Pelvik Taban ve Bağırsak Sağlığı Ünitesi

Pelvik taban sağlığı; mesane, bağırsak ve cinsel fonksiyonların dengeli ve ağrısız bir şekilde devam etmesini sağlar. Bu bölgedeki kas, bağ ve sinirlerin işlev bozukluğu; idrar kaçırma, dışkı kaçırma, kabızlık, pelvik organ sarkması, cinsel işlev bozuklukları ve kronik pelvik ağrı gibi sorunlara yol açabilir. Pelvik taban ve Bağırsak sağlığı Ünitesi’nde tanıdan tedaviye kadar tüm süreç uzman ekip tarafından yönetilmektedir.

Pelvik Taban Nedir? Nerede Bulunur?

Pelvik taban, leğen kemiğinizin (pelvis) alt kısmında yer alan kas, sinir ve bağ dokularından oluşan bir yapıdır, leğen kemiğinin alt destek tabanını ifade eder. Bu yapı, mesane, rahim (kadınlarda), prostat (erkeklerde) ve rektum gibi iç organları alttan adeta bir hamak gibi tutar ve onların doğru şekilde, ağrısızca ve düzen içinde çalışmasını sağlar.

Pelvik Taban Kaslarının Görevleri Nelerdir?

Pelvik taban kasları, vücudun en önemli destekleyici yapı taşlarından biridir. Bu kaslar, iç organlarımızın, kor bölgesi ve diyafram kaslarımızın, omurgamızın düzgün ve hizada ve uyum içinde çalışması için birçok önemli görev üstlenir:

 Organları destekler

• Mesane, rahim (kadınlarda), prostat (erkeklerde) ve bağırsak gibi organları yerinde tutar. Pelvik organlarla pelvik taban kasları arasında bağlar (ligamanlar) ve bağ dokuları (fasya) vardır.
• Pelvik taban kaslarının dinlenim sırasında ve çalışırlarken ortalama bir kasılma kuvvetleri vardır. Bu kuvvaet, sağlıklı koşullarda ve durumlarda, pelvik organların aşağıya sarkmasını (prolapsus) önler.

İdrar ve dışkı kontrolünü sağlar

• Pelvik taban kasları bazı zamanlarda kasılır, bazı zamanlarda da gevşerler. Kasılmalar ve gevşemeler sayesinde, tuvalet ihtiyacını tutabilmemizi ve kontrol edebilmemizi ve uygun koşullar sağlandığında da yapabilmemizi (defekasyon ve idrar yapma eylemleri) sağlarlar.
• İdrar ve dışkı ve gaz kaçırmayı da engeller.

Cinsel fonksiyonları destekler

• Kadınlarda ve erkeklerde sağlıklı, ağrısız cinsel fonksiyon için gereklidir.
• Orgazm kalitesi, ilişki sırasında hissedilen konfor ve kas kontrolü ve fiziksel yaşanan eylemler bu kaslarla ilgilidir.

Doğumda rol alır

• Kadınlarda doğum sırasında bebeğin geçişine yardımcı olur.
• Doğum sonrası iyileşme sürecinde de bu kasların toparlanması ve tekrardan güçlenmesi önemlidir.

Duruşu ve omurga dengesini korur

• Pelvik taban kasları, karın ve bel/sırt kaslarıyla birlikte çalışarak duruşumuzu dengede tutar. Vücudun merkez denge noktasını sağlıklı olarak hizalar.
   
• Baş-çene-boyun ve üst gövde ile alt gövde, vücudun sağ tarafı ile sol tarafı arasında uzanan bağ dokuları(fasya) mevcuttur. Pelvik taban kasları bu bölgeler arasındaki dengeyi sağlar, bağları kontrol eder.

Nefes alma ve verme sürecine katılır

• Pelvik taban kasları, diyafram ve karın kaslarıyla birlikte çalışan bir basınç ve denge sistemi oluşturur. Bu yapıya kor (core) kas sistemi denir. Pelvik taban kasları kor dengesi ve karın içi basınç yönetimi gibi birçok sistemle entegre çalışır. Nefes aldıkça diyafram kası kasılırken, pelvik taban kasları gevşer, nefes verirken diyafram kası gevşerken, pelvik taban kasları kasılır ve bu satede karın içi basınç dengede kalır.

Pelvik Tabanı Oluşturan Dokuların Fonksiyonları Bozulduğunda Hangi Pelvik Bölge Hastalıkları Ortaya Çıkar?

Bağırsak sistemi

• Gaita (dışkı) kaçırma (fekal inkontinans)
• Kabızlık, zorlanarak ve/veya ağrılı dışkılama
• Rektum sarkması (rektosel veya rektum prolapsus)
• Gaz kaçırma
• Hem gaita hem gaz kaçırma  (anal inkontinans)
• Rektum duyarlılığında azalma (hiposensitif rektum, nörojenik rektum)

Üriner sistem (idrar)

• İdrar kaçırma (stres, urge, taşma veya miks tip )
• Sık sık idrara çıkma, ani sıkışma hissi
• Mesanenin tam boşalamama hissi
• Ağrılı idrar yapma
• İdrar yapamama (nörojenik, non-nörojenik mesane)
• Mesane sarkması (sistosel)

Cinsel fonksiyon bozuklukları

• Ağrılı cinsel ilişki (disparoni)
• Orgazm ve ereksiyon sorunları
• Cinsel istekte azalma

Pelvik organ sarkmaları

• Rahim sarkması (uterin prolapsus)
• Vajen kubbe sarkması (vajinal prolapsus)
• Kombine sarkmalar (ör. sistosel + rektosel)

Ağrı sendromları

• Kronik pelvik ağrı
• Pudendal sinir sıkışması (pudendal nöropati)
• Kas spazmları (hipertonik-gergin pelvik taban)

Pelvik Tabanı Oluşturan Dokuların Fonksiyonları Bozulduğunda Hangi Pelvik Bölge Dışı Hastalıklar Ortaya Çıkar?

Pelvik taban bozuklukları sadece pelvik bölgedeki organları etkilemez; beyin–bağırsak–mesane bağlantıları, sinir sistemi ve postüral mekanizma bağlantıları nedeniyle pelvik bölge dışında da şikayetler görülebilir.

Kas–iskelet sistemi problemleri

• Bel ağrısı (özellikle kronik ve tekrarlayan)
• Kalça, kuyruk sokumu (koksiks) sorunları
• Postür bozuklukları (lordoz, kifoz dengesizlikleri)
• Yürüme bozuklukları
• Kalça çevresi kaslarda gerginlik veya güçsüzlük

Sindirim sistemi sorunları

• Karında şişkinlik, gaz ve hazımsızlık (dispepsi) problemleri
• Beyin bağırsak ilişkili (fonksiyonel) bağırsak hastalıkları (ör. irritabl bağırsak sendromu, fonksiyonel kabızlık, fonksiyonel diyare)
• Yemek sonrası rahatsızlık hissi

Sinir sistemi problemleri

• Alt ekstremitelerde uyuşma, karıncalanma (özellikle pudendal sinir veya sakral sinir kökü etkilenirse)
• Refleks bozuklukları
• Nöropatik ağrılar (bacaklara, bele yayılan)

Psikolojik / psikiyatrik etkiler

• Anksiyete ve depresyon (özellikle idrar/gaita kaçırmaya bağlı sosyal izolasyon)
• Uyku bozuklukları
• Stresle artan ağrı algısı

Genel yorgunluk ve yaşam kalitesi düşüklüğü

• Sürekli ağrıya/inkontinansa bağlı yorgunluk ve bıkkınlık
• Günlük aktivitelerde ve özellikle seyhatlerde kısıtlanma
• Spor yapma kapasitesinde azalma

Pelvik Taban Hastalıkları Neden Olur?

Pelvik taban hastalıklarının oluşmasında birçok farklı neden rol oynayabilir. Bu nedenler zamanla kasların zayıflamasına, kontrol kaybına veya fazla kasılmasına, ya da pelvik bölgedeki diğer dokularda (sinirler, bağ dokusu, ligamanlar) hasarların oluşmasına yol açabilir. Ancak unutulmamalıdır ki her bireyde neden farklı olabilir ve çoğu zaman birden fazla etken bir arada rol oynar.

Travmatik / Mekanik Nedenler

Doğum travmaları

• Vajinal doğum sırasında pelvik kas, sinir ve bağ dokularının gerilmesi veya yırtılması
• Forseps/vakum gibi girişimsel aletlerin kullanıldığı doğumlar
• Uzun süren ikinci evre doğum
• 4 kg üstünde bebek doğumu

Cerrahi girişimler (Selim ya da malign sebepli)

• Rahim-yumurtalık ameliyatları
• Rektosigmoid ve anal veya ürolojik cerrahiler
• Kor bölgesinin bütünlüğünü bozan karın ameliyatları da (fıtık, abdominoplasti, ostomi açılması, sezeryan, laparotomi operasyonları vb.)

Pelvik bölgeye direkt travma

• Düşmeler,  kazalar

Kronik mekanik yüklenme

• Kronik öksürük (KOAH, astım), hapşurma
• Kronik kabızlık ve ıkınma
• Ağır kaldırma (mesleki veya spor kaynaklı)
• Uzun süre ayakta çalışma
• Gebelik
• Obezite
• İdrar ve dışkı tutma alışkanlıkları

Bağ dokusu zayıflığı

• Genetik kollajen/elastin yapısal bozukluklar (örn. Ehlers–Danlos sendromu)
• Yaşlanmaya bağlı elastikiyet kaybı
• Menopoz ve östrojen azalması

Nörolojik nedenler

• Pudendal sinir sıkışması
• Sakral sinir kökü lezyonları
• Multipl skleroz, omurilik yaralanmaları
• Diyabetik nöropati
• Nörodejenertaif hastalıklar (Parkinson hastalığı, multiple skleroz vb. )

Kas fonksiyon bozuklukları

• Hipotonik pelvik taban (kas güçsüzlüğü)
• Hipertonik pelvik taban (kas spazmı, gergin pelvik taban)
• Koordinasyon bozuklukları (relaksasyon eksikliği)

Hormonal ve metabolik faktörler

• Östrojen eksikliği (menopoz sonrası)
• Tiroid bozuklukları
• Obezite (intraabdominal basıncı artırır)
• Diyabet

Diğer risk faktörleri

• Sigara kullanımı (bağ dokusu zayıflığı + kronik öksürük)
• Pelvik radyoterapi
• Düşük fiziksel aktivite
• Psikolojik faktörler (stres, travma sonrası ağrı sendromları)

Pelvik Taban Hastalıklarında Tanı Nasıl Konulur?

• Hastanın detaylı öyküsü alınır ve fizik muayenesi rektal vajinal muayane dahil detaylıca yapılır
• Özellikli bağırsak fizyoloji testleri (Anorektal manometre, balon atım testi, kolon transit zamanı)
• Özellikli idrar fonksiyon testleri (Ürodinami, üroflowmetre testleri)
• Pelvik ultrasonografi, pelvik/perianal MR görüntülemeleri
• MR defekografi
• Endoanal/endorektal ultrasonografi
• Detaylı rektal ve pelvik taban kas muayenesi ile kaslara yönelik EMG ve biofeedback değerlendirmeleri
• Pelvik sinirlere yönelik tanı metodları- Anal EMG, MR nörografi

Pelvik Taban ve Bağırsak Sağlığı Ünitesi’nde Pelvik Taban Hastalıkları Nasıl Tedavi Edilir?

Eğitim ve yaşam tarzı düzenlemeleri

• Mesane ve bağırsak eğitimi (doğru şekilde idrar/gaita tutma–boşaltma alışkanlıklarının düzenlenmesi)
• Lifli beslenme ve yeterli sıvı alımı
• Kilo kontrolü
• Kabızlık ve ıkınmanın özel durumlarda azaltılması
• Ağır kaldırmaktan ve uzun süreli ayakta kalmaktan kaçınma
• Sigara bırakma (öksürük ve bağ dokusu zayıflığını azaltır)
• Stres yönetimi teknikleri (ilaç dışı terapiler)
• İnkontinasa yönelik yaşam tarzı değişiklikleri ve kıyafet önerileri
• Ped ya da anal tıkaç kullanım eğitimleri
• Transanal irrigasyon tedavileri

 Pelvik taban fizyoterapisi

• Kegel egzersizleri (kas kuvvetlendirme), ters Kegel egzersizleri (kas gevşetme)
• Biofeedback (kas aktivitesinin görsel/işitsel geri bildirimi ile eğitimi)
• Elektrostimülasyon (kas kontraksiyonunu destekleme)
• Manuel terapi (yüzeyel/derin pelvik kaslarda ve bağ dokularında gevşeme veya tetik nokta tedavileri)
• Nefes ve kor kas eğitimleri (diyafram–pelvik taban koordinasyonu eğitimi)
• İntrarektal balon eğitimi
• Sinir uyarıları (tibial sinir stimülasyonu, noninvaziv vagus sinir stimülasyonu)

Medikal tedaviler

• İdrar kaçırmada mesane kas gevşemesini artıran ilaçlar (antikolinerjikler, beta-3 reseptör agonistleri)
• Hormon tedavileri  (lokal vajinal krem veya tablet)
• Kabızlıkta osmotik-stimülan laksatif tedavileri
• Perianal bariyer kremler
• Ağrı yönetiminde analjezikler, nöropatik ağrı ilaçları
• Bağırsak motilite yavaşlatıcıları-lopermid, lomotil
• Lif preparatları
• Psikiyatrik destek amaçlı nöromodülatör ilaçlar (SSRI, SNRI vb)

Cerrahi tedaviler

• Prolapsus cerrahileri
• İdrar kaçırma cerrahileri
• Rektosel onarımları
• Nöromodülasyon (sakral sinir stimülasyonu) uygulaması
• Pelvik taban kaslarına botulinum toksin enjeksiyonları

Psikolojik destek ve cinsel terapi

• İdrar/gaita kaçırma, Kabızlık, prolapsus veya ağrılı cinsel ilişki sonrası gelişen psikolojik etkiler için klinik psikoterapi destekleri
• Çift terapisi
• Cinsel terapisi

Pelvik Taban Hastalıkları Tanı ve Tedavilerinde Multidisipliner Yaklaşım

Pelvik taban hastalıkları genellikle birden fazla sistemi etkilediği için, tanı testlerinin yapılması ve tedavi yöntemlerinin uygulanması farklı branşların birlikte çalışması ile daha da başarılı sonuçlar sağlar. Aşağıdaki bölümler pelvik taban hastalıklarının tedavisi için iş birliği içinde çalışan ana bölümlerdir.

• Üroloji
• Jinekoloji
• Gastroenteroloji
• Genel cerrahi-Kolorektal cerrahi
• Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon
• Psikoloji ve Psikiyatri
• Beslenme ve diyet
• Nöroloji

Bu iş birlikleri sayesinde hastaya özel, kapsamlı ve etkili bir tedavi süreci sunulabilir. Diğer birçok branştan da hastaya özel durumlarda konsültasyonlar istenebilir (nöroloji, beyin ve sinir cerrahisi, ortopedi vb.)

Bağırsak Sağlığı

Bağırsak sağlığı, sindirim sisteminin düzenli, dengeli ve ağrısız çalışması için kritik öneme sahiptir. Beyin–bağırsak ilişkili (fonksiyonel) sindirim sistemi hastalıkları cerrahi sonrası gelişen bağırsak fonksiyon bozuklukları ve beslenmeye bağlı sindirim sorunları multidisipliner bir yaklaşımla ele alınır.

Pelvik taban ve bağırsak sağlığı ünitesinde takip ve tedavisi yapılan bağırsak hastalıkları nelerdir?

Beyin–bağırsak ilişkili fonksiyonel bağırsak hastalıkları

• İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS)
• Fonksiyonel kabızlık
• Fonksiyonel diyare
• Fonksiyonel şişkinlik
• Opioid ilişkili kabızlık
• Fonksiyonel abdominal ağrı sendromu
• Anorektal hastalıklar
• Fekal inkontinans
• Fonksiyonel anorektal ağrı
• Levator ani sendromu
• Proktalji fugax
• Fonksiyonel defekasyon bozuklukları
• Dissinerjik defekasyon

Kolorektal cerrahi sonrası ve inflamatuar bağırsak hastalığı varlığında gelişmiş kompleks fonksiyonel bağırsak hastalıkları

• Perianal fistüllü Crohn hastalığı-pelvik taban sorunları
• İleal poşlu hastalar (IPAA – ileal poş-anal anastomoz sonrası takip)-pelvik taban sorunları
• Total kolektomili ve geçici/kalıcı stoması olan hastalar-pelvik taban fizyoterapileri
• Ostomi kapatılması sonrası bağırsak ve pelvik taban adaptasyonları
• Low Anterior Rezeksiyon Sendromu (LARS)
• Kolorektal kanser sonrası bağırsak fonksiyon bozuklukları

Bağırsak sağlığı için kullanılan tanı yöntemleri

• Ayrıntılı hasta öyküsü ve fizik muayene
• Gaita testleri (mikrobiyota analizi, kalprotektin, elastaz vb.)
• Lüzum halinde gastrointestinal sistem endoskopileri
• MR Defekografi
• Kolon transit zamanı ölçümü
• Gastrointestinal sistem fizyoloji testleri (Özofageal-Anorektal Manometre, 24 saatlik intralüminal impedans ve pH-metre ölçümü)
• MR enterografi, pelvik MR, perianal MR
• Endoanal ultrasonografi
• Gıda intolerans testleri
• Beslenme durumu değerlendirmesi (diyet analizi, BIA ölçümleri)
• Lapalı enema testi

Bağırsak sağlığı için verilen tedavi ve yönetim seçenekleri

Medikal tedaviler

• Motilite düzenleyici ilaçlar
• Antidiyareik veya laksatif tedaviler
• Ağrı modülasyonuna yönelik ilaçlar (nöromodülatörler)
• İnflamatuvar hastalık tedavileri
• Mikrobiyota destekleyici biyotik tedavi destekleri

Pelvik taban fizyoterapisi

• Kegel egzersizleri (kas kuvvetlendirme), ters Kegel egzersizleri (kas gevşetme)
• Biofeedback (kas aktivitesinin görsel/işitsel geri bildirimi ile eğitimi)
• Elektrostimülasyon (kas kontraksiyonunu destekleme)
• Manuel terapi (yüzeyel/derin pelvik kaslarda ve bağ dokularında gevşeme veya tetik nokta tedavileri)
• Nefes ve kor kas eğitimleri (diyafram–pelvik taban koordinasyonu eğitimi)
• İntrarektal balon eğitimi
• Sinir uyarıları (tibial sinir stimülasyonu, noninvaziv vagus sinir stimülasyonu)
• Stoma hemşiresi ile birlikte stoma bakımı önerileri ve parastomal herni önleme egzersizleri

Cerrahi yaklaşımlar

• Kolorektal cerrahlar eşliğinde planlanan fistül onarımları, stoma kapatma operasyonları ve LARS cerrahileri, kompleks pelvik taban cerrahileri
• Stoma cerrahileri

Klinik beslenme ve diyet desteği

• Diyetisyen eşliğinde kişiye özel beslenme planı
• Cerrahi sonrası erken bağırsak adaptasyonu destek programları

Psikolojik destek

• IBS ve kronik bağırsak hastalıklarında stres–semptom ilişkisini yönetmeye yönelik bilişsel davranışçı terapi-psikoloji desteği
• Kronik hastalıkla başa çıkma teknikleri

Bağırsak sağlığı tanı ve tedavilerinde multidisipliner yaklaşım

Bağırsak sağlığı alanında başarılı sonuçların elde edilmesinde ekip çalışması temel unsurdur. Pelvik Taban ve Bağırsak Sağlığı Ünitesinde;

• Kolorektal cerrah
• Gastroenterolog
• Pelvik taban fizyoterapisti
• Stoma ve yara bakım desteği sağlayan  hemşire
• Konsültan branş hekimleri ve uzman diyetisyen ve klinik psikolog ile
  birlikte, hasta için en uygun tanı ve tedavi planları oluşturur.

Bu iş birliği sayesinde hem kısa vadede semptom kontrolü hem de uzun vadede yaşam kalitesinin artırılması hedeflenir.