Hipofiz Bezi Tümörü Nedir? Hipofiz Bezi Tümörü Belirtileri ve Tedavisi

Vücutta bütün yaşamsal fonksiyonları kontrol eden iki temel sistem vardır. Bu iki üst kontrol merkezinden biri merkezi sinir sistemi diğeri ise endokrin yani hormonal sistemdir. Aslında hormon bezleri vücutta dağınık olarak bulunur ancak büyük oranda bu hormon bezlerinin üst kontrolü beyindeki hipofiz bezinden yapılır. Hipofiz bezi 8 ayrı hormon salgılayarak vücuttaki diğer hormon bezlerinin çalışmasını kontrol eder. Hipofiz bezinde oluşan tümörler bulundukları bölgede yarattıkları soruna göre belirti verebileceği gibi, salgılanan 8 ayrı hormonun etkilerine göre de belirti verebilmektedir.

Hipofiz Bezi Nedir?

Hipofiz bezi beynin içinde, görme sinirlerinin hemen altında yerleşmiş olan normalde 1 gram ağırlığında küçük bir bezdir. Hipofiz bezinin boyutları küçük olsa da, vücuttaki işlevi çok önemlidir. Yaşamsal öneme sahip faaliyetler sürdüren hipofiz bezinin çalışması durursa, kısa süre içinde ölümle sonuçlanacak ağır tablolar yaşanabilir. Tüm beyin tümörleri içerisinde hipofiz tümörleri yüzde 5-10 oranında görülmektedir.

Hipofiz bezi tümörleri hem kadınlarda hem erkeklerde görülebilmektedir. Nadiren çocuklarda da görülebilir. Hormonal faaliyetlerin daha fazla olmasından dolayı etkileri kadınlarda daha fazla ortaya çıkar. Erkeklerde hormonal faaliyetler daha az olduğu için erkeklerde görülen tümörler genellikle daha geç teşhis edilir ve daha büyük tümörlerdir.

Hipofiz Bezi Tümörü Nedir?

Hipofiz bezi tümörü, hipofiz bezinde büyümeye başlayan, çoğu hipofiz adenomları adı verilen iyi huylu glandüler olan beyin tümörleridir. Kanserli olmasalarda hipofiz fonksiyonunu etkileyerek yorgunluk, kemik ve kas güçsüzlüğü, mide bulantııs, ani körlükte dahil görüşte bozulma, kilo artışı, baş ağrısı, kolay morarma, adet düzensizlikleri gib belirtilere neden olur.

Hipofiz Bezi Tümörü Belirtileri Nelerdir?

 Tümör büyüdükçe bulunduğu bölgenin etrafındaki önemli damar ve sinirlere baskı yapabilir. Belirli bir büyüklüğe ulaşan hipofiz bezi belirtileri şunları içerir:

• Baş ağrısı
• Yüz uyuşması veya ağrı
• Baş dönmesi
• Bilinç kaybı (bayılma)
• Gözlerin aynı anda aynı yönde hareket edememesi
• Bulanık veya çift görme gibi görüşte bozulma
• Ani körlük
• Görme keskinliğinde kısmen azalma
• Şah damarının kafatası içerisine girdiği kısımlarda baskılar ortaya çıkabilir.
• Hipofiz bezi tümörü daha da büyüdüğü durumlarda beynin içerisindeki su dolaşım yollarını tıkanmasına bağlı olarak beyin içerisinde su birikmesine yani hidrosefaliye neden olabilir.

Hipofiz bezi tümöründe hormonlar dengesiz salgılanırsa şu belirtiler görülür:

• Mide bulantısı
• Açıklanamayan kilo kaybı veya kilo alımı
• Vücut kıllarının dökülmesi
• Üşümek
• Yorgun veya zayıf hissetmek
• Kadınlarda adet değişiklikleri veya adet görememek
• Erkeklerde erektil disfonksiyon (ereksiyon sorunu)
• Erkeklerde meme dokusunun büyümesi
• Hamile kalamamak
• Cinsel ilginin azalması hipofiz tümörü belirtileri arasındadır.
• Büyük tümörler yani Makroadenomlar bazen hipofiz bezinin arka kısmına baskı yapabilir ve bu da vazopressin hormonunun ( anti-diüretik hormon veya ADH) eksikliğine neden olabilir. Bu durum şekersiz diyabete yol açabilir. Bu durumda idrarda çok fazla su kaybedilir. Bu nedenle kişi sık idrara çıkar ve vücut su kaybına ayak uydurmaya çalıştığı için çok susar.

Küçük hipofiz tümörlerinin (Mikroadenom) belirtileri;

1 cm’den daha küçük hipofiz tümörleri mikroadenom olarak isimlendirilir. Hipofiz bezinde oluşan tümör hormonların fazla salgılanmasına neden olabilmektedir. Fazla salgılanan hormona göre vücutta farklı belirtiler ortaya çıkabilmektedir.

Adrenokortikotropik hormon salgılayan hipofiz tümörü belirtileri;

Adrenokortikotropik hormon hipofiz bezinin ön lobunda üretilen polipeptid yapıda bir hormondur. Böbrek üstü bezini uyarır ve buradan steroid yapılı hormonların salgılanmasını sağlar. Bu hormonun vücutta çok fazla olması “Cushing sendromu”na neden olabilir. Adrenokortikotropik hormon salgılayan hipofiz tümörü belirtileri şu şekilde sıralanabilir;

• Genellikle yüz ve karın bölgesinde kilo alımı
• Yüksek tansiyon
• Yüksen kan şekeri
• Osteoporoza ve hatta kırıklara yol açabilen kemiklerin zayıflaması
• Duygusal değişimler
• Ciltte çatlaklar ve kolay morarmalar
• Yüzde ve göğüs bölgesinde tüylenme
• Yüzde şişme ve kızarıklık
• Akne oluşumu
• Boynun arkasındaki ekstra yağ
• Cinsel isteksizlik
• Kadınlarda adet dönemlerindeki değişiklikler

Yetişkinlerde görülen bu belirtilerin büyük bir çoğunluğu çocuklarda da görülebilmektedir. Çocuklarda Adrenokortikotropik hormon salgılayan hipofiz tümörü belirtilerine büyümenin yavaşlaması ve okul performansında düşüş eklenebilir.

Prolaktin salgılayan hipofiz tümörü belirtileri;

Prolaktin salgılayan hipofiz tümörleri prolaktinomalar veya laktotrof adenomlar olarak da isimlendirilir. Prolaktin salgılayan hipofiz tümörleri daha çok kadınlarda ve ileri yaş erkeklerde görülmektedir. Aşırı prolaktin üretimi kadınlarda östrojen erkeklerde ise testosteron eksikliğine yol açabilir. Kandaki aşırı prolaktin kadınlarda ve erkeklerde farklı belirtilerle ortaya çıkabilir.

Kadınlarda prolaktin salgılayan hipofiz tümörü belirtileri;

• Düzensiz adet dönemleri veya adet görememek
• Göğüslerden süt benzeri akıntı gelmesi

Erkeklerde prolaktin salgılayan hipofiz tümörü belirtileri;

Erkeklerde prolaktin üreten hipofiz tümörü hipogonadizmine neden olabilir. Belirtileri şunlardır:

• Ereksiyon sorunları
• Düşük sperm sayısı
• Cinsel dürtü kaybı
• Meme büyümesi

Prolaktin salgılayan hipofiz tümörleri hem erkeklerde hem kadınlarda;

• Cinselliğe karşı ilgisizlik
• Kısırlık
• Osteoporoz kaynaklı kemiklerde zayıflama gibi belirtilerle ortaya çıkabilir.

Prolaktin salgılayan hipofiz tümörü fark edilmeyerek büyümeye devam edersen yakınındaki sinir ve dokulara baskı yaparak baş ağrısına ve görme sorunlarına neden olabilir. Ergenlik öncesi ve menopoz sonrası adet görmeyen kadınlarda prolaktin hormonu salgılanmasına neden olan hipofiz tümörleri geç teşhis edilebilir.

Tirotropin (TSH) salgılayan hipofiz tümörü belirtileri

Tirotropin adenomları olarak da isimlendirilen Tirotropin salgılayan hipofiz tümörleri nadir görülmektedir. Çok fazla tiroid hormonu (TSH) üretilmesine neden olur. Tiroid bezinin fazla çalışmasına bağlı olarak hipertiroidizm (aşırı aktif tiroid) belirtileri görülebilir.

Tirotropin (TSH) salgılayan hipofiz tümörü belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

• Kilo kaybı
• Hızlı veya düzensiz kalp atışı
• Sinirlilik
• Sık bağırsak hareketleri
• Aşırı terleme
• Yüksek tansiyon
• Aşırı terleme
• Kilo kaybı
• Uyku sorunları
• Boynun ön kısmında tiroidin büyümesine bağlı yumru oluşması

Büyüme hormonu salgılayan hipofiz tümörü belirtileri

Büyüme hormonunun aşarı salgılanmasına neden olan hipofiz tümörlerinin belirtileri hastanın yaşına göre farklılık gösterebilir.

Çocuklarda büyüme hormonu salgılayan hipofiz tümörü belirtileri

Çocuklarda büyüme hormonunun aşırı salgılanması halk arasında dev hastalığı olarak bilinen gigantizm hastalığına neden olabilir. Çocukların kemik plakları kapanmadan beklenen çok fazla bir büyüme yaşanmaktadır.

Çocuklarda hipofiz bezi tümörü belirtileri şöyledir:

• Normalden hızlı boy uzaması

Yaş grubuna göre beklenenden çok daha fazla uzama

Ayda birkaç santimetreyi bulan hızlı büyüme

• Orantısız vücut gelişimi

 Eller, ayaklar, burun, çene ve alın gibi bölgelerde belirgin büyüme

Yüz hatlarında kalınlaşma

•  Aşırı terleme

Özellikle avuç içi, ayak tabanı ve baş bölgesinde fark edilir terleme

• Yüz hatlarında değişim

Alt çenenin belirginleşmesi

Dudakların ve burun köprüsünün kalınlaşması

•  Baş ağrısı

Tümörün büyümesine bağlı olarak oluşan basınç nedeniyle

• Görme problemleri

Görme alanında daralma

Çift görme veya bulanık görme

Işığa duyarlılık

• Uyku bozuklukları

Uykuya dalmada güçlük veya sık uyanma

• Kas güçsüzlüğü ve yorgunluk

Çocukta çabuk yorulma

Fiziksel aktivite sırasında isteksizlik

• Erken ergenlik ya da gecikmiş ergenlik belirtileri

Hormonal dengesizlik nedeniyle gelişimsel sapmalar olabilir

• Davranışsal değişiklikler

Huzursuzluk, dikkat dağınıklığı, içe kapanma gibi belirtiler

Bu tür belirtiler fark edildiğinde çocuk endokrinolojisi uzmanına başvurulmalıdır. Tanı için genellikle kan testleri, hormon analizleri ve beyin MR görüntülemesi kullanılır.

Yetişkinlerde büyüme hormonu salgılayan hipofiz tümörü belirtileri

Yetişkinlerde büyüme hormonunun çok fazla salgılanması çocuklardan daha farklı belirtiler verebilir.

• Yetişkinlerde kemiklerdeki büyüme plaklarının kapanması nedeni ile sadece el ve ayakların genişlemesi, çene ve burnun büyümesi görülebilir.
• Ses kalınlaşması
• Gece uyurken horlama
• Aşırı terleme
• Kaslarda hissedilebilir halsizlik
• Yüksek kan şekeri
• Kalp sorunları
• Eklem ağrısı
• Yanlış hizalanmış dişler
• Artan vücut kılları
• Karpal tünel sendromu
• Baş ağrısı

Gonadotropin salgılayan hipofiz tümörü belirtileri

Gonadotropin hormonu, hipofizin ön lobundan salgılanır ve kadınlarda overlerin, erkeklerde testislerin fonksiyonlarını düzenler.

• Kadınlarda düzensiz adet dönemi
• Erkeklerde düşük testosteran seviyesine bağlı olarak cinsel isteksizlik

Gonadotropin salgılayan hipofiz tümörlerinde bazen bu belirtiler görülmeyebilir. Büyümeye devam eden tümör baş ağrısı ve görme sorunları gibi belirtilerle kendini belli edebilir.

Hipofiz Tümörü Hangi Testlerle Tespit Edilir?

Sağlık uzmanı tarafından öncelikle sağlık geçmişi ve varsa hastalık örgüleri konuşulup ardından fiziksel muayene yapılmaktadır. Doktorun uygun gördüğü durumlarda aşağıdaki testlerden bir veya daha fazlasına ihtiyacınız olabilir:

• Kan ve idrar testleri:  Bu testler, kanınızdaki ve idrarınızdaki hormon seviyelerini kontrol eder. Hormon seviyelerindeki anormallikler bazı hastalıkların erken teşhisini kolaylaştırır.
• BT taraması:  Bu test, vücudunuzun detaylı görüntülerini oluşturmak için röntgen ışınları ve bilgisayar kullanır.
• Hipofiz MR:Bu test, vücudunuzdaki organ ve yapıların X-ışınları kullanılmadan ayrıntılı görüntülerini oluşturmak için büyük mıknatıslar, radyo dalgaları ve bir bilgisayar kullanır.
• Görme alanı muayenesi. Tümör optik sinirlere baskı yapıyorsa, test periferik görme kaybı gibi görme alanı sorunlarını gösterebilir.
• Biyopsi:  Bu test sırasında, sağlık uzmanı bir iğne veya ameliyatla doku örneği alır. Daha sonra mikroskop altında incelenir. Biyopsi, kanser veya diğer anormal hücrelerin varlığını tespit edebilir.

Hipofiz Bezi Tümörü Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Hipofiz adenomlarının tedavi süreci, tümörün boyutu, hormon üretip üretmediği ve çevre dokularla olan ilişkisine göre şekillenir. Tedaviye yaklaşım genellikle şu üç ana başlık altında toplanır:

İlaç Tedavisi

• Mikroadenomlar (1 cm’den küçük tümörler) genellikle hormon üretimine göre endokrinoloji uzmanının kontrolünde ilaçla tedavi edilir.
• Tedavi süresince hastalar sık aralıklarla manyetik rezonans (MR) görüntüleme ve hormon testleri ile izlenir.
• Ancak her adenom tipi ilaç tedavisine yanıt vermez. Bu durumda hormonların olumsuz etkilerini önlemek için farklı tedavi yöntemlerine geçilir.

Işın Tedavisi (Radyoterapi)

• Odaklanmış ışın tedavisi (stereotaktik radyocerrahi), genellikle 2 cm’ye kadar olan tümörlerde ilk tercih olarak uygulanır.
• Amaç, adenomun tamamen çıkarılması değil; büyümesinin durdurulması ve hormon salınımının kontrol altına alınmasıdır.
• İşlem sonrasında hastalar düzenli hormon testleri ve MR ile yakın takip altında tutulur.
• Cerrahiye uygun olmayan veya cerrahi sonrası tümör kalıntısı kalan hastalarda tamamlayıcı tedavi olarak da kullanılabilir.

Cerrahi Tedavi

Endoskopik Transnazal Cerrahi (Burun Yoluyla)

• Günümüzde en sık tercih edilen yöntemdir.
• Burun deliğinden girilerek özel aletlerle adenom çıkartılır.
• Minimal invaziv bir teknik olup, iyileşme süresi daha kısadır.
• Cerrahların bu alandaki deneyimi arttıkça daha büyük ve zorlu tümörlerde de başarıyla uygulanmaktadır.

 Mikrocerrahi Yöntem

• Aynı şekilde burun yoluyla girilerek uygulanır.
• Endoskopik yönteme göre daha klasik bir yaklaşımdır.

Kraniotomi (Kafatası Açılarak)

• Tümörün beynin önemli bölgeleriyle komşuluğu, şah damarına veya görme sinirine yakınlığı, ya da tümörün çok büyük veya sert olması durumunda tercih edilir.
• Gerekirse hem burun yoluyla hem de kraniotomi kombine edilerek uygulanabilir.

Tedavi Hedefi

Hangi yöntem seçilirse seçilsin temel amaç:

• Hormon dengesinin sağlanması
• Tümörün çevre dokulara yaptığı basının azaltılması
• Hastanın yaşam kalitesinin yükseltilmesi
• En az zarar ile en fazla faydanın sağlanacağı yaklaşım belirlenir.
 

Hipofiz Bezi Tümörü ile İlgili Sık Sorulan Sorular

Hipofiz adenomu nedir?

Hipofiz bezi adenomları iyi huylu tümörlerdir. Bu tümörlerin başka yere yayılmazlar, kanser değillerdir. İki türlü etkileri vardır. Birincisi oluşan adenom eğer hormon bu hormonlardan birisini veya daha fazlasını salgılıyorsa hormon dengesizliğine bağlı belirtiler oluşur. Örneğin prolaktin (süt hormonu) fazla salgılanıyorsa, kadınlarda göğüslerden süt gelmesi, erkeklerde ise göğüslerde büyüme görülür.

Adenomlarda en sık etkilenen hormon prolaktindir. GH (büyüme hormonu) fazla salgılanıyorsa kişinin el ve ayaklarında, burnunda ve kalp gibi iç organlarında büyüme görülür (Akromegali).

Hipofiz adenomunun ikinci etkisi ise büyüyen adenomun etrafındaki dokuları sıkıştırması ile ilgilidir. Hipofiz bezine en yakın göz sinirleri (optik sinir) olduğu için en sık görme ile ilgili şikayetler görülür. Bu şikayetler çoğunlukla her iki gözde de yarım görme kaybı şeklindedir.

Hipofiz tümörlerinin salgıladığı hormonlar vücutta başka bir kansere neden olur mu?

Hipofiz bezinin tümörleri iyi huylu olabildiği gibi kötü huylu yani kanser de olabilir. Ancak aşırı hormon salgılanmasına neden olan hipofiz tümörleri salgıladıkları hormonlar nedeniyle kansere neden olmamaktadır. Mesela hipofiz tümöründen dolayı aşırı salgılanan tiroid hormonları hastada tiroid kanserine yol açmamaktadır ancak aşırı salgılanan hormonların etkisi vücutta yaşam kalitesini bozacak derecede sorun ortaya çıkartmaktadır.

Hipofiz tümörlerinde birden fazla hormon aşırı salgılanabilir mi?

Hipofiz tümörü büyüdüğü zaman büyüdüğü noktaya bağlı olarak bir veya birden fazla hormon salgılanmasına neden olabilmektedir. Bu belirtiler hipofiz bezinde değil salgılanan fazla hormonun yarattığı sorunlarla belirti vermektedir.

Hipofiz tümörünün tedavisiyle ortaya çıkan belirtiler normale dönebilir mi?

Hipofiz tümörünün cerrahi olarak çıkartılması veya farklı yöntemlerle tedavi edilmesiyle vücutta ortaya çıkan belirtiler normale dönebilmektedir. Ancak büyüme hormonun aşırı salgılanmasıyla ortaya çıkan tablo tümörün tedavisiyle eski haline dönmemektedir.

Hipofiz bezi tümörü öldürür mü?

Her zaman hipofiz bezi tümörü kanser olmayabilir. İyi huylu olması nedeniyle de tamamen ölümcül etkisi var demek mümkün değildir. Riskli bir türdür. Tümörün riskli olduğu durumlarda yaşam süresi kısalabilir.

Hipofiz bezi tümörü kör eder mi?

Hipofiz bezi tümörü nedeniyle bulanık görme gibi göz problemleri oluşabilir. Kör edeceği kesin olan bir durum yoktur.

Hipofiz bezi tümörü ilk belirtileri nelerdir?

Hormon seviyelerinde değişim gözlemlenir. Adet düzensizlikleri,göğüslerden süt gelmesi gibi durumlar ilk ciddi belirtilerdir.

Prolaktin kaç olursa hipofiz bezi tümörü olur?

Kadınlarda yaklaşık olarak 15 ile 25 µg/L seviyesinde, erkeklerde ise bu değerlerin 5 ile 10 µg/L'nin üstünde olması prolaktin yüksekliği (hiperprolaktinemi) olarak kabul edilir. Prolaktin yüksekliğinin en temel nedeni, hipofiz bezinizdeki iyi huylu (kanserli olmayan) bir tümör olan prolaktinomadır.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."