Emboli Nedir? Akciğer Embolisi Belirtileri Nelerdir?

Emboli, kan pıhtısı, yağ kürecikleri, doku enfeksiyonu veya kanser hücrelerinin atardamarda tıkanıklık oluşturmasıdır. Akciğer emboliside, genellikle bir kan pıhtısı nedeniyle bir veya daha fazla akciğer damarını tıkaması ve akciğerin bir kısmına kan akışının engellenmesidir. Akciğer embolisi hayati tehlikesi oldukça yüksek olan hastalıklar arasında yer almaktadır. 

Emboli Nedir?

Emboli, çoğunlukla pıhtılaşmış kan hücreleri başta olmak üzere, parçacık, sıvı veya gaz halindeki bir maddenin kan dolaşımında hareketi esnasında kan damarını tıkaması ve kan akışının engellenmesidir.

Kan akımıyla taşınarak dar bir damar yoluyla ilerleyemeyeceği bir noktada takılıp kalan bu hareketli kitleye ise embolus adı verilir. Oluşum kökenine bağlı olarak bu tıkayıcı parçacığın yapısı büyük bir çeşitlilik gösterir. En yaygın haliyle bacak toplardamarlarında oluşan bir kan pıhtısının koparak dolaşıma katılmasıyla ortaya çıksa da, tıbbi literatürde yağ kürecikleri, hava kabarcıkları veya nadiren de olsa tümör hücreleri ya da amniyotik sıvı gibi yabancı maddeler de damar tıkanıklığına yol açan birer emboli etkeni olarak tanımlanır.

Bu kritik durum, vücudun herhangi bir bölgesindeki damarları etkileme potansiyeline sahiptir. Fakat  sonuçları en ağır olanlar, akciğer (pulmoner emboli), beyin (felç) veya kalp (kalp krizi) gibi hayati organlara giden damarların tıkanmasıyla ortaya çıkar. Kan akışının kesilmesi damarın beslediği bölgede oksijen yetersizliğine (iskemi) neden olur ve bu durum hızlı müdahale gerektiren ciddi bir tıbbi acil durum teşkil eder.

Emboli Kimlerde Görülür?

Emboli, her yaş grubunda görülebilen bir durum olsa da, vücudun kan akış hızını yavaşlatan veya pıhtılaşma mekanizmasını bozan belirli faktörlere sahip kişilerde çok daha yüksek risk taşır. Özellikle modern yaşamın getirdiği hareketsizlik ve bazı tıbbi zorunluluklar bu riski tetikleyen unsurların başında gelir.

Emboli görülme riski en yüksek olan kişi grupları şunlardır:

• İleri Yaştaki Bireyler: Yaş ilerledikçe damar duvarlarının esnekliği azalır ve kan akışı yavaşlar. Bu doğal süreç, özellikle 60 yaş üzerindeki kişilerde pıhtı oluşumuna zemin hazırlar.
   
• Hareketsiz Yaşam Sürenler veya Uzun Süre Yatağa Bağımlı Kalanlar: Uzun süreli uçak ve araç yolculukları gibi bacakların sabit kaldığı durumlar veya ameliyat sonrası döneminde yatak istirahati mecburiyeti, kanın bacak damarlarında göllenmesine yol açarak emboli riskini artırır.
   
• Genetik Yatkınlığı Olanlar: Ailesinde damar tıkanıklığı veya pıhtılaşma bozukluğu öyküsü bulunan kişiler, yaşlarından bağımsız olarak risk grubundadır.
   
• Büyük Cerrahi Operasyon Geçirenler: Özellikle kalça, diz ve karın bölgesi ameliyatlarından sonra vücudun iyileşme mekanizması pıhtılaşmayı tetikleyebilir.
   
• Kanser Tedavisi Görenler: Bazı kanser türleri ve kemoterapi ilaçları, kanın kimyasal yapısını değiştirerek pıhtılaşma eğilimini önemli ölçüde artırabilir.
   
• Hamileler ve Yeni Doğum Yapan Kadınlar: Hamilelik döneminde bebeğin toplardamarlar üzerindeki baskısı ve hormonal değişimler pıhtı riskini yükseltir. Bu risk, doğumdan sonraki ilk 6 hafta boyunca da devam eder.
   
• Hormon Tedavisi ve Doğum Kontrol Hapı Kullananlar: Östrojen içeren ilaçlar, kanın pıhtılaşma faktörlerini etkileyerek emboli gelişimine neden olabilir.
   
• Kronik Hastalıkları Olanlar: Kalp yetmezliği, böbrek hastalıkları, varisler ve obezite gibi durumlar kan dolaşımının kalitesini bozarak pıhtı atma riskini tetikler.
   
• Sigara Kullanıcıları: Sigara içmek, damar yapısını bozarak kanın akışkanlığını azaltır ve pıhtılaşmayı kolaylaştırır.

Emboli Türleri Nelerdir?

Emboli kavramı, bir damarı tıkayan serbest dolaşan maddenin genel adı olduğundan, bu maddelerin fiziksel yapısına ve kökenine göre çeşitli tiplere ayrılır. Bu sınıflandırma, hem tıbbi tanı hem de tedavi stratejilerinin belirlenmesi açısından büyük önem taşır:

• Tromboemboli (Kan Pıhtısı Embolisi): En yaygın ve en tehlikeli emboli türüdür. Vücudun herhangi bir yerinde özellikle bacaklardaki derin damarlarda oluşan bir kan pıhtısının (trombüs) parçalanarak kan akışına katılmasıyla meydana gelir. Pulmoner emboli vakalarının neredeyse tamamı bu türden kaynaklanır.
   
• Yağ Embolisi: Genellikle uzun kemik kırıkları, ciddi travmalar veya büyük cerrahi operasyonlar özellikle lipoliz gibi yağ dokusuyla ilgili işlemler sonrasında oluşur. Bu durumlarda kemik iliği veya yağ dokusundan kopan yağ kürecikleri dolaşıma karışır ve damarları tıkar. Akciğer damarlarında tıkanıklığa yol açtığında solunum yetmezliğine neden olabilir.
   
• Hava (Gaz) Embolisi: Kan dolaşımına büyük miktarda hava kabarcığının girmesiyle oluşur. Derin su dalgıçlarında yüzeye hızlı çıkış sonucu veya bazı damar içi işlemler, kateterizasyonlar ve cerrahi operasyonlar sırasında yanlışlıkla hava girişine bağlı olarak görülebilir. Hava kabarcıkları, özellikle kalbin sağ tarafında köpüklenmeye yol açarak kanın pompalanmasını engelleyebilir.
   
• Amniyotik Sıvı Embolisi: Nadir görülen, ancak son derece ciddi bir gebelik komplikasyonudur. Doğum veya sezaryen sırasında anne karnındaki amniyotik sıvının, bebeğin hücreleri veya doku artıklarıyla birlikte annenin kan dolaşımına girmesi ve pulmoner arterleri tıkamasıyla ortaya çıkan bir emboli türüdür.
   
• Septik Emboli: Vücuttaki bir enfeksiyon odağından kopan bakteri veya iltihaplı doku parçalarının damar yolculuğu yapmasıdır. Bu tür emboli, tıkadığı damar yatağında yeni enfeksiyon odakları oluşturarak apse gelişimine neden olur.
   
• Tümör Embolisi: Kanser hücrelerinin veya tümör dokusunun küçük parçalarının ana kitleden ayrılarak kan akışına girmesi ve uzak organlardaki damarları tıkamasıdır. Bu durum, kanserin metastaz (yayılma) sürecinin bir parçasıdır.

Bu çeşitli emboli formları, tıkadıkları damarın türüne (arter veya ven) ve bulundukları organa göre farklı klinik tablolar yaratır.

Emboli Tanısında Uygulanan Testler Nelerdir?

Emboli şüphesiyle sağlık kuruluşuna başvuran bir hastada tanı süreci, semptomların hızla değerlendirilmesiyle başlar. Emboli belirtileri çoğu zaman kalp krizi veya zatürre ile karıştırılabildiği için, doktorlar ayırıcı tanı koymak amacıyla bir dizi ileri teknoloji test ve laboratuvar tetkikinden faydalanır.

Emboli tanısını kesinleştirmek için uygulanan temel yöntemler şunlardır:

Kan testleri (D-dimer testi)

Vücutta bir pıhtı oluştuğunda ve çözülmeye başladığında kanda D-dimer adı verilen bir protein parçacığı yükselir. Bu testin sonucunun normal çıkması, genellikle vücutta aktif bir pıhtı olmadığını gösterir ve emboli ihtimalini büyük oranda eler. Ancak yüksek çıkması her zaman emboli anlamına gelmez. Enfeksiyon veya cerrahi sonrası da yükselebilir, bu nedenle ileri görüntüleme ile desteklenmelidir.

Bilgisayarlı tomografi pulmoner anjiyografi (BTPA)

Günümüzde akciğer embolisi tanısında standart olarak kabul edilen yöntemdir. Hastaya damar yoluyla kontrast maddeli ilaç verilerek çekilen bu tomografide, akciğer arterlerinin üç boyutlu haritası çıkarılır. Kan akışının kesildiği veya pıhtının damarı tıkadığı bölgeler net bir şekilde izlenebilir.

Ventilasyon-perfüzyon (V/Q) sintigrafisi

BT anjiyografi için kullanılan kontrast maddeye alerjisi olan veya böbrek fonksiyonları düşük olan hastalarda tercih edilir. Bu testte, akciğerin hava alan kısımları ile kan giden kısımları karşılaştırılır. Eğer bir bölgeye hava giriyor ancak kan gitmiyorsa, bu durum güçlü bir emboli işaretidir.

Alt ekstremite doppler ultrasonografi

Akciğer embolilerinin %90’dan fazlası bacaklardaki derin ven trombozundan (DVT) kaynaklanır. Bacak damarlarının ses dalgalarıyla incelendiği bu test, pıhtının kaynağını bulmak ve yeni bir emboli riskini ölçmek için kritik önem taşır.

Ekokardiyografi (EKO)

Kalp ultrasonu olarak da bilinen bu yöntemle, embolinin kalbin sağ tarafında oluşturduğu basınç ve yüklenme incelenir. Özellikle hayati risk taşıyan büyük embolilerde, kalbin sağ karıncığının genişleyip genişlemediği bu testle anlaşılır.

Akciğer grafisi ve EKG

Bu yöntemler doğrudan emboliyi teşhis etmese de; nefes darlığı ve göğüs ağrısı yapan akciğer sönmesi, kalp krizi, sıvı toplanması vb. diğer sebepleri dışlamak için rutin olarak uygulanır.

Emboli Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Emboli tedavisindeki temel amaç, tıkanıklığa neden olan faktörü ortadan kaldırmak, dolaşımı en kısa sürede yeniden sağlamak ve bu süreçte organ hasarını minimize etmektir. Tedavi protokolü, embolinin kaynağına, hastanın genel sağlık durumuna ve tıkanıklığın derecesine göre kişiselleştirilir:

• Trombolitik Tedavi (Pıhtı Eritme): Eğer tıkanıklık bir kan pıhtısından kaynaklanıyorsa (tromboemboli), özel olarak formüle edilmiş ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar, vücudun doğal pıhtı çözme mekanizmasını hızlandırarak damar içindeki embolinin çözünmesini sağlar. Bu yöntem, özellikle erken aşamada uygulandığında yüksek başarı oranına sahiptir, ancak kanama riski nedeniyle yakından takip gerektirir.
   
• Antikoagülan Tedavi (Kan Sulandırıcılar): Bu tedavi, mevcut pıhtıyı çözmekten ziyade, yeni pıhtı oluşumunu engellemeyi ve mevcut pıhtının büyümesini durdurmayı hedefler. Özellikle altta yatan hiperkoagülabilite durumları devam ediyorsa kritik öneme sahiptir.
   
• Mekanik Tıkanıklık Giderme Girişimleri: Daha büyük veya hayati tehlike oluşturan emboli vakalarında cerrahi olmayan girişimler ön plana çıkar.
   
• Trombektomi/Embolektomi: Kateter adı verilen ince tüpler, kasıktan veya koldan girilerek tıkanıklık olan bölgeye ulaştırılır. Bu kateterler aracılığıyla pıhtı mekanik olarak parçalanır, vakumlanır veya özel cihazlarla yakalanıp dışarı çekilir. Bu yöntem özellikle büyük pulmoner emboli durumlarında hayat kurtarıcı olabilir.
   
• IVC Filtreleri: Eğer hastanın pıhtı oluşturma riski çok yüksekse ve kan sulandırıcı kullanamıyorsa, alt ana toplardamara bir filtre yerleştirilebilir. Bu filtre, bacaklardan gelen pıhtıların akciğerlere ulaşmasını fiziksel olarak engeller. Böylece gelecekteki bir emboli atağı riski azaltılmış olur.
   
• Destekleyici Tedavi: Emboli sonrası oluşan hasarı yönetmek esastır. Bu, solunum yetmezliği için oksijen desteği, dolaşım şoku için sıvı ve basınç düzenleyici ilaçlar kullanımını içerir. Tedavinin amacı, vücudun kendisini onarma sürecinde kritik organlara destek olmaktır.

Tedavi süreci, altta yatan emboli nedeninin tespit edilip kalıcı olarak yönetilmesiyle tamamlanır.

Pulmoner Emboli (Akciğer Embolisi) Nedir?

Akciğer embolisi;  kalbin sağ kanadından çıkan ve akciğere giden pulmoner arterler denilen damarların kan pıhtısı, hava ya da yağ ile tıkanması sonucu meydana gelen ani ve akut rahatsızlıktır. Hayati risk taşıyan hastalıkların başında gelmektedir. Sıklıkla damarların bir kan pıhtısıyla tıkanması sonucu oluşmaktadır. Daha az olarak hava ya da yağ embolisi sonucu da görülebilmektedir.

Bu durum, akciğerlerin hayati fonksiyonunu, yani kanın oksijenle yüklenmesi görevini doğrudan tehdit eder. Tıkanıklığa neden olan ve genellikle vücudun başka bir yerindeki pıhtıdan kopup gelen bu emboli parçası, kan dolaşımı aracılığıyla kalbin sağ tarafına ulaşır ve buradan da akciğer atardamarlarına (pulmoner arterler) geçerek damarı tıkar. Bu akut tıkanma sonucunda, akciğerin ilgili bölgesine kan akışı aniden kesilir, bu da o bölgede doku hasarına ve vücudun genelinde oksijen seviyesinin hızla düşmesine yol açar.

Bu nedenle, halk arasında "akciğere pıhtı atması" olarak bilinen akciğer embolisi, hızlı tanı ve acil tedavi gerektiren, yaşamı tehdit eden ciddi bir kardiyopulmoner durumdur. Pulmoner emboli vakalarının büyük çoğunluğunda neden, derin ven trombozundan kaynaklanan bir kan pıhtısı olsa da, daha seyrek görülen yağ veya hava emboli türleri de aynı kritik tabloyu oluşturabilir.

Akciğer Embolisi Nasıl Oluşur?

Akciğer embolisinin oluşmasında 3 ana sebep vardır.

• Damarların iç yüzünü saran endotel denilen bölümünde bir hasar meydana gelmesi
• Damarlarda staz denilen kan akışında bir durgunluk olması,
• Pıhtılaşma eğiliminin artmasıdır. Buna hiperkoagülabilite denmektedir.

Vücudun alt ekstremite denilen bacak ve ayak bölümlerinde ve daha sık olarak da karın bölgesinde bulunan toplardamarlarda bu 3 sebep sonucu, bir şekilde oluşan pıhtı kalbin sağ ventrikül denilen bölümüne gelir, buradan da pulmoner arterlerle akciğere ulaşarak emboliye neden olur.  Akciğerlere ulaşan pıhtı, boyutuna bağlı olarak sağda ya da solda birden fazla büyük ya da küçük damarları tıkayarak akciğerin o bölümündeki dolaşımı bozmaktadır. Akciğerde tıkanan damarlar ne kadar büyük olursa sonuçları o kadar şiddetli olmaktadır.

Bu üç temel risk faktörü, Virchow Triadı olarak da bilinir ve derin ven trombozu (DVT) gelişiminin zeminini hazırlar. Zira oluşan pıhtıların kaynağı genellikle bu yavaşlamış veya hasar görmüş toplardamarlardır. Bacakta veya pelvis bölgesindeki toplardamar sisteminde meydana gelen bu pıhtı, yerinden koptuğu anda artık bir serbest emboli adayıdır.

Kan akışına kapılarak önce alt kaval ven (vena kava inferior) üzerinden kalbin sağ kulakçığına, oradan sağ karıncığa geçer. Sağ karıncık, kanı pulmoner arterler yoluyla akciğerlere pompalamaya çalıştığında, pıhtı ya da diğer emboli materyali bu arterlerdeki dallanma noktalarında fiziksel olarak sıkışıp kalır. Pıhtının çapı ve damar çapı arasındaki oran, klinik tablonun ciddiyetini belirleyen temel unsurdur. Büyük bir emboli, ana pulmoner arterleri tıkayarak ani dolaşım durmasına yol açabilirken, daha küçük parçalar daha periferik yani çevresel damarları tıkayarak daha lokalize hasara neden olabilir.

Akciğer Embolisi Neden Olur?

Akciğer embolisinin oluşmasında damar iç yüzünün bozulması, staz ve  kanın pıhtılaşma eğiliminin artması bulunmaktadır.

Kalp damar hastalıkları pıhtı oluşma riskini artırmaktadır. Sürekli olarak ayakta kalarak çalışan meslek gruplarında varisler oluşmaktadır. Varisler de pıhtı riskini artırmaktadır.

Kanda pıhtılaşma oranını artıran bir takım ilaçlar bulunmaktadır.  Doğum kontrol ilaçları kandaki pıhtılaşma oranını yükseltebilmektedir.

Uzun süreler boyunca hareket etmeyen, ya da edemeyen yatağa bağımlı kişilerde veya uzun süreler boyunca yolculuk yapan kişilerde, örneğin 4 saati aşan yolculuklarda hareketsiz kalmak pıhtı oluşmasına ve emboliye sebep olabilmektedir.

Bazı ameliyatlardan sonra emboli riski oluşmaktadır. Örneğin karın bölgesi ameliyatları, bacakları ilgilendiren ameliyatlar ya da genel anestezi uygulanan ve uzun süre devam ameliyatlar sonucunda, ameliyat sonrası günlerde de emboli atağı oluşabilmektedir.

Yağ aldırma ameliyatları sonucunda yağ embolileri oluşabilmektedir.

Derin dalış yapan dalgıçlarda ise yüzeye hızlı çıkış yaptıklarında yağ ve ya hava embolileri gelişebilmektedir. Bu duruma vurgun yemek de denmektedir.

Kanser hastalarında özellikle akciğer kanserinde kan pıhtılaşma oranı yüksek olmaktadır ve akciğer embolisi görülme riski de yüksektir. Kemoterapi tedavisi gören kanser hastalrında pıhtı oluşma riski bulunmaktadır.

Genetik yatkınlıklar da kandaki pıhtılaşmayı artırabilmektedir.  Protein C, Faktör (V)  Leiden hastalığı, antitrombin III  gibi kanın pıhtılaşmasına sebep olan genetik faktörler de akciğer ambolisinin nedenleri arasına yer alabilmektedir.  Bu genetik yatkınlığa sahip kişiler kaç yaşında olursa olsun pıhtı gelişebilmektedir.

Sigara kullanımı ve aşırı kilo da yine akciğer embolisi sebepleri arasında yer almaktadır.

Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Belirtileri Nelerdir?

Akciğer damarı aniden tıkandığı zaman oradaki kan alışverişi ve oksijen alımı bozulmaktadır. Bu durum sonucunda hastada ani meydana gelen bir nefes darlığı, kalp çarpıntısı, öksürük ve bazen de kanlı balgam görülebilmektedir.

Pulmoner emboli belirtileri aşağıdaki gibidir;

• Ani ve şiddetli nefes darlığı
• Göğüs ağrısı (özellikle derin nefes alırken artan)
• Taşikardi (hızlı kalp atışı)
• Öksürük
• Kanlı balgam (Hemoptizi)
• Baş dönmesi veya bayılma (senkop)
• Aşırı terleme ve huzursuzluk

Bazen de akciğerin büyük ana damarlarından biri tıkanabilmektedir. Bu durumda göğüste çok şiddetli bir baskı ve bayılma da söz konusu olabilmektedir.

Göğüs duvarına yakın bir damarda pıhtı olduğunda batıcı bir ağrı oluşabilmektedir. Hasta derin bir nefes aldığında bıçak batıyormuş hissi uyandıran ciddi ağrılar yaşayabilmektedir. Bu gibi durumlarda mutlaka akciğer embolisi akla gelmelidir.

Her iki pulmoner arterin tıkanması ise ani kalp durmalarına ve ölümlere neden olabilmektedir. Bu nedenle pulmoner arter embolileri kalp krizi ile karışabilmektedir.

Akciğer Embolisi Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı koyarken en önemli noktalardan biri hasta hikayesin i iyi almak ve emboli ihtimalini düşünmektir. Emboli bulgularından olan nefes darlığı, öksürük, kanlı balgam ve yan ağrısı gibi diğer birçok göğüs hastalığında da ortaya çıkabilmektedir. Hastalığın hikayesi, ani ortaya çıkışı ve bulunan risk faktörleri pulmoner emboliyi işaret ediyorsa; yapılması gereken ilk şey basit bir kan muayenesidir.

Akciğer embolisinde D-dimer, ALT, AST parametreleri yükselmektedir. Ama kesin tanı için yeterli değildir. Akciğer embolisinin kesin tanısı kontrast madde yani ilaç verilerek emboli protokolünde çekilen akciğer tomografisi ile konmaktadır. Bu filmin sonucunda akciğerde hangi damarda bir pıhtı var belirlenmektedir. Pıhtının hangi damarlardan geldiğini bulmak içinse bacaklara doppler ultrason yapılmaktadır. Akciğer embolisinin kesin teşhisi konduktan sonra hastalığın durumuna göre bir tedavi planlanmaktadır.

Akciğer Embolisi Tedavisi Nasıl Yapılır?

Akciğer embolisinin hafif, orta ve ağır formları bulunmaktadır. Akciğer embolisinde tedavi, kan pıhtısının ilaçla çözülmesi, bir kateter ile parçalanması veya cerrahi olarak çıkarılmasından oluşmaktadır.

Hafif bir akciğer embolisi durumunda, tedavi olarak antikoagülanlar adı verilen kan sulandırıcı ilaçlar genellikle yeterlidir. Komplikasyon riski düşükse, hastalar bazen ayaktan (evde) tedavi edilebilir.

Ağır formda akciğerin her iki ana arteri tıkanmıştır. Hastada ani bir şok tablosu oluşmuştur. Dolaşım bozukluğu ve oksijen yetersizliği de olan hastalar yoğun bakım şartlarında tedavi edilmektedirler. Akut ve şok tablosu ile gelen hastalarda fibrinolitik denilen damarları tıkayan pıhtıların eritilmesi sağlayan ilaç tedavileri uygulanmaktadır. Ağır durumlarda embolektomi denilen cerrahiler de uygulanabilmektedir. Bu ameliyatı kalp ve damar cerrahları pıhtıları temizlemek için nadiren yapmaktadır. Hangi tedavinin uygulanacağına hastanın risk faktörleri değerlendirilerek hekimler karar vermektedir.

Heparin tedavisi de akciğer embolisinde kullanılan tedaviler arasında yer almaktadır. Heparin tedavisi kandaki pıhtılaşmayı ve yeni pıhtıların oluşması engellemektedir fakat damarı tıkayan pıhtıyı eritmez. Kullanılan ilaçların kan sulandırma dereceleri farklı olmaktadır. Bunların takibi ise yine laboratuvar tetkikleri ile sağlanmaktadır.

Uygulanan kan sulandırıcı ilaçlar yeni pıhtıların oluşmasını engellemek için yapılmaktadır.

Var olan pıhtıyı eriten ise vücudun kendi fibrinolitik mekanizmasıdır. Vücut ilk 24 saat içinde faaliyete geçerek var olan pıhtıyı eritme sürecini başlatmaktadır.

Emboli ve Akciğer Embolisi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular 

Emboli ne demek? Emboli nedir ve neden olur?

Emboli, temel olarak dolaşım sisteminde yani kan veya lenf damarlarında ilerleyen ve daha sonra çapı dar bir damara takılarak kan akışını mekanik olarak kesintiye uğratan herhangi bir yabancı materyali tanımlar. Bu materyal, damar içinde hareket ettiği için gezgin bir tıkaç görevi görür. En sık karşılaşılan emboli tipi, derin damar sisteminden kopan pıhtılardır (tromboemboli). Pıhtılaşmamış maddeler veya kanser hücreleri, enfeksiyon odakları gibi patolojik doku parçaları da bu tanım kapsamına girer. Bir embolinin damarı tıkadığı an, o damarın beslediği doku oksijensiz kalır. Bu durumun ciddiyeti tıkanan damarın yerine ve embolinin büyüklüğüne göre değişir. Dolayısıyla, emboli genel bir tıkanma mekanizmasını ifade ederken, konulduğu yer pulmoner emboli veya serebral emboli gibi hastalığın spesifik adını belirler.

Emboli tehlikeli mi?

Evet, emboli çok tehlikeli bir durumdur ve altta yatan neden ile tıkadığı yere bağlı olarak yaşamı tehdit edici olabilir. Özellikle akciğerlere ulaşan pulmoner emboli veya beyin damarlarını tıkayan serebral emboli, organ fonksiyonlarının ani kaybına yol açabilen akut acil durumlardır.

Emboli olduğu nasıl anlaşılır?

Bir kişinin emboli yaşadığını anlamanın en somut yolu, özellikle istirahat halindeyken aniden ortaya çıkan ve açıklanamayan bir nefes darlığına, derin nefes alırken bıçak saplanır gibi hissedilen göğüs ağrısının eşlik etmesidir. Eğer bu tabloya bacakta tek taraflı şişlik, kızarıklık veya hassasiyet eşlik ediyorsa bu durum vücudun bir pıhtı kriziyle karşı karşıya olduğunun en güçlü klinik sinyalidir.

Emboli iyileşir mi?

Erken teşhis ve doğru tedavi protokolü ile emboli tamamen iyileşebilen bir hastalıktır. Vücut kan sulandırıcı desteklerle pıhtıyı zamanla kendi içinde parçalayarak damar yolunu yeniden açabilir. İyileşme sürecinin başarısı, tıkanıklığın boyutuna ve hastanın tedavi sonrası yaşam tarzında pıhtılaşmayı önleyecek disiplini ne kadar koruduğuna bağlıdır.

Emboli tedavi edilmezse ne olur?

Embolinin tedavi edilmemesi, akciğer atardamarlarındaki basıncın kalıcı olarak yükselmesine ve sağ kalp yetmezliği olarak bilinen kronik tromboembolik pulmoner hipertansiyon tablosunun gelişmesine neden olur. Bu durum hastanın yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürmekle kalmaz, vücudun oksijen seviyesini sürekli düşük tutarak tüm organların yavaş yavaş iflas etmesine zemin hazırlayabilir.

Hamilelikte emboli riski artar mı?

Gebelikte vücudun pıhtılaşma mekanizması, doğumu bir kanama krizi olmaktan korumak amacıyla doğal olarak değişir ve bu durum kanın pıhtılaşma eğilimini yaklaşık beş kat artırır. Büyüyen bebeğin pelvis bölgesindeki toplardamarlara baskı yaparak kanın bacaklardan kalbe dönüşünü zorlaştırması, hamilelik sürecinde ve doğumdan sonraki ilk haftalarda emboli riskini belirgin bir faktör haline getirir.

Çocuklarda emboli görülür mü?

Çocuklarda emboli vakaları yetişkinlere kıyasla oldukça nadir olsa da tamamen imkansız değildir. Genellikle altta yatan ciddi bir kronik hastalık, doğuştan gelen kalp kusurları veya uzun süreli hastane yatışlarında kullanılan merkezi damar kateterleri bu durumu tetikleyebilir. Çocuk bünyesi yetişkinlerden farklı bir pıhtılaşma dengesine sahip olduğu için bu yaş grubunda görülen emboliler genellikle çok daha spesifik klinik tablolara işaret eder.

Pulmoner emboli düzelir mi?

Pulmoner embolinin düzelme potansiyeli, tıkanıklığın büyüklüğüne ve tedaviye başlanma hızına doğrudan bağlıdır. Küçük ve orta çaplı emboli vakalarında uygun tedavilerle pıhtının çözünmesi ve hastanın tamamen iyileşmesi mümkündür. Fakat ana akciğer damarlarını tıkayan büyük hacimli bir emboli durumunda, dolaşım şoku ve ani kalp durması riski yüksek olduğundan, hızlı bir müdahale gerekebilir ve bu durumdaki tam iyileşme, zamanında yapılan agresif tedaviye bağlıdır.

Akciğere pıhtı attığını nasıl anlarız?

Bir kişinin akciğerine emboli attığını anlamanın yolu, genellikle aniden gelişen ve açıklanamayan bir dizi fiziksel belirtinin ortaya çıkış şekliyle olur. En belirgin işaretler nefes almada ani zorlanma, nefes darlığı ve genellikle derin nefesle kötüleşen keskin göğüs ağrısıdır. Bu belirtilere sıklıkla çarpıntı, kontrol edilemeyen öksürük eşlik edebilir ve çok ciddi vakalarda, oksijen eksikliği nedeniyle baş dönmesi veya bilinç kaybı dahi yaşanabilir.

Pulmoner emboli hangi testlerde çıkar?

Pulmoner emboli teşhisi, şüphelenilen klinik tabloyu doğrulamak için çeşitli laboratuvar ve görüntüleme testlerinin kombinasyonuyla konulur; en kritik ve kesin tanı koyan test, damar içerisine kontrast madde verilerek yapılan BT anjiyografidir (pulmoner anjiyografi), çünkü bu yöntem akciğer damarlarındaki pıhtıyı doğrudan gösterir. Ayrıca pıhtı varlığını desteklemek için kanda D-dimer seviyesinin kontrol edilmesi yaygındır, zira bu değer yükselmişse pıhtılaşma ve çözünme sürecinin aktif olduğu düşünülür. D-dimer tek başına kesin tanı koydurmaz, bu nedenle görüntüleme yöntemleri esastır.

Emboli ve pıhtı aynı şey mi?

Hayır, emboli ve pıhtı (tromboz) temelde aynı şey değildir fakat yakından ilişkilidirler. Pıhtı, damar içinde sabit bir şekilde oluşmuş halidir ve hareketsizdir, ancak emboli, bu sabit pıhtıdan bir parçanın koparak kan akışına katılmasıyla oluşan hareketli tıkaçtır. Pıhtı genellikle embolinin kaynağıdır.

Akciğer embolisi tedavisi ne kadar sürer?

Akciğer embolisinin tedavisi en az 6 ay boyunca devam etmektedir. Hastalığın şiddeti ve yoğunluğuna göre bu tedavinin bir bölümü hastanede de olabilmektedir.  Kişinin genetik olarak yatkınlığının olduğu durumlar mevcut ise (Protein C, Faktör (V) Leiden hastalığı, antitrombin III gibi) hasta hayatı boyunca kan sulandırıcı ilaçlar kullanmak durumda kalabilir.

Akciğer embolisi iyileşir mi?

Akciğer embolisi büyük bir tıkanıklıkla ağır formda meydana gelmemişse iyileşme oranı çok yüksektir. Akciğer embolisi sonrasında tedavi düzgün bir şekilde uygulanmalı ve düzenli kontroller mutlaka yaptırılmalıdır.

Akciğer embolisi tekrar eder mi?

Akciğer embolisine sebep olan faktörler ortadan kaldırılmazsa ve tedavi düzgün bir şekilde yapılmazsa pıhtı tekrar oluşabilir. Tekrar pıhtı oluşmasını engellemek adına kan sulandırıcı ilaçlar en az 6 ay süreyle kullanılmaktadır. Tedavinin düzgün bir şekilde uygulanması ve düzenli doktor kontrolleri hastalığın tekrar etme riskini de azaltmaktadır.

Akciğer embolisi geçirenler nelere dikkat etmeli?

Akciğer embolisi hayati tehlikesi yüksek olan ve tekrarlama olasılığı olan bir hastalıktır. Akciğer embolisi geçirenlerin dikkat etmesi gerekenler şunlardır:

• Tedavi için verilen kan sulandırıcı ilaçlar düzenli olarak kullanılmalıdır.
• Fazla kilolar pıhtı riskini artırdığı için kilo olması gereken fazla olmamalıdır.
• Kalp ve pıhtılaşma sistemi hastalıkları için erken aşamada tedavi olunmalıdır.
• Damar sağlığı akciğer embolisinden korunmada önem taşımaktadır. Düzenli egzersiz yapmak ve sağlıklı beslenmek damar sağlığını korumaktadır.
• Uzun süre hareketsiz kalarak çalışan ya da seyahat eden kişiler mutlaka yeterince su içmeli, her saat başı oturduğu yerden ayağa kalkıp yürümeli ve bacaklarını hareket ettirmelidir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."