyor
Radyoterapinin yan etkileri her hastada aynı şekilde ortaya çıkmaz. Prostat bölgesine uygulanan tedavilerde bazı hastalarda tedavi sırasında veya sonrasında sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma veya idrar akışında zayıflama görülebilir. Bağırsaklarda ise dışkılama sıklığında artış, hafif ishal veya rektal bölgede dolgunluk hissi oluşabilir. Radyoterapi teknolojilerindeki gelişmeler yalnızca ışınlama cihazlarıyla sınırlı kalmıyor. Yapay zekâ destekli görüntüleme ve tedavi planlama sistemleri de radyasyon onkolojisinde giderek daha fazla kullanılmaya başlanıyor.
Yapay zekâ teknolojileri; tümörün ve sağlıklı dokuların görüntüler üzerinde daha hassas şekilde belirlenmesi, tedavi planlarının oluşturulması ve tedavi sürecinin kişiye özel hale getirilmesine katkı sağlayabiliyor. Gelişmiş görüntüleme sistemleri, solunum hareketlerini takip eden teknolojiler ve yüksek hassasiyetli ışınlama teknikleri, radyoterapide tümörün hedeflenmesi ve çevresindeki sağlıklı dokuların korunması açısından önemli olanaklar sunuyor.
Yayınlanma Tarihi: 12 Kasım 2026
*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."
