RSV (Respiratuar Sinsityal Virus) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Solunum sinsityal virüsü olarak da bilinen RSV,  soğuk algınlığı benzeri genellikle hafif geçirilen semptomlara neden olan akciğerleri ve solunum yollarını enfekte eden yaygın bir solunum virüsüdür. RSV virüsü yakın temas, burun akıntısı ve havada asılı kalan damlacıklar yoluyla bulaşmaktadır. İnfluenza ve Covid-19 semptomları ile benzerlik gösteren RSV; burun akıntısı, öksürme, hapşırma, ateş, hırıltı ve halsizlik gibi belirtiler ile ortaya çıkmaktadır. Çocuklar, yaşlılar ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde akciğer enfeksiyonuna da neden olabilmektedir. 

RSV Virüsü Nedir?

Solunum sinsityal virüsü (RSV), burun, boğaz ve akciğer de dahil olmak üzere solunum yollarını etkileyen, soğuk algınlığı benzeri semptomlara neden olan RNA virüsüdür. Daha çok kış aylarında ve özellikle küçük çocuklarda görülen RSV virüsü, yine çocuklarda alt solunum yolu enfeksiyonlarının en yaygın nedenidir. Enfeksiyon sonrası hastalığa karşı oluşan bağışıklığa rağmen, enfeksiyonun tekrar etme ihtimali yüksektir. RSV ayrıca yaşlılarda ve bağışıklığı baskılanmış hastalarda alt solunum yolları enfeksiyonunun önemli ve genellikle tanı konmayan nedenidir.

RSV Neden Olur?

RSV hastalığı, tek sarmallı bir RNA virüsü olan respiratuvar sinsityal virüs etkeninin solunum yolu epitel hücrelerini enfekte etmesi sonucu olur. Vücuda giren virüs, hava yollarını döşeyen hücrelerde çoğalarak hücrelerin birbirine kaynaşmasına, mukus tıkaçlarına ve bronşiollerde iltihaplanmaya neden olur.

Bulaşmayı ve hastalığın gelişimini tetikleyen temel faktörler şunlardır;

• Damlacık Yoluyla Yayılım: Enfekte kişilerin konuşması, hapşırması veya öksürmesiyle ortama yayılan mikroskobik damlacıkların solunması virüsün yerleşmesine yol açar.
   
• Fiziksel Temas: Virüs bulaşmış kapı kolu, masa, oyuncak gibi sert yüzeylere dokunduktan sonra ellerin göze, burna veya ağza temas ettirilmesi enfeksiyonu başlatır.
   
• Mevsimsel ve Çevresel Etkenler: Kapalı ve iyi havalandırılmayan alanlarda uzun süre vakit geçirmek ile sigara dumanına maruz kalmak, RSV virüsü enfeksiyonuna zemin hazırlar.

RSV Virüsü Belirtileri Nelerdir?

İnfluenza (grip), COVID-19 gibi diğer solunum virüslerine benzer semptomlara neden olur. RSV virüsünün neden olduğu yaygın belirtiler burun akıntısı, öksürük, hapşırma, ateş, iştahta azalma, nefes alıp verirken hırıltı ve nefes almada zorluktur. Küçük bebeklerde huzursuzluk, aktivitede azalma, beslenme sorunları ve solunum güçlüğü ortaya çıkabilir. Çocuklar ve yetişkinlerde genellikle tipik üst solunum yolu hastalığı semptomları görülür.

RSV virüsünün neden olduğu belirtiler genel olarak şunlardır:

• Ateş
• Öksürük
• Boğaz ağrısı
• Hapşırma
• Hırıltılı nefes alıp verme
• Nefes darlığı
• Burun tıkanıklığı veya akıntısı
• İştahta azalma
• Hafif baş ağrısı
• Halsizlik ve yorgunluk

RSV Virüsü Nasıl Bulaşır?

RSV virüsü vücuda, burun ve ağız ile birlikte göz yoluyla girer. Her solunum yolu enfeksiyonunda olduğu gibi enfekte kişiden öksürme ve hapşırma sonrası çıkan solunum damlacıkları ile kişiye bulaşabilir. Bunlarla birlikte enfekte kişi ile el sıkışma, doğrudan temasta virüsün yayılma nedenidir.

RSV Kimler için Tehlikelidir?

Respiratuvar sinsityal virüs, özellikle 6 aydan küçük bebekler, prematüre doğanlar, 60 yaş üzeri yetişkinler ve kronik sağlık sorunları olan kişiler için hayati tehlike oluşturur. Bağışıklık sistemi henüz olgunlaşmamış ya da zamanla zayıflamış bireylerde virüs, üst solunum yollarından alt solunum yollarına hızla inerek bronşiolit ve zatürre gibi ağır tablolara yol açar.

Aşağıdaki risk gruplarında RSV hastalığı çok daha şiddetli seyreder;

• Prematüre ve Düşük Doğum Ağırlıklı Bebekler: Akciğer kapasitesi ve hava yolları tam gelişmediği için RSV virüsü ciddi solunum yetmezliğine neden olabilir.
   
• Kronik Akciğer ve Kalp Hastalığı Olan Çocuklar: Bronkopulmoner displazi, kistik fibrozis ya da doğuştan kalp anomalisi bulunan çocuklarda hastaneye yatış oranı oldukça yüksektir.
   
• İleri Yaştaki Yetişkinler: 60-65 yaş üzerindeki bireylerde KOAH, astım ve kalp yetmezliğini tetikleyerek tablonun ağırlaşmasına yol açar.
   
• Bağışıklık Sistemi Baskılanmış Kişiler: Kanser tedavisi görenler, organ nakli olanlar ve immün yetmezliği bulunanlarda vücut virüsle savaşmakta zorlanır.

RSV Virüsü Nasıl Teşhis Edilir?

RSV tanısında en önemli aşama RSV enfeksiyonundan şüphe etmektir. Uyumlu klinik bulguları ve epidemiyolojik özellikleri olan bebeklerde RSV’ye bağlı bronşiolitten şüphelenilmelidir.

50 yaş üzeri veya bağışıklığı baskılanmış hastalar pnömoni, bronşit, astım alevlenmesi veya kronik obstrüktif akciğer hastalığı gibi alt solunum yolu enfeksiyonu nedeniyle hastaneye yatırılırsa, RSV enfeksiyonundan şüphe edilmelidir. Ancak birçok benzer virüs, benzer klinik bulgulara sahip olduğu için klinik bulgular RSV enfeksiyonu tanısı konması için yetersizdir.

Uygun görülen hastaların boğazından elde edilen örnekler, kısa sürede sonuç alınabilen hızlı antijen saptama testiyle veya PCR yöntemi ile RSV açısından değerlendirilir.

RSV Virüsü Nasıl Tedavi Edilir?

RSV virüsü tedavisinde virüsü doğrudan yok eden spesifik bir antiviral ilaç bulunmadığı için temel yaklaşım, hastanın solunumunu rahatlatmaya ve sıvı dengesini korumaya yönelik destekleyici tedavilerdir. Enfeksiyon viral kaynaklı olduğundan RSV hastalığı tedavisinde antibiyotiklerin yeri yoktur; antibiyotikler yalnızca virüsün üzerine bakteriyel bir enfeksiyon eklendiğinde kullanılır.

Durumun ağırlığına göre uygulanan tedavi adımları;

• Solunum Desteği ve Oksijenasyon: Bronşiolit veya zatürre gelişen, kandaki oksijen satürasyonu düşen hastalara nemlendirilmiş oksijen verilir ve gerekirse solunum desteği sağlanır.
   
• Hava Yollarının Temizlenmesi: Özellikle küçük bebeklerde burun tıkanıklığını gidermek için salin solüsyonlarla burun temizliği ve mukus aspirasyonu yapılarak solunum rahatlatılır.
   
• Sıvı Dengesi ve Beslenme: Ateş ve hızlı soluk alıp verme nedeniyle kaybedilen sıvıyı yerine koymak için damar içi sıvı desteği veya sık aralıklarla beslenme takviyesi uygulanır.
   
• Ateş ve Ağrı Kontrolü: Hastanın konforunu sağlamak amacıyla antipiretik/analjezik ajanlar hekim kontrolünde reçete edilir.
   
• Hastanede Takip: Nefes darlığı, göğüste çekilmeler, dudaklarda morarma veya beslenememe gibi belirtileri olan bebekler ve yaşlılar mutlaka yatırılarak gözlem altında tutulmalıdır.

RSV’den Korunma Yolları Nelerdir?

RSV virüsü bulaşmasını önlemenin en etkili yolu, temas hijyenine dikkat etmek ve virüsün kuluçka döneminde bulunduğu ortamlarda solunum izolasyonunu sağlamaktır. Bulaş zincirini kırmak ve özellikle risk grubundaki bebekleri korumak için alınması gereken önlemler şunlardır:

• El Hijyenini Sıklaştırmak: Eller en az 20 saniye boyunca bol su ve sabunla yıkanmalı, su bulunmadığında alkol bazlı antiseptikler kullanılmalıdır.
   
• Yüzey Dezenfeksiyonu Sağlamak: Sert yüzeylerde saatlerce canlı kalabilen virüse karşı kapı kolları, ortak eşyalar ve çocuk oyuncakları düzenli dezenfekte edilmelidir.
   
• Hasta Kişilerle Teması Sınırlandırmak: Soğuk algınlığı belirtisi gösteren kişilerin bebeklerle ve yaşlılarla yakın temasta bulunması, öpmesi veya aynı eşyaları paylaşması engellenmelidir.
   
• Pasif İçicilikten Kaçınmak: Tütün dumanı solunum yollarının savunma mekanizmasını zayıflattığı için çocukların bulunduğu alanlarda kesinlikle sigara içilmemelidir.
   
• Koruyucu İmmünizasyon: Yüksek risk grubundaki bebekler ve ileri yaştaki bireyler için hekim önerisiyle koruyucu antikor veya RSV aşısı seçenekleri değerlendirilmelidir.

RSV Aşısı Nedir?

RSV aşısı, vücudun bağışıklık sistemini respiratuvar sinsityal virüs yüzeyinde bulunan füzyon (F) proteinine karşı antikor üretmesi için uyararak ağır solunum yolu enfeksiyonlarını engelleyen biyolojik bir koruma yöntemidir. Geleneksel aşıların yanı sıra yüksek riskli prematüre bebeklerde doğrudan koruyucu antikor sağlayan pasif bağışıklama uygulamaları da koruyucu tıp kapsamında yer alır.

Yetişkinlerde ve gebelerde uygulanan aktif RSV aşısı, virüsün akciğer dokusuna inmesini ve oksijen yetmezliğiyle seyreden bronşiolit ile pnömoni gelişimini önlemeyi amaçlar. Bebeklerde uygulanan koruyucu antikor preparatları ise bebeğin bağışıklık sistemi henüz antikor üretemezken virüsü etkisiz hale getirerek RSV hastalığı riskini en aza indirir.

RSV Aşısı Kimler Yaptırmalı?

RSV aşısı, virüs kaynaklı komplikasyonların ölümcül seyredebileceği 60 yaş ve üzeri yetişkinler, kronik hastalığı bulunanlar ve yenidoğanları korumak amacıyla belirli haftalardaki hamile kadınlar tarafından yaptırılmalıdır.

Aşılama ve koruyucu profilaksi planına dahil edilmesi önerilen gruplar;

• 60 Yaş ve Üzeri Yetişkinler: Özellikle kalp yetmezliği, KOAH, diyabet veya astım gibi kronik rahatsızlığı olan bireyler.
   
• Hamile Kadınlar (Anne Adayları): Doğumdan sonra bebeğe plasenta yoluyla koruyucu antikor geçişi sağlamak amacıyla gebeliğin son trimesterındaki anne adayları.
   
• Yüksek Riskli Bebekler: Prematüre doğan, doğuştan kalp hastalığı veya kronik akciğer tablosu bulunan bebeklere pasif bağışıklık sağlayan koruyucu monoklonal antikor tedavisi uygulanmalıdır.
   
• Huzurevi ve Bakımevinde Kalanlar: Salgın riskinin yüksek olduğu toplu yaşam alanlarındaki ileri yaşlı bireylere uygulanmalıdır.

RSV Aşısı Ne Zaman Yaptırılır?

RSV aşısı, virüsün salgın yaptığı kış dönemi başlamadan önce, yani genellikle eylül ve ekim aylarında tek doz olarak uygulanmalıdır. Mevsimsel yayılım öncesinde aşılanmak, bağışıklık sisteminin antikor geliştirmesi için gereken süreyi sağlar.

Uygulama zamanlaması hasta grubuna göre şu şekilde planlanır;

• Yetişkinlerde: Salgın dalgası öncesinde sonbahar başında uygulanması en yüksek koruyuculuğu sağlar.
   
• Gebelikte: Bebeğin ilk 6 ayında pasif koruma elde edebilmek için hekim takvimine bağlı olarak gebeliğin 32 ila 36. haftaları arasında tek doz yapılır.
   
• Risk Grubu Bebeklerde (Pasif Antikor Koruması): RSV sezonu boyunca (genellikle ekim-mart ayları arasında) her ay birer doz olmak üzere düzenli aralıklarla enjekte edilir.

RSV ve COVID-19 Arasındaki Farklar Nelerdir?

Respiratuvar sinsityal virüs enfeksiyonu bebeklerde ve küçük çocuklarda alt solunum yollarını etkileyerek daha çok hırıltı ve nefes darlığı tablosuyla seyrederken, COVID-19 her yaştan bireyde daha yaygın sistemik belirtiler ve koku/tat kaybı gibi ayırt edici bulgularla kendini gösterir. Her iki etken de ateş, öksürük ve burun akıntısı gibi ortak solunum semptomlarına yol açsa da etki mekanizmaları ve öncelikli risk grupları bakımından belirgin klinik farklılıklar taşır.

İki enfeksiyon arasındaki temel ayrımlar şunlardır;

• Öncelikli Risk Grubu: RSV hastalığı yenidoğanlar, prematüreler ve 2 yaş altındaki bebeklerde bronşiolit tablosuyla acil yatış nedeni olurken; COVID-19 özellikle kronik hastalığı bulunan erişkin ve yaşlı popülasyonda sistemik komplikasyonlara daha sık yol açar.
   
• Klinik Belirtiler: RSV virüsü kaynaklı tablolarda hava yollarının daralmasına bağlı göğüste ıslık sesi/hırıltı ve göğüs çekilmeleri ön plandayken; COVID-19 tablosunda yaygın kas-eklem ağrısı, baş ağrısı ve duyu kayıpları daha tipiktir.
   
• Aşılama ve Bağışıklık: COVID-19 aşıları geniş toplum kesimlerine yönelik geliştirilmişken, RSV aşısı ve monoklonal antikor uygulamaları doğrudan risk grubundaki gebeler, 60 yaş üzeri bireyler ve yüksek riskli prematüre bebeklere hedeflenir.

RSV için Hangi Bölüme ve Doktora Gidilir?

RSV virüsü şüphesinde bebekler ve 18 yaş altı çocuklar için Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları (Pediatri) bölümüne ve çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanına (pediatrist), yetişkin hastalar için ise Göğüs Hastalıkları, Enfeksiyon Hastalıkları veya İç Hastalıkları (Dahiliye) bölümü uzman hekimlerine gidilir. Ani solunum sıkıntısı, morarma veya beslenme güçlüğü gelişen acil durumlarda ise doğrudan Çocuk Acil veya Acil Servis hekimine başvurulmalıdır.

RSV Virüsü ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

RSV enfeksiyonu kaç günde geçer?

RSV ile temas eden kişilerde çoğunlukla virüs temasından 4 ila 6 gün sonra burun akıntısı, öksürük, hapşırık, ateş gibi semptomlar ortaya çıkar. Bu belirtiler genellikle aşamalar halinde meydana gelir.

RSV virüsü antibiyotikle geçer mi?

Hayır, RSV bir virüstür ve antibiyotikler virüsler üzerinde tedavi edici değildir. 

RSV virüsü tekrarlar mı?

Neredeyse iki yaşına kadar tüm çocuklar RSV ile enfekte olmuş olsa da, geçirilen enfeksiyona karşı oluşan bağışıklık kişinin yeniden enfeksiyon geçirmesine karşı yeterince koruma sağlamamaktadır. Bu sebeple tekrarlayan enfeksiyonlar görülmekle birlikte bu hastalarda hastalık daha hafif semptomlarla atlatılmaktadır.

RSV virüsünü geçirmek için bitkisel tedavi yöntemleri var mıdır?

Virüsün vücutta çoğalmasını engellediği ve hastalığa karşı olan bağışıklığı artırdığı düşünülen özellikle geleneksel Çin tıbbında kullanılan bazı bitkisel tedavi metotları son yıllarda çalışılıyor olsa da etkinliği gösterilmiş bilinen bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır.

RSV virüsü en sık hangi yaş grubunda görülür?

RSV her yaş gurubunda solunum yolu enfeksiyonuna sebep olmakla birlikte, 2 yaş altı çocuklar en sık görüldüğü yaş gurubunu oluşturur.

RSV bulaşıcı mıdır?

RSV, enfekte bir kişinin havayollarındaki damlacıklara (öksürme, hapşırma veya öpme)  temasla veya virüs bulaşmış yüzeylere dokunduktan sonra gözlere, buruna veya ağıza dokunma yoluyla yayılır. RSV, masalar ve beşik korkulukları gibi sert yüzeylerde saatlerce yaşayabilir. Virüs tipik olarak dokular ve eller gibi yumuşak yüzeylerde daha kısa süre yaşar. Çocuklar RSV'ye genellikle ev dışında, okulda veya kreşlerde maruz kalmaktadır. Daha sonra virüsü ailenin diğer üyelerine bulaştırabilirler.

RSV enfeksiyonu tehlikeli midir?

RSV özellikle bazı hasta gruplarında ölümle sonuçlanabilen ciddi enfeksiyonlara neden olmaktadır. Altı aydan küçük bebekler, kronik akciğer hastalığı (bronkopulmoner displazi, kistik fibroz) bulunan çocuk ve erişkinler, 35. gebelik haftasından önce doğan bebekler, doğuştan kalp hastalığı olan bebekler ve çocuklar, lösemi ve ağır kombine immün yetmezlik hastaları, bakımevinde kalan yaşlılar bu virüsün oluşturduğu hastalığın daha ağır ve ölümcül seyredebildiği hasta grubunu oluşturmaktadır.

RSV enfeksiyonuna yakalanmamak için neler yapılabilir? 

Eller sık sık sabun ve suyla en az 20 saniye yıkanmalıdır. Sabun ve su bulunmadığı zamanlarda alkol bazlı el dezenfektanı kullanılabilir. Yıkanmamış ellerle gözlere, buruna ve ağıza dokunmaktan kaçınılmalıdır. Soğuk algınlığı benzeri semptomları olan kişilerle öpüşmek, aynı kapları paylaşmak veya yemek yemek gibi yakın temastan uzak durulmalıdır. Öksürürken veya hapşırırken ağız ve burun bir mendille veya kol ile kapatılmalıdır. Ardından mendil çöp kutusuna atılmalıdır. Oyuncaklar, kapı kolları ve mobil cihazlar gibi insanların sık sık dokunduğu yüzeyler ve nesneler temizlenerek dezenfekte edilmelidir. 

RSV aşısı var mıdır?

RSV aşısı olarak bilinen synagis isimli bir preparat bulunmaktadır. Ancak bu bildiğimiz anlamda bir aşı olmayıp RSV’nin yüzeyinde bulunan bir yapıya karşı geliştirilen antikorları içermektedir. Gebelik haftası 29 haftadan küçük ve takvim yaşı 1 yaşından küçük bebekler,  gebelik haftası 32 haftanın altında ve takvim yaşı 3 aydan küçük bebekler, kronik akciğer ve kalp hastalığı olan bazı bebekler sağlık bakanlığı tarafından ücretsiz aşılanmaktadır. Aşılama ekim-mart ayı arasında RSV sezonu boyunca 1 ay aralarla bir hasta için en fazla 5 doz olacak şekilde uygulanmaktadır.

RSV hastaları için evde neler yapılabilir?

RSV hastaları için evde yapılabilecek uygulamalar hastalık süresini kısaltmamakla birlikte, semptomların azalmasını sağlayabilir. Bu kapsamda yapılacaklar şu şekilde sıralanabilir:

• Bulunduğunuz mekanı nemlendirin: Soğuk buhar sağlayan cihazlarla hastanın bulunduğu ortamın nemlendirilmesi, öksürüğün azalmasına destek sağlayabilir. Ancak nemlendiricinin temiz tutulması önem taşır.
   
• Sıvı takviyesi yapın: Bebekler başta olmak üzere daha büyük çocuklar ve erişkinlere sıvı takviyesi yapılmalıdır. Bebeklere anne sütü, mama verilmeli, diğer hastalara su ve çorba gibi gıdalar verilmelidir. 
   
• Sprey veya damlalar ile burun açık tutulmalı: Özellikle çocuklarda burnun tıkalı kalması orta kulak iltihabına sebebiyet vermektedir. Tüm hastalarda burnun eczanelerde satılar damla ve spreylerle açık tutulması hastalığın daha rahat geçirilmesini sağlar.
   
• Reçetesiz satılan ağrı kesicilerin kullanımı: Eczanelerde reçetesiz satılan ağrı kesiciler hastaların ağrılarının hafiflemesine katkı sağlayabilir. Uygun dozların ve ilaçların kullanımı için uzman hekime danışılmalıdır.
   
• Sigara ve sigara dumanından uzak durulmalı: Semptomların artmasına neden olan ve iyileştirmeyi geciktirmesi nedeniyle hem sigara içilmemeli hem de başta bebekler ve çocuklar olmak üzere tüm hastalar sigara dumanından uzak tutulmalıdır.

RSV antijeni pozitif nedir?

Hızlı RSV antijen testleri, RSV tanısı için kullanılan en yaygın testlerdir. Bu testler antijen adı verilen RSV virüsünün belirli protein parçalarının, alınan örnekte olup olmadığını saptamaya çalışır. Hızlı antijen testleri bir saat veya daha kısa sürede sonuç verirler. Burunda bulunan virüs miktarı zamanla azalabildiği için semptomlar başladıktan sonraki ilk birkaç gün içinde RSV testi örnekleri alınmalıdır. Negatif sonuç, örnekte hiçbir RSV virüsü belirtisinin bulunmadığı, bu bulgulara başka bir etkenin neden olduğu anlamına gelebilir.

RSV en çok hangi mevsimde görülür?

RSV virüsü, en çok sonbaharın sonlarından ilkbaharın başlangıcına kadar geçen dönemde, özellikle kasım ile mart ayları arasındaki soğuk kış aylarında salgınlara neden olur. Kapalı ve iyi havalandırılmayan alanlarda geçirilen sürenin artması, damlacık yoluyla bulaşan respiratuvar sinsityal virüs yayılımını kış mevsiminde zirveye taşır.

Rsv kan tahlilinde çıkar mı?

Hayır, respiratuvar sinsityal virüs enfeksiyonu rutin kan tahlillerinde doğrudan tespit edilemez; virüsün varlığını kesinleştirmek için solunum yolu sürüntü testleri gerekir. Kan tahlilleri yalnızca RSV hastalığı seyrinde vücuttaki genel enfeksiyon düzeyini, oksijen seviyesini ve tabloya bakteriyel bir komplikasyon eklenip eklenmediğini değerlendirmek amacıyla yardımcı bir tetkik olarak kullanılır.

Rsv testi nasıl yapılıyor?

RSV virüsü testi, hastanın burun veya boğaz bölgesinden pamuk uçlu steril bir çubuk yardımıyla sürüntü örneği alınarak yapılır. Alınan solunum yolu örneği laboratuvarda hızlı antijen testi veya PCR yöntemiyle incelenerek respiratuvar sinsityal virüs varlığı kesin olarak doğrulanır.

*Bu içeriğin geliştirilmesine Memorial Tıbbi Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Sitede yer alan tüm içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz."