Renal Arter Stenozu Nedir? Nedenleri ve Tedavisi

Renal arter stenozu (RAS), böbreklerde kan akışını taşıyan atardamarlarda meydana gelen daralma ile oluşan genellikle aterosklerozun sonucu olarak oluşur. Tedavi yöntemlerinin arasında yaşam tarzlarının değişiklikleri ile ilaç tedavisi veya cerrahi müdahale yer almaktadır. RAS ile kronik böbrek yetmezliğine yol açabilen ciddi bir rahatsızlıktır.

Renal Arter Stenozu Nedir?

Renal arter stenozu (RAS) veya böbrek arter hastalığı; kalpten böbreklere kan taşıyan atardamarların daralmasıdır. Sağ ve sol böbrekler üzerine kan akışını sağlayan iki böbrek atardamarı mevcuttur. Böbreklere kan taşıyan atardamarların daralması, böbreklerin yeterli oksijen sahibi olan kanı alamaması anlamına gelmektedir. Böbrekler, atık ürünleri filtrelemek ve fazla sıvıları uzaklaştırmak için yeterli kan akışına ihtiyaç duyar.

Böbreklere giden kan akışının azalması da böbrek dokusuna zarar verebildiği gibi tüm vücutta kan basıncını yükseltebilir. Bu atardamarlardan biri veya ikisi birden de stenoz yani daralma geliştirebilir. Renal arter stenozu hipertansiyona yani yüksek tansiyon hastalığına, kronik böbrek hastalığına, böbrek yetmezliğine yol açabilir.

Renal Arter Stenozu Neden Olur?

Renal arter stenozu oluşumuna neden olan iki neden bulunur. Bu nedenler:

• Böbrek atardamarlarında (renal arterler olarak da bilinir) birikme oluşması:  Yağ, kolesterol ve plak adı verilen diğer maddeler böbrek atardamar duvarlarında ve içinde birikebilir. Bu duruma ateroskleroz denir. Plak biriktikçe sertleşebilir. Bu da kan akışını azaltır ve böbreklerde yara izi oluşmasına neden olur. Zamanla plak, atardamarı daraltır. Ateroskleroz vücudun birçok bölgesinde görülür. Böbrek atardamarı stenozunun en yaygın nedenidir.
• Fibromüsküler displazi. Fibromüsküler displazide, atardamar duvarındaki kas olması gerektiği gibi büyümez. Bu durum genellikle çocukluk çağında başlar. Böbrek atardamarının dar ve geniş kesitleri olabilir. Bu durum, atardamarın görüntülerinde boncuk gibi görünür. Böbrek atardamarı o kadar daralabilir ki böbreğe yeterli kan gitmez. Bu durum genç yaşta yüksek tansiyona yol açabilir. Bu durum bir veya iki böbrekte de görülebilir.

Uzmanlar fibromüsküler displazinin nedenini bilmemektedir. Ancak bu durum, kız çocuklarında daha yaygındır. Doğuştan da mevcut olabilir ve doğuştan sonra da olabilir.

Renal Arter Stenozu Kimlerde Görülür?

Aterosklerozlu kişiler böbrek arteri stenozu açısından en yüksek risk altındadır. Ateroskleroz, arter duvarlarında plak (çoğunlukla yağ ve kolesterolden oluşan yapışkan bir madde ) biriktiğinde gelişir. RAS risk faktörleri şunlardır:

• Diyabet 
• Ailede kardiyovasküler hastalık öyküsü
• Yüksek tansiyon 
• Yüksek kolesterol 
• Obezite 
• İleri yaş ( 45 yaş üstü erkekler ve 55 yaş üstü kadınlar)
• Kötü beslenme (sodyum, yağ ve şeker oranı yüksek)
• Sigara içmek 

Renal Arter Stenozu İle Periferik Arter Hastalığı Arasındaki İlişki Nedir?

RAS, böbreklere kan taşıyan böbrek atardamarlarını etkiler. Periferik arter hastalığı (PAD), kalpten kollara ve bacaklara kan taşıyan atardamarları etkiler. Ateroskleroz genellikle her ikisinin de nedenidir. Çalışmalar, PAD'li kişilerin %14 ila %35'inde RAS olduğunu göstermektedir.

Araştırmalar ayrıca, renal arter stenozundan saklanabilen kronik böbrek hastalığının, kişilerde PAD riskini artırabileceğini göstermektedir. Hem kronik böbrek hastalığı hem de preferik arter hastalığı olan kişilerde kalp krizi, felç, uzuv kaybı ve diğer ciddi sağlık sorunları riski daha yüksektir.

Böbrek Atardamar Darlığının Belirtileri Nelerdir?

Çoğu durumda RAS belirti vermez. Yüksek tansiyon ve böbrek fonksiyonlarında azalma gibi sorunlara, hastalık ilerledikten sonra yol açma eğilimindedir. Böbrek fonksiyon bozukluğunun belirtileri arasında şunlar olabilir:

• Konsantrasyon sorunları veya kafa karışıklığı yaşamak
• Uyuma güçlüğü yaşamak
• Ödem (sıvı birikmesinden kaynaklanan şişlik)
• Tükenmişlik hissi
• Baş ağrıları
• İştahsızlık
• Kas krampları
• Bulantı ve kusma
• Nefes darlığı (dispne)
• Ciltte kuruluk , kaşıntı veya koyulaşma gibi cilt değişiklikleri
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Daha sık veya daha az idrara çıkma hali

Renal Arter Stenozunun Komplikasyonları Nelerdir?

RAS'ın olası komplikasyonları şunlardır:

• Kronik böbrek hastalığı
• Koroner arter hastalığı
• Böbrek atrofisi (böbrek boyutunun küçülmesi)
• Böbrek yetmezliği
• Periferik arter hastalığı
• Yüksek tansiyon
• Bacaklarda sıvı tutulumu. (Özellikle ayak bilekleri ve ayakların şişmesine neden olmaktadır. )
• Böbrek hipertansiyonu (böbrek atardamarlarda yüksek tansiyon).

Renal Arter Stenoz Nasıl Teşhis Edilir?

Doktorlar çoğu durumda renal arter yani böbrek arter stenozunu tesadüfen tespit edip teşhis edebilir. Bu, başka bir hastalığın teşhis veya tedavisi sırasında meydana geldiği anlamına gelir. Doktorlar genel olarak RAS'tan şüphelenirse, çeşitli testler yapabilir:

Fizik muayene: Doktor, kan basıncını ölçer, uzuvlarda şişlik olup olmadığına bakar ve nefesi dinler. Atardamarlardan kan akışını dinlemek için böbreklerin yakınına bir stetoskop yerleştirebilirler. Daralmış atardamarlardan akan kan genellikle uğultulu bir ses çıkarır. Açıklanamayan yüksek tansiyon, RAS'ın en yaygın göstergelerinden biridir.

Böbrek fonksiyon testleri: Böbrek fonksiyon testleri olarak adlandırılan kan ve idrar testleri, böbreklerin ne kadar iyi çalıştığını gösterebilir. Vücut sıvılarındaki protein, kreatinin, azot ve diğer atık ürünlerin seviyelerinin artması, böbreklerin kandaki atıkları verimli bir şekilde filtrelemediğini gösterir.

Görüntüleme taramaları: Böbreklerin boyutunu ve kanın böbreklere ne kadar iyi ulaştığını değerlendirebilen çeşitli görüntüleme taramaları mevcuttur. Doktorlar , bilgisayarlı tomografi anjiyografisi (BTA) veya manyetik rezonans anjiyografisi (MR) gerçekleştirebilir böbreklerin durumunu kontrol edebilir.

Böbrek Atardamarı Darlığı Nasıl Tedavi Edilir?

RAS için en yaygın tedavi yöntemleri yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisidir. Yaşam tarzı değişiklikleri arasında en önemlisi tütün ve tütün ürünleri kullanımının bırakılması, kilo verilmesi ve sağlıklı beslenmektir. Böbrek atardamarlarında ciddi darlık gelişen, atardamar tıkanıklığı riski taşıyan, ilaçlara dirençli yüksek tansiyonu olan veya böbrek fonksiyonlarında ilerleyici kayıp yaşayan kişilerde cerrahi müdahale bir seçenek olabilir. Doktorlar, aşağıdaki ilaç kombinasyonlarını önerebilir:

• Dönüştürücü enzim etkili ilaçlar, kan damarlarının daralmasına neden olabilecek bazı hormonları bloke eder.
• Kan sulandırıcı ilaçlar, kanı inceltir ve atardamarlarda daha kolay akmasını sağlar.
• Tansiyon ilaçları
• Su atıcı ilaçlar, böbreklerin kandaki fazla suyu atmasına yardımcı olur.
• Statinler yüksek kolesterolü düşürür.

İlaçla tedavi edilemeyen şiddetli RAS, ameliyat gerektirebilir. RAS için iki ana damar cerrahisi türü şunlardır:

Anjiyoplasti ve stentleme: Bir cerrah, daralmış böbrek atardamarına bir kateter (ince, esnek bir tüp) yerleştirir. Atardamarı genişletmek için atardamarın içine küçük bir balon şişirir. Ardından, atardamarı açık tutmak ve böbreğe kan akışının devam etmesini sağlamak için atardamara bir stent (küçük ağ tüp) yerleştirir. Anjiyoplasti ve böbrek atardamarına stent yerleştirme, minimal invaziv bir işlemdir ve RAS için en yaygın cerrahi türüdür.

Renal arter baypas ameliyatı: Cerrah, daralmış veya tıkalı böbrek arterini bypass ederek böbreğe kan akışını yeniden yönlendirir. Bu işlem için bir kan damarı grefti (genellikle bacağınızdan) veya yapay bir tüp kullanılır. Greft veya tüp, mevcut sağlıklı bir atardamara dikilir ve ardından tıkalı atardamara (tıkanıklık ile böbrek arasında bir yere) bağlanır.

Böbrek endarterektomisi: Bir cerrah daralmış böbrek atardamarı açar ve kan akışını engelleyebilecek plak ve diğer maddeleri temizler.

Renal Arter Stenozu İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Böbrek atardamarı darlığı nasıl tedavi edilir?

RAS için en yaygın tedavi yöntemleri yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisidir. Böbrek atardamarlarında ciddi darlık gelişen, atardamar tıkanıklığı riski taşıyan, ilaçlara dirençli yüksek tansiyonu olan veya böbrek fonksiyonlarında ilerleyici kayıp yaşayan kişilerde cerrahi müdahale bir seçenek olabilir.

Yaşam tarzı değişiklikleri böbrek arter stenozunu yönetmemde nasıl yardımcı olabilir?

Doktorlar, RAS'ı yönetmeye ve yüksek tansiyonu düşürmesine yardımcı olmak için muhtemelen çeşitli yaşam tarzı değişiklikleri önerecektir. Bunlar arasında şunlar yer alır:

• Yağ, kolesterol, sodyum ve şeker oranı düşük sağlıklı bir diyet uygulamak
• Düzenli egzersiz yapmak
• Kilo vermek
• Sigarayı bırakmak

Böbrek arter stenozunu yönetmemde ilaçlar nasıl yardımcı olabilir?

İlaçlar, yaşam tarzı değişiklikleriyle birlikte kullanıldığında yüksek tansiyonu düzenlemeye ve böbrek hastalığının ilerlemesini yavaşlatmaya veya önlemeye yardımcı olabilir. Doktorlar, aşağıdaki ilaç kombinasyonlarını önerebilir:

• Dönüştürücü enzim etkili ilaçlar, kan damarlarının daralmasına neden olabilecek bazı hormonları bloke eder.
• Kan sulandırıcı ilaçlar, kanı inceltir ve atardamarlarda daha kolay akmasını sağlar.
• Tansiyon ilaçları
• Su atıcı ilaçlar, böbreklerin kandaki fazla suyu atmasına yardımcı olur.
• Statinler yüksek kolesterolü düşürür.

Renal arter stenozuna ne sebep olur?

RAS vakalarının %60 ila %90'ı aterosklerozdan kaynaklanır. Geri kalan vakalara genellikle fibromüsküler displazi neden olur. Fibromüsküler displazi, atardamar duvarlarında anormal hücre büyümesi olduğunda ortaya çıkar ve atardamarların daralmasına neden olur. Kadınlarda çok daha yaygındır ve genetik veya hormonlardan kaynaklanabilir.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."