Enkoprezis (Dışkı Kaçırma) Nedir? Neden Olur?

Enkoprezis (dışkı kaçırma), gelişimsel olarak tuvalet eğitimini tamamlamış çocuklarda (genellikle 4 yaş ve üzeri), herhangi bir fiziksel engel veya organik hastalık olmaksızın, dışkının giysilere ya da uygunsuz alanlara istemsiz veya kasıtlı olarak bırakılması durumudur. Tıbbi literatürde bu tanının konulabilmesi için, problemin en az üç ay boyunca, ayda en az bir kez tekrarlaması beklenir. Tekrarlayan dışkı kaçırma probleminin tedavi edilmesi gereklidir. Çocuklarda görülen bu durumun tedavi edilmemesi, ilerleyen süreçlerde öz güven kaybına ve sosyal fobiye neden olabilir. Tedavi edilmediğinde ilerleyen yaşlarda da dışkı kaçırma sorunu devam edebilir.

Enkoprezis (Dışkı Kaçırma) Nedir?

Enkoprezis, tuvalet kontrolünü kazanmış genellikle 4 yaş üzeri bir çocuğun, gelişimsel düzeyine uygun olmayan yerlere (çamaşır, kıyafet, çarşaf, yer vb.) tekrarlayan şekilde dışkı bırakmasıdır. Bu durum genellikle bir davranış bozukluğu değil; bağırsağın son kısmındaki sinirlerin duyarsızlaşmasıyla oluşan, fizyolojik bir kontrol kaybıdır.

Teşhis edilen bu problemde çocuk, dışkısının geldiğini hissetmeyebilir veya sızıntı şeklinde gerçekleşen bu eylemin farkına varamayabilir. Temelde kronik kabızlık-tutma-sızdırma döngüsüyle görülen enkoprezis, tıbbi destek ve doğru yaklaşımla tamamen çözülebilir bir sağlık sorunudur.

Enkoprezis Türleri Nelerdir?

Enkoprezis, farklı türlerde ortaya çıkabilir. Bu türler genellikle hastalığın ortaya çıkma nedenine ve belirtilerine göre değerlendirilir. Hastalığın türüne bağlı olarak kişiye uygulanacak tedavi yöntemleri de değişkenlik gösterebilir. Bu nedenle enkoprezis tanı kriterleri detaylı bir şekilde değerlendirilmelidir.

Enkoprezis türleri aşağıdaki gibidir;

• Retansif enkoprezis
• Non - retansif enkoprezis
• Primer enkoprezis
• Sekonder enkoprezis

Retansif enkoprezis

Retansif enkoprezis, kabızlık problemi ile görülen bir türdür. Kabızlık yaşayan çocuklar, dışkı yaparken zorlanmaya başlar. Çocuğun canı acıdığı için ise ilerleyen süreçlerde dışkı tutma alışkanlığı oluşur. Uzun süre dışkının tutulması ise şiddetli karın ağrısına neden olur. Bir süre sonra ise dışkı kaçırma problemi ortaya çıkar.

Non-retansif enkoprezis

Non - retansif enkoprezis, çocuğun tuvalet alışkanlığı ile alakalı bir durumdur. Bu türde kişide kabızlık gibi problemlere rastlanmaz. Çocuklar tuvalete gitmek istemeyebilir ve bunun altında yatan farklı nedenler görülebilir. Özellikle strese bağlı olarak bu durum ortaya çıkabilir. Bu gibi durumlarda istemsizce dışkı kaçırma sorunu meydana gelir.

Primer ve sekonder enkoprezis

Primer enkoprezis, çocukların tuvalet alışkanlığı kazanmaması nedeni ile ortaya çıkar. Tamamen öğrenme ve eğitim süreci ile alakalıdır. Bu nedenle çocuklarda idrar ve dışkı kaçırma problemi görülür. Sekonder enkoprezis, stres ya da travma kaynaklı olarak ortaya çıkabilir. Çocuğun ilgisiz kalması, şehir ya da okul değişiklikleri vb. nedenlere bağlı olarak davranış bozukluğu yaşanabilir. 

Enkoprezis Neden Olur?

Enkoprezis, genellikle kabızlık nedeni ile çocukların dışkı tutmasına bağlı olarak oluşum gösterir. Aynı zamanda psikolojik etkiler ve travmatik süreçler de bu duruma neden olabilir. Öte yandan çocuklara tuvalet eğitiminin verilmemesi de enkoprezis oluşum nedenleri arasında yer alır. Enkoprezis nedenleri arasında çevresel faktörler de yer alır.

Dışkı kaçırma nedenleri şunlardır;

• Tuvalet tutma alışkanlığı
• Kabızlık
• Stres
• Tuvalet eğitiminin tamamlanmaması
• Makat çatlağı
• Dışkı yaparken ağrı hissi

Enkoprezis için Risk Faktörleri Nelerdir?

Dışkı kaçırma probleminin en önemli risk faktörü, kronik kabızlıktır. Kronik kabızlık nedeni ile dışkı, bağırsakta birikmeye başlar. İlerleyen süreçte biriken dışkı sertleşir ve kişinin tuvaletini yaparken zorlanmasına neden olur. Bu durumda özellikle çocuklar, tuvalete gitmekten kaçınmaya başlar. İlerleyen süreçte ise dışkının vücuttan atılması gerektiği için enkoprezis oluşumu görülür. 

Hastalığın diğer bir risk faktörü ise yanlış tuvalet eğitimidir. Doğru tuvalet eğitimi verilmediğinde ve bez kullanımı bırakıldığında, tuvalet tutma alışkanlığı oluşur. Bu nedenle çocuk altına kaçırmamak için hem idrarını hem dışkısını tutmaya başlar. İlerleyen süreçte ise çocuklarda idrar kaçırma ve enkoprezis problemi ortaya çıkar. Stres de hastalığın en önemli risk faktörleri arasında değerlendirilir.

Enkoprezis Belirtileri Nelerdir?

Enkorprezis, çocuklarda dışkı kaçırma ile belirti verir. Bu süreçte hem fiziki hem ruhsal bazı işaretler görülebilir. Çocukların çamaşırında gün içerisinde lekelenmeler görülebilir. Aynı zamanda çocuk stresli ve keyifsiz görünebilir.

Enkoprezis (dışkı kaçırma) belirtileri şunlardır;

• Karın ağrısı
• Karın bölgesinde şişkinlik
• Kabızlık
• Dışkının sert olması ve tuvalet yaparken zorlanma
• Tuvalete gitmekten kaçınma
• Çamaşırdan kötü koku gelmesi

Enkoprezis Çocuklarda Nasıl Fark Edilir?

Çocuklarda dışkı kaçırma durumu, kötü koku ve çamaşırda lekelerin görülmesi ile fark edilir. Dışkı kaçırıldığında genellikle rahatsız edici bir koku meydana gelir. Çocuk, bu durumdan rahatsız olarak sürekli çamaşırını ya da kıyafetini çekiştirebilir. Aynı zamanda çocuklar, bu durumda keyifsiz ya da sinirli olabilir. Çocuğun davranışlarının ve tuvalet sürecinin takibi ile durumun fark edilmesi mümkündür. 

Enkoprezis Tanısı Nasıl Konur?

Hastalara tanı konulması için öncelikle fiziki muayene gerekir. Fiziki muayenede klinik bulgular değerlendirilir ve hastadan bazı testler talep edilebilir. Kabızlık probleminin olup olmadığı hakkında bilgi alınır. Daha sonrasında ise karın muayenesi yapılır. Karın muayenesi, dışkı birikimi olup olmadığının değerlendirilmesine yardımcıdır. Hastanın makat bölgesinin de değerlendirilmesi gerekli olabilir. Bunun için ise anorektal manometri testi yapılabilir.

Enkoprezis ile Karışabilen Diğer Durumlar Nelerdir?

Dışkı kaçırma problemi bazen farklı sağlık problemleri ile karıştırılabilir. Özellikle ishal gibi bağırsak problemleri, dışkı kaçırmaya neden olabilir. Fakat enkoprezis, genellikle kronik kabızlığa ve bazı psikolojik etkilere bağlı olarak oluşum gösterir. Bu hastalık türlerinin birbirinden ayırt edilebilmesi için ise tanı kriterlerinin değerlendirilmesi gereklidir.

Enkoprezis ile karışabilen diğer durumlar aşağıdaki gibidir;

Basit kabızlık

Basit kabızlık, enkoprezis ile en sık karıştırılan problem olarak bilinir. Fakat basit kabızlık geçicidir ve genellikle dışkı kaçırma gibi belirtileri yoktur. Fakat uzun süreli kabızlık yaşanması bir süre sonra kronik hale gelebilir. Kronik kabızlık ise enkoprezis oluşumuna neden olur. Her kabızlık probleminde enkoprezis oluşumu söz konusu değildir.

İshal ve diğer bağırsak sorunları

İshal, genellikle kişilerin dışkı kaçırmasına yol açar. Bu nedenle de enkoprezis ile karıştırılma ihtimali oldukça yüksektir. Özellikle huzursuz bağırsak sendromu gibi hastalıklar, bu süreçte enkoprezis ile sıklıkla karıştırılır. Bu hastalık türlerinin ayırt edilebilmesi için ise kişide görülen belirtiler değerlendirilir ve ayırıcı tanı yöntemlerine başvurulur. Enkoprezis özellikle kabızlık nedeni ile ortaya çıkan bir problem olduğu için ayırt edilmesi kolaylaşır.

Nörolojik hastalıklara bağlı dışkılama sorunları

Bazı nörolojik hastalık türlerinde, dışkı kaçırma belirtileri vardır. Bu nedenle de nörolojik hastalıklar, enkoprezis ile karıştırılabilir. Kişiye doğru tedavinin uygulanması için bu durumun daha detaylı bir şekilde değerlendirilmesi gerekir. Nörolojik değerlendirmeler ile durum değerlendirmesi gerçekleşir. Böylelikle enkoprezis ile nörolojik hastalıklar ayırt edilebilir.

Gelişimsel ve davranışsal bozukluklara eşlik eden tuvalet sorunları

Gelişimsel ve davranışsal bozukluklar nedeni ile çocuklarda tuvalet problemleri görülebilir. Bu gibi durumlarda tuvalet eğitim sürecinde sorunlar yaşanması mümkündür. Kişilerde dikkat eksikliği, odaklanma problemleri ve dalgınlık ortaya çıkar. Bu tür tuvalet problemlerinde dışkı kaçırmaya ek olarak çocuklarda enürezis nokturna yani gece altını ıslatma problemi de ortaya çıkar. Ortaya çıkan belirtiler, hastalıkların ayırt edilmesine yardımcıdır.

Enkoprezis Tedavisi Nasıl Yapılır?

Enkoprezis tedavisi genellikle kabızlık sorununun çözülmesi ile gerçekleştirilir. Bağırsakta dışkı birikimi varsa dışkı boşaltılır ve bağırsak temizlenir. Çocuklara lifli gıdalar ve tuvalet eğitiminin verilmesi de oldukça önemlidir. Çocuğun yaşadığı bu problem, psikolojik nedenlere bağlı olarak ortaya çıkabilir. Bu durumda ise psikolog seansları ile tedavi sağlanabilir.

Enkoprezis Tedavisinde Hangi Uzmanlık Alanları Rol Alır?

Enkoprezis tedavisinde multidisipliner yaklaşım oldukça önemlidir. Bu nedenle de birden fazla uzman hekimin görüşüne başvurulur ve bu doğrultuda tedavi sürecine başlanır. Çocuk sağlığı ve hastalıkları alanı, hastanın ilk değerlendirmelerini gerçekleştirir. Daha sonrasında gerekli olması halinde çocuk gastroenteroloji uzmanlarının görüşüne başvurulur. Bazı hastalarda ise psikologlar ve psikiyatristler sürece dahil edilir.

Enkoprezis Ne Kadar Sürede Düzelir?

Enkoprezis probleminin tamamen düzelmesi ortalama olarak birkaç ay sürer. Hastalığın altında yatan temel probleme bağlı olarak ise bu süre kısalabilir. Bazı sağlık sorunlarının tedavisi uzun sürebileceği için enkoprezisin iyileşme süresi de uzar. Çocuğun genel sağlık durumu, hastalıkları ve psikolojisi bu süreci direkt olarak etkiler. Bu dönemde çocukların tedaviye ek olarak psikolojik destek alması da gerekebilir.

Enkoprezis Önlenebilir mi?

Enkoprezis önlenebilen bir hastalık türüdür. Bu durumun önlenmesi için öncelikle çocuklara tuvalet alışkanlığının kazandırılması gerekir. Kabızlık problemi yaşanması halinde ise çocuğun tuvalette zorlanması önlenmelidir. Bunun için ise lifli gıda tüketimine ağırlık verilebilir. Aynı zamanda çocuğun ruh halinde değişimlerin olup olmadığına da dikkat edilmelidir. Enkoprezis problemine dair belirtiler görüldüğünde, dışkı kaçırma tedavisi için doktora danışılmalıdır.

Enkoprezis ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Enkoprezis teşhisi için hangi testler yapılır?

Bazı kişilerde makat çatlağı nedeni ile dışkı kaçırma problemi görülebilir. Kişilere enkoprezis tanısının konulabilmesi için ise kolonoskopi gerekli olabilir. Bu süreçte farklı tanı yöntemlerine de başvurulur. Tanı konulduktan sonra ise tedavi planlaması gerçekleştirilir.

Enkoprezis ile kabızlık arasında nasıl bir ilişki vardır?

Kabızlık, kişinin tuvaletini yaparken zorlanmasına ya da yapamamasına neden olur. Bu süreç, iki farklı şekilde enkoprezis oluşumunu tetikler. Kabızlık nedeni ile bağırsakta dışkı birikmesi meydana gelir. Bir süre sonra ise biriken dışkının vücuttan atılması gerekir ve dışkı kaçırma problemi ortaya çıkar. Kabızlığın bu problemdeki diğer etkisi ise psikolojiktir. Çocuklar, kabızlık problemi yaşarken tuvalette ağrı ve acı hissi yaşar. Bu durumun tekrar yaşanmasına dair korku oluşması ise çocuğun tuvaletini tutmasına ve bir süre sonra ise altına kaçırmasına yol açar.

Enkoprezis çocuğun isteyerek yaptığı bir durum mudur?

Hayır, çocuklar bilerek dışkı kaçırmaz. Bu durum; stres, korku ve tuvalet alışkanlığına bağlı olarak ortaya çıkar. Çocuk tuvalet alışkanlığı kazanmadığında tuvalete gitmez. Böylelikle istemeden altına kaçırır. Psikolojik etkenlerde de aynı durum ortaya çıkar. Bilinçli olarak yapılan bir davranış değildir.

Enkoprezis hangi yaş grubunda daha sık görülür?

Enkoprezis özellikle 4 - 6 yaş aralığındaki çocuklarda daha sık görülen bir sağlık problemidir. Daha erken yaşlarda bu durumun görülmesi, henüz tuvalet alışkanlığının kazanılmamasına bağlı olarak fark edilemeyebilir. Okul dönemindeki çocuklarda da bu durumun görülme riski daha yüksek olarak bilinir.

Enkoprezis tedavi edilmezse ne olur?

Enkoprezis tedavi edilmediği takdirde dışkı kaçırma sorunu devam eder. Bu problem ise kişinin yaşamını olumsuz yönde etkiler. Sürekli olarak dışkı kaçırmak, okul döneminde akran zorbalığına yol açabilir. İlerleyen süreçlerde kişi yalnızlaşmaya başlar ve depresyon riski artış gösterir. Sosyal fobi oluşumu, hayattan zevk alamama gibi ruhsal problemler de ortaya çıkar. Bu durumun tedavi edilmemesi sadece sosyal açıdan sorun teşkil etmez. Bir süre sonra bağırsak sağlığı bozulabilir. Hijyen açısından da zorlayıcı bir durumdur.

Enkoprezise hangi bölüm bakar?

Enkoprezise belirtilerine bağlı olarak çocuk hastalıkları bölümünden randevu alınması mümkündür. İlk muayene çocuk hastalıkları bölümünde gerçekleştirilir. Gerekli olması halinde ise hasta, çocuk gastroenteroloji bölümüne sevk edilir. Bazı hastalarda ise psikolojik destek gerekli olabilir.

Enkoprezis psikolojik bir sorun mudur, fiziksel bir sorun mudur?

Enkoprezis hem psikolojik hem de fiziksel bir sorundur. Psikolojik etkenlere bağlı olarak tuvaletini tutma, tuvalete gitmekten kaçınma ve dışkı ya da idrar kaçırma problemleri ortaya çıkabilir. Aynı zamanda makat çatlağı ya da huzursuz bağırsak sendromu gibi hastalıklar da bu durumun ortaya çıkmasına neden olur.

Enkoprezis tedavisi ne kadar sürer?

Dışkı kaçırma tedavisi ortalama olarak bir ay sürer. Fakat hastalığın altında yatan nedene bağlı olarak bu sürenin uzaması ya da kısalması mümkündür. Öncelikle altta yatan sorunun tedavi edilmesi gereklidir. Eğer çocuğa tuvalet alışkanlığı kazandırılmamışsa bu durumun düzeltilmesi gerekir. Bazı çocuklarda bu süre birkaç aya kadar uzayabilir.

Enkoprezis tekrarlar mı?

Enkoprezis problemi tekrarlayabilir. Özellikle kronik kabızlık durumunun tedavi edilmemesi halinde bu durumun tekrar oluşum göstermesi mümkündür. Çocuklara tuvalet eğitiminin verilmemesi de dışkı kaçırma sorununun tekrarlamasına yol açabilir. 

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."