Retansiyon Kisti Nedir? Mukus Retansiyon Kisti Belirtileri

Retansiyon kisti, vücuttaki salgı bezlerinin kanallarında meydana gelen tıkanıklıklar sonucu, bezin kendi ürettiği sıvının birikmesiyle oluşan, iyi huylu ve genellikle içi sıvı dolu keseciklerdir. Vücudun mukus veya salgı üreten hemen her bölgesinde gelişebilen bu yapılar, tıp literatüründe sıkça karşılaşılan benign (iyi huylu) lezyonlar arasında yer alır. Çoğunlukla tesadüfi olarak tespit edilen bu kistler, salgı kanalının hücresel döküntüler, enfeksiyonlar, kronik inflamasyon veya travma nedeniyle fonksiyonunu yerine getirememesi sonucunda ortaya çıkar. Kistin büyüme hızı ve çevresindeki dokulara olan etkisi, yerleşim gösterdiği anatomik bölgeye göre değişiklik gösterir.

Retansiyon Kisti Nedir?

Retansiyon kisti, bir salgı bezinin dışarıya açılan kanalının tıkanması neticesinde, bez tarafından üretilmeye devam eden sıvının geriye doğru birikerek o bölgeyi genişletmesiyle meydana gelen tıkanıklık kistidir. Vücutta dış salgı üreten bezlerin sağlıklı çalışabilmesi için üretilen sıvının düzenli olarak bir kanal vasıtasıyla ilgili yüzeye aktarılması gerekir. Ancak bu kanalın ağzı veya herhangi bir noktası tıkandığında, salgı dışarı akamaz ve kanal içinde hapsolur. Zamanla biriken bu sıvı, kanal duvarlarının esnemesine ve içi sıvı dolu, etrafı ince bir epitel dokuyla çevrili bir keseciğin oluşmasına yol açar.

Bu kistler gerçek bir tümör hücresi büyümesi içermez; yani kanserleşme eğilimi gösteren yapılar değillerdir. Tamamen mekanik bir tıkanma süreci sonucunda şekillenirler. En sık görüldüğü alanlar arasında ağız içi, sinüs boşlukları, rahim ağzı ve cilt altındaki yağ bezleri yer alır. Çoğu zaman küçük boyutlarda kalırlar ve herhangi bir fonksiyon kaybına ya da ağrıya yol açmazlar.

Retansiyon Kisti Çeşitleri ve Görüldüğü Bölgeler Nelerdir?

Retansiyon kisti çeşitleri, kistin oluştuğu salgı bezinin tipine ve vücutta yer aldığı anatomik bölgeye göre sınıflandırılan, farklı klinik özelliklere sahip lezyon gruplarıdır. Vücutta dış salgı üreten yüzeylerin çeşitliliği, bu kistlerin de farklı isimler ve semptomlarla karşımıza çıkmasına neden olur. En sık karşılaşılan türler ve yerleşim alanları şu şekildedir;

Mukus retansiyon kisti

Mukus retansiyon kisti, mukus üreten hücrelerin ve bezlerin yoğun olduğu mukoza yüzeylerinde, salgının dışarı atılamayıp kanal içinde birikmesiyle olan spesifik bir kist türüdür. Mukus, vücudun iç yüzeylerini nemli tutmak, dış etkenlerden korumak ve kayganlık sağlamak amacıyla üretilen kaygan bir sıvıdır. Özellikle solunum yolları, burun, sinüsler, dudaklar ve ağız tabanında mukus salgılayan binlerce mikroskobik bez bulunur. Bir mukus retansiyon kisti oluştuğunda, bu mikroskobik bezlerin kanalları kalınlaşan mukus salgısı, yerel bir enfeksiyon veya mikrotravmalar (örneğin dudağı ısırma) nedeniyle kapanır. Kanalın tıkanmasına rağmen arkadaki bez hücreleri mukus üretmeye devam ettiği için, basınç artar ve kanal bir balon gibi şişer. Ağız içinde görülenler genellikle yarı saydam, mavimsi veya normal mukoza renginde pürüzsüz şişlikler olarak izlenir.

Sinüste retansiyon kisti

Sinüste retansiyon kisti, yüz kemiklerinin içerisindeki hava boşlukları olan paranasal sinüslerin iç yüzeyini kaplayan mukozadaki bezlerin tıkanması sonucu oluşan sıvı birikimleridir. Sinüsler, her gün düzenli olarak mukus üreterek burun içine doğru bu mukusu akıtır. Sinüsün içindeki küçük salgı bezlerinin kanalları kronik alerjiler, sık tekrarlayan sinüzit atakları, burun kemiği eğrilikleri (deviasyon) veya hava kirliliği gibi nedenlerle tıkandığında sinüste retansiyon kisti gelişimi tetiklenir. Sinüs kistleri genellikle yavaş büyüyen ve çevre kemik dokuya zarar vermeyen oluşumlardır. Çoğu hasta, başka bir şikayet nedeniyle çekilen beyin tomografisi veya sinüs grafisinde bu kistlerin varlığını tesadüfen öğrenir.

Maksiller sinüste retansiyon kisti

Maksiller sinüste retansiyon kisti, yanak kemiklerinin arkasında, üst çenenin hemen üzerinde yer alan en büyük sinüs boşluğu olan maksiller sinüsün tabanında veya duvarlarında gelişen iyi huylu mukus keseleridir. Paranasal sinüsler arasında retansiyon kistlerinin en sık görüldüğü yer maksiller sinüstür. Bu durumun temel sebebi, maksiller sinüsün anatomik yapısı ve üst diş kökleri ile olan yakın komşuluğudur. Üst çenede meydana gelen diş eti enfeksiyonları, kök ucu apseleri veya geçirilmiş diş tedavileri, maksiller sinüs tabanındaki mukozayı irite ederek salgı bezlerinin tıkanmasına yol açabilir. Bu gruptaki lezyonlar klinik raporlarda iki şekilde karşımıza çıkar:

• Sağ Maksiller Sinüste Retansiyon Kisti: Yüzün sağ tarafında bulunan yanak sinüsünün iç kaplamasında, salgı kanallarının tıkanması neticesinde oluşan lokalize sıvı koleksiyonudur. Sol taraftan bağımsız olarak, sadece sağ sinüs boşluğunu etkileyen bu durum, genellikle sağ üst çene dişlerindeki bir problemden veya sağ burun pasajındaki lokal bir inflamasyon kaynaklanır.
   
• Sol Maksiller Sinüste Retansiyon Kisti: Yüzün sol yarısında yer alan yanak sinüsünün mukozal bezlerinde meydana gelen tıkanma sonucu ortaya çıkan içi mukus dolu iyi huylu kesedir. Sol taraftaki kistlerin oluşumunda da sol üst çene diş köklerinin anatomik yakınlığı, sol burun boşluğundaki kronik mukozal ödem ve alerjik süreçler rol oynar.

Retansiyon Kisti Nedenleri Nelerdir? Neden Olur?

Retansiyon kistlerinin temel oluşum mekanizması salgı kanallarının tıkanması olsa da, bu tıkanmaya zemin hazırlayan pek çok içsel ve dışsal faktör bulunmaktadır. Vücudun biyolojik dengesini ve mukoza sağlığını bozan durumlar kist gelişimini doğrudan etkiler.

Ana nedenler şu şekilde sıralanabilir;

• Kronik İnflamasyon Pyer Ödem: Uzun süreli alerjik reaksiyonlar, sinüzit veya rinit gibi durumlar mukoza dokusunda sürekli bir ödeme yol açar. Bu şişlik, mikro boyuttaki salgı kanallarının ağzını fiziksel olarak kapatır.
   
• Lokal Travmalar: Özellikle ağız içi ve dudak bölgesindeki mukus retansiyon kistlerinde (mukosel) en büyük etken mikrotravmalardır. Yanağı veya dudağı ısırmak, sert besinlerin sürtünmesi veya protez vurması salgı kanallarına zarar vererek tıkanmaya neden olur.
   
• Enfeksiyonlar: Bakteriyel veya viral enfeksiyonlar, salgının kıvamını koyulaştırarak kanal içinde pıhtılaşma benzeri bir tıkanıklık yaratabilir. Ayrıca enfeksiyon sırasındaki hücresel döküntüler de kanalı tıkayabilir.
   
• Anatomik Daralmalar: Sinüslerin burun içine açılan pencerelerinin doğuştan dar olması veya burun kemiğindeki eğrilikler, sinüs içi basıncı değiştirerek salgı mekanizmasını bozar ve kist oluşumunu kolaylaştırır.
   
• Diş Kaynaklı Faktörler: Maksiller sinüs kistleri için üst çene dişlerinin kök uçlarında meydana gelen iltihaplar, sinüs tabanını doğrudan etkileyerek burundaki bezlerin yapısını bozabilir.

Retansiyon Kisti Belirtileri Nelerdir?

Retansiyon kisti belirtileri, kistin yerleştiği anatomik bölgeye, kistin milimetrik boyutuna ve içinde bir enfeksiyon gelişip gelişmediğine bağlı olarak kişiden kişiye büyük değişkenlik gösterir. Birçok retansiyon kisti tamamen belirtisiz seyrederken, büyüyen veya bası yapan kistler belirgin şikayetlere yol açabilir.

Yaygın olarak görülen retansiyon kisti belirtileri şunlardır;

• Yüzde ve Yanaklarda Basınç Hissi: Özellikle maksiller sinüs yerleşimli büyük kistlerde, öne doğru eğilindiğinde artan bir dolgunluk ve basınç hissi hissedilir.
   
• Kronik Baş ve Yüz Ağrısı: Kist, sinüs içindeki sinir uçlarına bası yapacak boyuta ulaştığında göz çevresinde, alında veya yanaklarda künt bir ağrıya neden olabilir.
   
• Geniz Akıntısı ve Burun Tıkanıklığı: Sinüs drenajını kısmen engelleyen kistler, mukusun geriye doğru akmasına veya burundan rahat nefes alamama şikayetine yol açar.
   
• Ağız İçinde Pürüzsüz Şişlikler: Dudak içi, dil altı veya yanak mukozasında oluşan mukus retansiyon kistleri, elle veya dille hissedilebilen, genellikle ağrısız, yumuşak ve pürüzsüz kitleler olarak kendini gösterir.
   
• Diş ve Çene Ağrısı: Maksiller sinüs tabanındaki kistler, üst çene diş köklerine baskı uygulayarak diş ağrısıyla karıştırılabilecek sızılara sebebiyet verebilir.
   
• Kötü Koku ve Tat Bozukluğu: Kist içi sıvının enfekte olması ve sinüs içine sızması durumunda ağızda kötü bir tat veya nefeste sürekli bir kötü koku oluşabilir.

Retansiyon Kisti Tehlikeli midir?

Retansiyon kisti tehlikeli bir lezyon değildir; çünkü bu yapılar kanserleşme eğilimi göstermeyen ve çevre dokuları istila etmeyen tamamen iyi huylu oluşumlardır. Tıbbi açıdan doğrudan hayati bir risk taşımayan bu kistler, çoğunlukla milimetrik boyutlarda kalır ve bir ömür boyu hiçbir belirti vermeden varlığını sürdürebilir. Kistin tehlike veya yaratabileceği komplikasyon düzeyi, tamamen büyüme hacmi ve çevre dokulara yaptığı mekanik baskı ile ölçülür.

Retansiyon Kisti Tanısı Nasıl Konur?

Retansiyon kistlerinin tanısı, yerleşim yerine göre farklı uzmanlık alanları tarafından gerçekleştirilen klinik muayeneler ve ileri görüntüleme teknikleri ile konur. Belirtisiz seyreden kistler genellikle rutin kontroller esnasında fark edilir.

Tanı sürecinde kullanılan yöntemler şunlardır;

Klinik ve endoskopik muayene

Ağız içindeki kistler doğrudan gözle muayene ve elle dokunma ile teşhis edilebilir. Sinüs kistlerinde ise Kulak Burun Boğaz uzmanları, burun içerisini ışıklı kameralarla inceleyen nazal endoskopi yöntemini kullanırlar. Endoskopide sinüs çıkış kanallarının durumu ve mukoza yapısı kontrol edilir.

Radyolojik görüntüleme yöntemleri

Sinüs içindeki yapıların net olarak değerlendirilmesi için en güvenilir yöntem Bilgisayarlı Tomografi (BT) ve Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)'dir.

• Bilgisayarlı Tomografi (BT): Sinüslerin kemik yapısını ve kistin kapladığı alanı mükemmel netlikte gösterir. BT’de retansiyon kistleri pürüzsüz, kubbe şeklinde ve kemik yıkımına yol açmayan yumuşak doku yoğunlukları olarak izlenir.
   
• Manyetik Rezonans (MR): Kistin içindeki sıvının niteliğini anlamak ve tümöral yapılardan ayırt etmek için tercih edilir.

Panoramik diş röntgenleri

Diş hekimliğinde çekilen rutin panoramik röntgenlerde, üst çene sinüslerinin tabanında yer alan retansiyon kistleri sıklıkla tesadüfen saptanır ve hasta ilgili uzmana yönlendirilir.

Retansiyon Kisti Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Retansiyon kistlerinin tedavisinde standart bir yaklaşım bulunmamaktadır; tedavi planı tamamen hastanın semptomlarına ve kistin yarattığı risklere göre kişiselleştirilir. Herhangi bir şikayete neden olmayan küçük kistler için en doğru yaklaşım genellikle aktif izlem yani tedavisiz takip sürecidir.

Semptomatik veya enfekte olmuş kistler için uygulanan tedavi seçenekleri tablodaki gibidir:

Cerrahi müdahale kararı verilirken kistin sadece varlığı değil, hastanın yaşam kalitesini ne derece etkilediği göz önünde bulundurulur. Günümüzde uygulanan endoskopik cerrahiler, dışarıdan hiçbir kesi yapılmadan gerçekleştirildiği için iyileşme süreci oldukça hızlı ve konforludur.

Retansiyon Kisti için Hastanede Hangi Bölüme ve Doktora Gidilir?

Retansiyon kisti şikayetleri veya teşhisi için hastanede başvurulması gereken birincil bölüm Kulak Burun Boğaz (KBB) hastalıkları polikliniğidir. Özellikle sinüste retansiyon kisti, maksiller sinüste retansiyon kisti veya geniz bölgesindeki tıkanıklık kistlerinden şüphelenildiğinde, bir KBB uzmanı hekime muayene olmak gerekir. KBB uzmanları, endoskopik muayeneler ve radyolojik tetkikler eşliğinde kistin yerleşimini en net şekilde değerlendiren uzmanlardır.

Kistin vücuttaki yerleşim yerine göre başvurulacak diğer bölümler ise şu şekildedir:

• Ağız İçi ve Dudak Kistleri: Dudak içi, yanak içi veya dil altında gelişen mukus retansiyon kistleri için KBB uzmanlarının yanı sıra Ağız, Çene ve Yüz Cerrahisi uzmanlarına ya da Periodontoloji (Diş Eti Hastalıkları) uzmanı diş hekimlerine başvurulabilir.
   
• Cilt Altı ve Yağ Bezi Kistleri: Vücudun dış yüzeyinde veya saçlı deride meydana gelen salgı kanalı tıkanıklıkları için Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi veya Genel Cerrahi bölümlerine gidilmesi uygundur.

Retansiyon Kisti ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Retansiyon kisti patlarsa ne olur?

Ağız içindeki mukus retansiyon kistleri bazen kendiliğinden patlayarak içindeki berrak sıvı dışarı akabilir ve şişlik kaybolur. Ancak kistin çeperini oluşturan epitel doku orada kaldığı için, salgı bezi üretim yapmaya devam ettikçe kist kısa sürede aynı yerde tekrar büyüyecektir. Sinüs içindeki kistlerin patlaması ise genellikle burundan hafif, sarımtırak veya berrak bir sıvının tek taraflı akması şeklinde fark edilir ve genellikle tehlikeli bir durum yaratmaz.

Retansiyon kisti kansere dönüşür mü?

Hayır, retansiyon kistleri kansere veya kötü huylu bir tümöre dönüşmez. Bu kistler tamamen mekanik bir tıkanma sonucu oluşan sıvı birikimleridir ve hücresel düzeyde malign (kötü huylu) değişim potansiyeli taşımazlar. Ancak sinüs içindeki her kitle retansiyon kisti olmayabileceği için, doğru ayırıcı tanı amacıyla radyolojik inceleme yapılması şarttır.

Sinüsteki retansiyon kisti baş ağrısı yapar mı?

Genellikle küçük boyutlu sinüs retansiyon kistleri baş ağrısına neden olmaz. Ancak kist büyüyerek sinüsün doğal boşalma kanalını tıkar ve içeride hava sirkülasyonunu engellerse ya da sinüs içi basıncı çok artırırsa, özellikle göz çevresinde ve alın bölgesinde künt, baskı tarzında baş ağrılarına yol açabilir.

Mukus retansiyon kisti kendi kendine geçer mi?

Ağız içindeki küçük mukus kistleri bazen travmanın ortadan kalkması veya kendiliğinden hidrolize olması sonucu küçülebilir veya patlayarak kaybolabilir. Ancak sinüs içerisindeki retansiyon kistlerinin tamamen kendi kendine kaybolması nadirdir; genellikle ya aynı boyutta yıllarca kalırlar ya da çok yavaş bir büyüme trendi gösterirler.

Retansiyon kisti ameliyatı zor mudur?

Hayır, günümüz teknolojisi ile uygulanan retansiyon kisti ameliyatları oldukça konforlu ve başarı oranı yüksek işlemlerdir. Özellikle sinüs kistleri için uygulanan Endoskopik Sinüs Cerrahisi (ESC) tamamen burun deliklerinin içerisinden yapıldığı için yüzde morluk, şişlik veya dikiş izi kalmaz. Hastalar genellikle aynı gün veya ertesi gün sosyal yaşamlarına geri dönebilirler.

Sinüste retansiyon kisti nasıl geçer?

Sinüste yer alan retansiyon kistleri, eğer herhangi bir belirtiye neden olmuyorsa tıbbi bir tedavi uygulanmadan sadece periyodik olarak takip edilir. Alerji veya enfeksiyon tetikli ödem durumlarında hekim kontrolünde kullanılan nazal steroidli spreyler ve antihistaminikler sinüs içi mukoza şişliğini azaltarak rahatlama sağlayabilir; ancak kisti tamamen yok etmenin tek kesin yolu Endoskopik Sinüs Cerrahisi (ESC) ile kistin fiziksel olarak çıkarılmasıdır.

Retansiyon kisti beyinde nedir?

Retansiyon kisti doğrudan beyin dokusunun içinde gelişen bir kist türü değildir. Beyin tomografisi veya MR raporlarında bu ifadenin geçmesi, beynin hemen alt komşuluğunda yer alan paranasal sinüslerin (örneğin sfenoid sinüs veya maksiller sinüs tavanı) içindeki kistlerin görüntüleme alanına girmesinden kaynaklanır; yani lezyon beyinde değil, sinüs boşluğundadır.

Retansiyon kisti nerede bulunur?

Retansiyon kistleri, vücutta dış salgı üreten ekzokrin bezlerin ve mukozal yüzeylerin bulunduğu hemen her anatomik bölgede yer alabilir. En sık karşılaşılan yerleşim yerleri yüz kemiklerindeki sinüs boşlukları (özellikle sağ ve sol maksiller sinüs), ağız içi mukozası (alt dudak, dil altı, yanak içi), rahim ağzı ve cilt altındaki sebum/yağ bezleridir.

Sinüsteki kist tehlikeli mi?

Sinüs boşluklarında saptanan retansiyon kistleri kötü huylu tümör riski taşımadıkları için tehlikeli lezyonlar sınıfına girmezler. Ancak kistin aşırı büyümesi, sinüsün burun içine açılan drenaj kanallarını tıkayarak kronik sinüzit enfeksiyonlarına veya çevre kemik dokularda mekanik basıya bağlı aşınmalara neden olursa klinik açıdan tedavi edilmesi gereken bir problem haline gelir.

Sinüs kisti ameliyatı ne kadar sürer?

Endoskopik yöntemlerle gerçekleştirilen sinüs kisti ameliyatları, kistin büyüklüğüne, sinüs içindeki yerleşimine ve eşlik eden diğer anatomik problemlere bağlı olarak genellikle 30 ila 60 dakika arasında sürer. Sadece tek bir sinüsteki net sınırlı bir kistin temizlenmesi oldukça kısa ve konforlu bir cerrahi süreçtir.

Sinüs kisti baş döndürür mü?

Sinüs kistleri doğrudan bir iç kulak veya denge sistemi hastalığı olmadıkları için klasik anlamda bir vertigoya neden olmazlar. Ancak kistin çok büyüyerek sinüs içi basıncı aşırı artırması veya kronik sinüzit ataklarını tetiklemesi durumunda, hastalar başlarında bir sersemlik hissi, dengesizlik veya dolgunluk hissettiklerini belirtebilirler; bu durum gerçek bir baş dönmesinden ziyade basınç kaynaklı bir algı bozukluğudur.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."